Có, hamster ngủ phần lớn ban ngày và hoạt động mạnh vào lúc chạng vạng, đêm và gần sáng là hoàn toàn bình thường. Chính xác hơn, hamster thường được mô tả là loài hoạt động vào lúc trời nhá nhem tối và rạng sáng, với những quãng thức ngắn rải rác trong ngày để uống nước, ăn vặt, đi vệ sinh rồi ngủ tiếp.
Hiểu nhịp này giúp bạn tránh hai sai lầm phổ biến: đánh thức hamster ban ngày để chơi, và nghĩ hamster “lười” hay “ốm” khi thấy nó ngủ suốt buổi chiều. Bài này mô tả một ngày điển hình của hamster, cách bố trí ánh sáng và chỗ đặt chuồng, và cách sắp lịch chơi cho học sinh, sinh viên, người đi làm.
Vì sao hamster thức vào lúc trời tối
Trong tự nhiên, hamster sống ở vùng khô, ban ngày nóng, nhiều kẻ săn mồi hoạt động. Ra ngoài kiếm ăn lúc chạng vạng giúp chúng tránh được cái nóng gay gắt và tránh được nhiều loài chim săn mồi ban ngày. Ban ngày chúng ở trong hang mát, ngủ và ăn từ kho dự trữ.
Nhịp này nằm trong cơ thể chúng, không phải thói quen có thể “dạy lại”. Dù sống trong căn hộ có đèn điện, hamster vẫn dựa vào sự thay đổi ánh sáng trong ngày để biết khi nào thức, khi nào ngủ. Cố bắt hamster thức ban ngày và ngủ ban đêm không làm nó thành loài ngày, mà chỉ làm nó mệt và căng thẳng.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là “làm sao để hamster thức ban ngày” mà là “mình gặp hamster vào lúc nào trong nhịp của nó”. Với phần lớn gia đình, câu trả lời là đầu buổi tối, sau bữa cơm, trước giờ học bài hay xem phim.
Mỗi con có thể có lịch hơi khác. Có con thức sớm từ chiều muộn, có con chỉ ra khỏi ổ khi cả nhà đã tắt đèn đi ngủ. Hamster Syria và hamster lùn đều theo nhịp chung này; Roborovski đôi khi có những quãng hoạt động ngắn vào ban ngày nhiều hơn.
Hamster cũng không ngủ một mạch như người. Giấc ngủ ban ngày của chúng chia thành nhiều quãng, xen giữa là những lần thức dậy ngắn để ăn từ kho, uống nước, đi vệ sinh, sắp lại ổ. Nếu bạn tình cờ thấy hamster ra uống nước giữa trưa rồi lại chui vào ổ, đó là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu nó mất ngủ.
Một ngày điển hình của hamster nuôi trong nhà
Bảng dưới đây là ví dụ giả định để hình dung. Giờ cụ thể khác nhau tuỳ con, mùa và ánh sáng trong nhà.
| Khoảng thời gian | Hamster thường làm gì | Người nuôi nên làm gì |
|---|---|---|
| Sáng đến đầu chiều | Ngủ sâu trong ổ; thỉnh thoảng thức dậy vài phút uống nước, ăn từ kho | Giữ yên, không đánh thức, không dọn ổ |
| Chiều muộn | Bắt đầu cựa mình, ra khỏi ổ ngắn | Thay nước, thêm thức ăn nhẹ nhàng nếu cần |
| Chạng vạng đến đầu tối | Thức hẳn, chải lông, ăn, khám phá chuồng | Thời điểm tốt nhất để thuần, chơi, kiểm tra sức khoẻ |
| Đêm | Chạy bánh xe, đào, gom thức ăn, tha về ổ | Để chuồng yên; không bật đèn sáng đột ngột |
| Gần sáng | Lại một đợt hoạt động, rồi dần về ổ | Không can thiệp |
| Rạng sáng | Vào ổ ngủ | Bắt đầu một ngày yên tĩnh cho hamster |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy khung giờ “vàng” để gặp hamster là đầu buổi tối. Đó cũng là lúc nhiều người đi học, đi làm về nhà, nên sắp lịch không khó như nhiều người nghĩ.
Vì sao không nên đánh thức hamster
Bị đánh thức là lý do cắn hàng đầu. Hamster đang ngủ sâu bị chạm vào hay bị lôi ra khỏi ổ sẽ giật mình và phản ứng phòng vệ. Rất nhiều cú cắn mà người nuôi kể lại xảy ra đúng lúc này.
Giấc ngủ bị cắt ngang gây căng thẳng. Bị đánh thức thường xuyên làm con vật mệt mỏi, cáu kỉnh, và về lâu dài ảnh hưởng tới sức khoẻ.
Làm mất lòng tin trong quá trình thuần. Hamster sẽ liên kết tay người với việc bị quấy rầy, khiến việc thuần chậm lại.
