Hamster “nói” chủ yếu bằng tư thế, tai và âm thanh: đứng thẳng trên hai chân sau, tai dựng là đang dò xét; nằm ngửa nhe răng kêu là đang rất sợ và sẵn sàng cắn; rửa mặt, chải lông, ngáp, vươn vai là đang thả lỏng; đứng im bất động là đang cảnh giác cao. Đọc được các tín hiệu này giúp bạn biết lúc nào nên tiếp cận và lúc nào nên lùi lại.
Ngôn ngữ cơ thể của hamster tinh tế hơn chó mèo nhiều, vì là loài đơn độc, hamster không cần “nói chuyện” nhiều với đồng loại. Phần lớn tín hiệu là tín hiệu của một con mồi đang tính xem nên trốn hay ở lại. Bài này gom lại những tư thế và âm thanh hay gặp nhất, cùng cách hiểu đúng trong bối cảnh.
Bảng đọc nhanh tư thế hamster
Mỗi tín hiệu nên được đọc cùng bối cảnh: hamster vừa làm gì, bạn vừa làm gì, môi trường có gì thay đổi.
| Bạn thấy | Thường có nghĩa | Nên làm |
|---|---|---|
| Đứng thẳng hai chân sau, tai dựng, mũi đánh hơi | Tò mò, đang dò xét mùi hay âm thanh | Giữ yên, để con vật tự tìm hiểu |
| Đứng thẳng, hai chân trước giơ lên, nhe răng | Đe doạ, đang phòng vệ | Lùi tay lại, không tiếp cận |
| Nằm ngửa, nhe răng, kêu to | Rất sợ, sắp cắn | Rút tay, để con vật yên, tìm nguyên nhân gây sợ |
| Đứng im bất động, mắt mở to | Cảnh giác cao, không biết nên chạy hay ở lại | Ngừng mọi cử động, nói nhỏ, chờ |
| Rửa mặt, chải lông chậm rãi | Thả lỏng, thoải mái | Không cần làm gì, cứ quan sát |
| Ngáp, vươn vai sau khi ngủ dậy | Thư giãn, vừa thức | Thời điểm tốt để chào hỏi nhẹ |
| Bò sát mặt đất, thân dẹp, đi chậm | Thận trọng, khám phá chỗ lạ | Để con vật tự đi, không đuổi |
| Tai cụp ra sau, mắt nheo | Khó chịu, sợ, hoặc vừa thức dậy lơ mơ | Chờ thêm, không chạm vào |
| Nhả thức ăn khỏi túi má trước mặt bạn | Có khi do căng thẳng, có khi chỉ là cất kho | Xem bối cảnh; nếu kèm dấu hiệu sợ thì lùi lại |
Đừng đọc một tín hiệu riêng lẻ. Đứng hai chân có thể là tò mò hay đe doạ tuỳ vào tai và miệng; tai cụp có thể là sợ hay chỉ là vừa thức dậy. Hãy nhìn tổng thể.
Đứng hai chân: tò mò hay đe doạ
Đây là tư thế mà người mới nuôi hay chụp ảnh nhất, và cũng hay hiểu nhầm nhất. Khi hamster đứng thẳng trên hai chân sau, tai dựng, mũi khịt khịt, hai chân trước thả lỏng trước ngực, nó đang dò xét: có mùi gì, tiếng gì, ai đang ở đó. Thị lực kém nên hamster nâng đầu lên cao để đón mùi và âm thanh tốt hơn. Đây là tín hiệu trung tính, thường là tò mò.
Phiên bản đe doạ trông khác: hamster đứng thẳng nhưng hai chân trước giơ cao, có khi dang ra, miệng hé để lộ răng, đôi khi kêu hoặc nghiến răng. Đây là lời cảnh báo “đừng lại gần”. Nếu bạn vẫn đưa tay tới, khả năng bị cắn rất cao.
Ở giữa hai trạng thái đó, hamster có thể đứng yên trên hai chân, nhìn về phía bạn, không đánh hơi. Đó là lúc con vật đang cân nhắc. Hãy giữ yên và để nó quyết định đến gần hay lui về.
Hamster cũng hay đứng hai chân ở cửa chuồng khi nghe tiếng bạn về hay tiếng túi thức ăn. Đó là tò mò kèm chờ đợi, là dấu hiệu con vật đã liên kết bạn với điều tốt. Đáp lại bằng một hạt đưa qua cửa, ngang tầm, là cách củng cố mối liên kết đó.
Âm thanh của hamster và ý nghĩa
Hamster không ồn ào, nên mỗi âm thanh đều đáng chú ý. Những âm thanh hay gặp:
- Kêu chít chít ngắn: có thể là phấn khích, ngạc nhiên, hay phản đối nhẹ khi bị làm phiền.
- Kêu to, kéo dài, the thé: rất sợ hoặc đau. Dừng ngay việc đang làm và xem con vật có bị kẹt, bị thương không.