Ban ngày cũng là lúc con vật ăn từ kho và nghỉ ngơi trong ổ ấm. Mở ổ, lấy kho thức ăn ban ngày lấy đi thứ mà hamster cần nhất để thấy an toàn.
Trẻ con và khách muốn “xem hamster” vào ban ngày. Hãy giải thích nhịp ngủ cho trẻ và hẹn xem vào buổi tối. Đây cũng là bài học tốt về tôn trọng con vật.
Ánh sáng: không tối mịt ban ngày, không sáng trưng ban đêm
Hamster cần sự khác biệt giữa ngày và đêm để giữ nhịp. Đặt chuồng trong phòng có ánh sáng tự nhiên gián tiếp vào ban ngày, không phải nắng chiếu thẳng vào chuồng, và tối dần vào buổi tối. Tránh đặt chuồng trong phòng kho tối suốt ngày, cũng tránh phòng bật đèn sáng trưng đến tận khuya.
Nếu chuồng ở phòng khách hay phòng học, nơi đèn sáng tới khuya, hãy tắt bớt đèn gần chuồng sau một giờ nhất định, hoặc che một mặt chuồng để giảm ánh sáng trực tiếp. Đèn ngủ mờ trong phòng không phải là vấn đề lớn. Điều đáng tránh là đèn rất sáng bật tắt đột ngột nhiều lần trong đêm, vì làm con vật giật mình.
Ở hamster Winter White, độ dài ánh sáng trong ngày còn liên quan tới việc đổi màu lông vào mùa ngày ngắn. Đèn điện trong nhà làm nhiều con không đổi màu hoặc đổi một phần. Đây là chuyện bình thường, không cần chỉnh đèn để con vật đổi màu.
Ở những nhà phải bật đèn học muộn, như học sinh ôn thi, có thể đặt chuồng ở phòng khác trong mùa thi, hoặc che bớt một mặt chuồng hướng về phía đèn. Nắp chuồng cần thoáng, không trùm kín bằng vải dày, để tránh bí nóng.
Khi đi vắng vài ngày, đừng để đèn sáng suốt hay kéo kín rèm suốt. Nhờ người trông mở rèm ban ngày, kéo lại buổi tối, để nhịp sáng tối trong phòng vẫn đều như khi bạn ở nhà.
Ngủ chung phòng với hamster: giảm tiếng ồn ban đêm
Nhiều người ở phòng trọ một gian hay căn hộ nhỏ không có lựa chọn đặt chuồng ở phòng khác. Những nguồn ồn ban đêm thường gặp và cách giảm:
- Bánh xe kêu cót két, đập vào thành chuồng: chọn bánh xe chạy êm, cố định chắc, kê trên lớp lót dày; cách chọn bánh xe được bàn ở danh mục bánh xe và đồ chơi.
- Gặm song: đây là dấu hiệu chuồng chật hoặc thiếu việc; sửa nguyên nhân thay vì chịu đựng.
- Bình nước gõ lách cách: cố định chặt bình, hoặc dùng chén nặng.
- Đào sột soạt: tiếng đào trong lót giấy thường nhỏ; đó là hành vi tốt, không cần ngăn.
- Chuồng đặt trên bàn gỗ cộng hưởng: kê một tấm thảm hay tấm xốp dưới đáy chuồng để giảm rung.
- Đặt chuồng sát đầu giường: dời chuồng ra xa nhất có thể trong phòng, quay mặt có bánh xe về phía tường.
Đừng tháo bánh xe ra vào ban đêm để được ngủ yên. Bánh xe là nơi hamster tiêu hao phần lớn năng lượng ban đêm; bỏ đi, con vật sẽ chuyển sang gặm song hay cào chuồng, ồn hơn và căng thẳng hơn.
Sắp lịch chơi theo giờ của hamster
Học sinh, sinh viên hay người đi làm đều có thể sắp được một lịch chung với hamster. Một cách làm:
- Quan sát vài buổi tối để biết con hamster của bạn thường ra khỏi ổ lúc mấy giờ.
- Chọn một khung mười lăm đến ba mươi phút sau giờ đó, khi bạn cũng rảnh, làm giờ cố định mỗi ngày.
- Trong khung giờ đó: kiểm tra nước, rải thức ăn, nhìn nhanh sức khoẻ, rồi thuần hay chơi trong khu quây nếu con vật đã quen.
- Ngày bận, chỉ cần ngồi cạnh chuồng vài phút nói chuyện nhỏ, đưa một hạt qua cửa.
- Cân hamster mỗi tuần vào cùng khung giờ này.
- Với người làm ca đêm: chơi vào sáng sớm khi hamster còn thức trước khi ngủ, hoặc chiều muộn trước giờ đi làm, chứ không đánh thức buổi trưa.
Lịch cố định giúp hamster quen với sự xuất hiện của bạn, và nhiều con bắt đầu ra cửa chuồng chờ đúng giờ. Đó là một trong những dấu hiệu dễ thương nhất của một con hamster đã tin người nuôi.
Cho ăn, thay nước và dọn chuồng theo nhịp của hamster
Vì hamster thức về chiều tối, đó cũng là lúc hợp lý để thay nước, rải thức ăn khô và cho lượng nhỏ rau quả tươi. Cho rau quả vào buổi sáng khi con vật đang ngủ thì đến tối rau đã héo, hoặc bị tha về ổ rồi hỏng ở đó. Cho vào đầu buổi tối, con vật ăn ngay khi còn tươi, và bạn có thể dọn phần thừa vào tối hôm sau.
Kiểm tra bình nước trước khi đi ngủ là thói quen nhỏ nhưng quan trọng, vì phần lớn lượng nước hamster uống là vào ban đêm. Bình bị tắc, rò hay hết nước lúc nửa đêm nghĩa là con vật phải chờ đến tận chiều hôm sau.
Dọn chuồng từng chỗ cũng nên làm lúc hamster đã thức và ra khỏi ổ, hoặc khi con vật đang ở khu quây. Tránh dọn vào giữa trưa, khi phải lật ổ đang có hamster ngủ bên trong. Những việc nhỏ này giúp nhịp sinh hoạt của con vật ít bị xáo trộn nhất, và cũng giúp bạn thấy được con vật thức dậy trông như thế nào mỗi ngày.
Khi nào thay đổi giấc ngủ là dấu hiệu bất thường
Hamster ngủ ngày là bình thường, nhưng thay đổi so với nhịp quen thuộc của chính con vật thì đáng để ý. Ví dụ: con vật vốn thức lúc tám giờ tối nay không ra khỏi ổ suốt đêm; ngủ phơi ra giữa chuồng thay vì trong ổ; thức dậy mà lờ đờ, không ăn, không chạy; ngủ li bì kèm người lạnh khi phòng lạnh.
Hamster già ngủ nhiều hơn và hoạt động ít hơn, nhưng vẫn có giờ thức để ăn uống. Hamster non mới về nhà có thể đảo lộn giấc vài ngày. Những trường hợp này thường cải thiện dần. Còn thay đổi đột ngột, kèm ăn ít, sụt cân, lông xù, thở có tiếng hay tiêu chảy, thì cần đưa đi khám thú y. Nếu con vật lạnh và cứng trong phòng lạnh, làm ấm từ từ và gọi hỏi bác sĩ.
Ngược lại, nếu hamster bỗng thức nhiều vào ban ngày, chạy liên tục, bồn chồn, hãy nghĩ tới môi trường: phòng quá nóng, có tiếng ồn mới, có con vật khác, có ai hay quấy rầy. Sửa môi trường trước, và đi khám nếu không cải thiện.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tập cho hamster thức ban ngày không?
Không nên. Nhịp hoạt động lúc chạng vạng và về đêm nằm trong bản năng của hamster. Cố bắt nó thức ban ngày chỉ làm nó mệt, căng thẳng và dễ cắn. Thay vào đó, hãy sắp lịch của bạn để gặp hamster vào đầu buổi tối.
Hamster ngủ bao nhiêu tiếng một ngày?
Hamster ngủ phần lớn thời gian ban ngày, chia thành nhiều quãng, và thức vài lần ngắn để ăn uống. Không cần đếm chính xác số giờ; điều quan trọng là con vật có giờ thức đều đặn và hoạt động bình thường khi thức.
Có nên tắt hết đèn để hamster ngủ ngon ban ngày không?
Không cần. Hamster cần sự khác biệt giữa ngày và đêm, nên ánh sáng tự nhiên gián tiếp ban ngày là tốt. Chỉ cần tránh nắng chiếu thẳng vào chuồng và cung cấp nhà trú kín để con vật tự chọn chỗ tối mà ngủ.
Hamster chạy bánh xe cả đêm có mệt không?
Chạy nhiều về đêm là bình thường; trong tự nhiên hamster có thể đi rất xa mỗi đêm để kiếm ăn. Chỉ cần bánh xe đúng cỡ để lưng không cong và mặt chạy kín. Nếu con vật chạy đến mức bỏ ăn hay sụt cân, hãy xem lại môi trường và hỏi bác sĩ.
Học sinh đi học cả ngày thì chăm hamster được không?
Được, vì hamster ngủ ban ngày. Buổi tối là lúc học sinh về nhà và cũng là lúc hamster thức. Người lớn nên kiểm tra việc chăm hằng ngày, nhất là nước uống và sức khoẻ, và quyết định chỗ đặt chuồng không phải trong phòng ngủ của trẻ nếu tiếng ồn ảnh hưởng giấc ngủ.