- Rít, phì: tức giận, cảnh báo. Lùi lại.
- Nghiến răng lách cách: khó chịu, bực bội, đôi khi là cảnh báo trước khi cắn. Ở một số con, nghiến răng nhẹ khi thả lỏng cũng có, nhưng hiếm hơn.
- Tiếng khịt nhỏ khi đánh hơi: bình thường.
- Tiếng thở có tiếng lách cách, khò khè đều đặn theo nhịp thở: đây không phải ngôn ngữ mà là dấu hiệu sức khoẻ, cần đưa đi khám thú y.
Hamster lùn nuôi chung có thể kêu khi tranh giành, đánh nhau. Nếu tiếng kêu đi kèm đuổi nhau, có vết trầy, hay một con bị dồn vào góc, hãy xem bài về nuôi chung hamster lùn ở danh mục sinh sản.
Nghe được âm thanh của hamster đòi hỏi phòng yên. Nhiều tiếng kêu nhỏ bị tiếng quạt, điều hoà, tivi át đi. Khi muốn tìm hiểu con vật, tắt bớt nguồn ồn vài phút mỗi tối và ngồi gần chuồng; bạn sẽ ngạc nhiên vì những âm thanh mình chưa từng để ý.
Nếu không chắc một âm thanh nghĩa là gì, hãy nhìn cùng lúc tư thế và tai. Cùng một tiếng kêu chít chít, đi với tai dựng và đánh hơi là tò mò; đi với tai cụp và lùi lại là phản đối.
Những hành vi trông lạ nhưng bình thường
Rửa mặt, chải lông liên tục sau khi bị chạm. Hamster chải lại lông để lấy lại mùi của mình sau khi bị bế. Đây không phải dấu hiệu nó “ghê” bạn, mà là cách giữ mùi quen.
Nhét đầy má rồi biến mất vào ổ. Hamster tích trữ thức ăn. Kho trong ổ là bình thường, chỉ cần dọn đồ ướt dễ hỏng.
Đánh dấu bằng cách cọ hông hay cọ bụng. Hamster Syria cọ hông vào đồ vật để để lại mùi từ tuyến hai bên hông; hamster lùn cọ bụng xuống sàn. Đây là cách đánh dấu lãnh thổ.
Nằm sấp dài người ra. Trong ngày nóng, hamster có thể nằm sấp duỗi dài để toả nhiệt. Nếu kèm thở nhanh, lừ đừ trong phòng nóng, cần làm mát từ từ và theo dõi sát.
Ngủ say đến mức khó đánh thức. Ban ngày hamster ngủ sâu. Đừng đánh thức; nhưng nếu con vật lạnh cứng, thở rất chậm trong phòng lạnh, đó là tình trạng cần làm ấm và hỏi bác sĩ thú y.
Ăn phân của chính mình. Hamster, như nhiều loài gặm nhấm, ăn lại một phần phân đặc biệt để hấp thu thêm chất dinh dưỡng. Đây là hành vi bình thường.
Nếu một hành vi “lạ nhưng bình thường” bỗng tăng lên rất nhiều, như chải lông đến trụi, đánh dấu liên tục, nằm duỗi suốt cả buổi tối, thì nó không còn bình thường nữa. Hãy so với chính con vật trước đây chứ không so với con hamster khác.
Tín hiệu báo bạn nên lùi lại
Có ba nhóm tín hiệu nên được coi là lời “không” rõ ràng. Nhóm thứ nhất là các tư thế phòng vệ: nằm ngửa nhe răng, đứng thẳng giơ chân trước, tai cụp sát đầu. Nhóm thứ hai là âm thanh: kêu to, rít, nghiến răng. Nhóm thứ ba là đóng băng kéo dài: con vật đứng im rất lâu, mắt mở to, thân căng cứng.
Khi thấy các tín hiệu đó, hãy ngừng việc đang làm, rút tay ra chậm, cho con vật thời gian và không gian. Không cần cố “làm hoà” bằng cách đưa thức ăn ngay; để con vật bình tĩnh lại, rồi lần sau tiếp cận chậm hơn. Ghi nhớ hành động nào của bạn đã gây ra phản ứng để tránh lặp lại.
Một số tình huống thường gây phản ứng phòng vệ mà người nuôi ít ngờ tới: mùi nước hoa, kem dưỡng tay, mùi con mèo trên áo, tiếng máy hút bụi, ánh đèn bật đột ngột trong phòng tối, bóng người lướt qua phía trên chuồng. Nếu hamster bỗng phòng vệ mà bạn không làm gì khác thường, nên rà lại những thứ này.
Nếu hamster liên tục ở trạng thái phòng vệ trong nhiều ngày, kể cả khi bạn không làm gì, có thể con vật đang căng thẳng vì môi trường hoặc đang đau. Xem lại chuồng, tiếng ồn, mùi lạ, con vật khác trong nhà, và cân nhắc đưa đi khám thú y.
Đọc tín hiệu trong lúc thuần tay: khi nào tiến, khi nào lùi
Trong mỗi buổi thuần, hamster liên tục cho bạn biết nó đang ở mức thoải mái nào. Tín hiệu “tiến được”: con vật tự lại gần tay, đánh hơi với tai dựng, đặt chân lên ngón tay, lấy hạt rồi ở lại ăn ngay trên tay hay cạnh tay thay vì chạy về ổ. Khi thấy những điều này nhiều buổi liền, bạn có thể thử bước tiếp theo trong lộ trình thuần.
Tín hiệu “giữ nguyên”: con vật lấy hạt rồi chạy đi, quay lại lấy tiếp, hay đứng ở mép tay mà không trèo lên. Nó đang tò mò nhưng chưa đủ tin. Cứ lặp lại bước hiện tại thêm vài buổi.
Tín hiệu “lùi lại”: tai cụp, đứng im lâu, chạy về ổ khi tay vừa xuất hiện, nghiến răng, cắn thử mạnh. Khi thấy những điều này, quay về bước trước, buổi sau ngắn hơn và tiếp cận chậm hơn. Đọc đúng tín hiệu giúp bạn không ép con vật quá sức, và đó là lý do những người kiên nhẫn quan sát thường thuần nhanh hơn người vội.
Khác biệt giữa các giống và từng cá thể
Hamster Syria to và thường biểu lộ rõ hơn, dễ đọc hơn với người mới. Hamster lùn và Roborovski nhỏ, nhanh, tín hiệu thường thoáng qua trong nháy mắt, nên cần quan sát lâu hơn mới quen. Roborovski hay phản ứng bằng cách chạy biến đi thay vì đứng lại đe doạ.
Hamster Syria lông dài có lông che bớt tai và dáng người, nên tư thế đôi khi khó nhìn hơn; hãy chú ý vào chuyển động của đầu và mũi. Hamster lùn nuôi chung thì còn có thêm tín hiệu giữa các con với nhau như đuổi, đè, chải lông cho nhau. Những tương tác ấy cần được theo dõi kỹ vì ranh giới giữa đùa và đánh nhau ở hamster lùn khá mỏng.
Ngoài giống, mỗi hamster có tính cách riêng. Có con tò mò, đứng hai chân chào bạn mỗi tối; có con nhút nhát, chỉ ló đầu ra khỏi ổ. Cách tốt nhất để hiểu con hamster của bạn là dành vài buổi tối ngồi yên quan sát mà không can thiệp, ghi lại những gì nó làm khi thoải mái. Khi đã biết “bình thường” của nó trông thế nào, bạn sẽ nhận ra ngay khi nó khác đi.
Thay đổi hành vi đột ngột, như con vốn tò mò bỗng trốn mãi, con vốn hiền bỗng cắn, là tín hiệu đáng để ý cả về tâm lý lẫn sức khoẻ.
Câu hỏi thường gặp
Hamster nằm ngửa ngủ có bình thường không?
Một số hamster ngủ nằm ngửa hay nằm nghiêng khi rất thoải mái trong ổ an toàn, đặc biệt khi trời ấm. Đây khác hẳn với nằm ngửa nhe răng kêu khi bị đe doạ. Nếu hamster nằm ngửa mà lạnh, không phản ứng, thở bất thường thì cần kiểm tra sức khoẻ.
Hamster rửa mặt khi thấy chủ có phải đang chào không?
Rửa mặt và chải lông thường là dấu hiệu thả lỏng. Nếu hamster làm vậy khi bạn ở gần, có thể nó đang thấy an toàn. Không nên hiểu là “chào hỏi” theo kiểu người, nhưng đó là tín hiệu tốt cho việc thuần.
Vì sao hamster cứ nhìn chằm chằm rồi đứng im?
Hamster đứng im là đang cảnh giác, cân nhắc nên chạy hay ở lại. Thị lực kém nên nó dựa vào mùi và âm thanh để đánh giá. Hãy giữ yên, nói nhỏ, để nó tự quyết định. Đuổi theo hay chộp lúc này dễ làm nó sợ.
Hamster kêu khi ngủ có sao không?
Đôi khi hamster phát ra tiếng nhỏ khi ngủ hay khi cựa mình trong ổ, thường không đáng lo. Đáng lo là tiếng thở lách cách, khò khè đều đặn kể cả khi thức, hay tiếng kêu đau khi cử động. Những trường hợp đó nên đưa đi khám thú y.
Hamster liếm tay có nghĩa là thích chủ không?
Có khi hamster liếm tay vì tay có vị mặn của mồ hôi hay mùi thức ăn. Đó không hẳn là biểu hiện tình cảm như chó. Tuy vậy, một con hamster thoải mái để bạn ở gần, tự trèo lên tay, liếm hay ngửi tay mà không cắn là con đã tin bạn.