Bìa giấy trơn, lõi giấy vệ sinh, hộp trứng bằng giấy, túi giấy không quai là nguyên liệu làm đồ chơi tốt cho hamster, với điều kiện sạch, khô, không in bóng, không còn băng keo, ghim bấm, nhãn dán và không dùng keo dán khi ghép. Hamster vừa chui, vừa đào, vừa gặm, và đồ bìa hỏng thì thay mới gần như không tốn gì.
Đồ chơi bìa giấy còn là cách để trẻ em tham gia chăm hamster một cách an toàn: cùng người lớn cắt, gấp, giấu hạt. Bài này hướng dẫn chọn và làm sạch nguyên liệu, sáu mẫu đồ chơi đơn giản, và những lỗi hay gặp khiến món đồ tưởng vô hại lại thành rủi ro.
Vì sao bìa giấy hợp với hamster
Hamster có ba nhu cầu bản năng lớn: đào, chui vào chỗ kín và gặm. Bìa giấy đáp ứng cả ba. Một chiếc hộp có lỗ là chỗ trốn; một ống bìa là đường hầm; một tấm bìa là thứ để gặm, xé, mang về ổ. Đồ chơi nhựa đẹp trên kệ hàng thường chỉ đáp ứng được một trong ba, và khi bị gặm thì thành mảnh nhựa có hại.
Bìa giấy trơn khi bị nuốt một ít thì mềm ra và đi qua đường tiêu hoá, khác hẳn nhựa hay sợi tổng hợp. Điều đó không có nghĩa là hamster nên ăn bìa; phần lớn hamster gặm rồi nhả ra hoặc mang về làm ổ.
Một lợi ích nữa là có thể thay đổi liên tục. Hamster thích khám phá thứ mới, và một món đồ mới đặt vào chuồng thường được kiểm tra kỹ ngay trong đêm đầu. Với bìa giấy, bạn có thể thay đổi đồ chơi mỗi tuần mà không tốn kém, giữ cho chuồng có điều mới để khám phá.
Cuối cùng, đồ bìa bẩn thì bỏ đi, không phải rửa. Với đồ chơi bị dính nước tiểu, đây là lợi thế lớn về vệ sinh.
Nguyên liệu dùng được và không dùng được
Không phải bìa giấy nào cũng như nhau. Trước khi dùng, kiểm từng món theo danh sách:
- Dùng được: lõi giấy vệ sinh, lõi khăn giấy (không dính keo nhiều), hộp trứng bằng giấy ép, hộp giấy carton trơn, túi giấy kraft không quai, giấy kraft gói hàng không in.
- Dùng được sau khi xử lý: hộp carton có in một ít chữ bằng mực thông thường ở mặt ngoài, cắt bỏ phần in nhiều hoặc quay mặt in ra ngoài tầm gặm.
- Không dùng: hộp có lớp tráng bóng, tráng nhựa, tráng nhôm như hộp sữa, hộp bánh in bóng.
- Không dùng: bìa đã đựng hoá chất tẩy rửa, thuốc, xà phòng, thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ có mùi mạnh.
- Không dùng: hộp trứng bằng xốp hay nhựa; bìa ẩm, mốc, có mùi lạ.
- Không dùng: giấy có kim tuyến, giấy màu nhuộm đậm, giấy dán có lớp keo sau lưng.
Hộp trứng giấy đã chứa trứng sống nên để ý vệ sinh: chọn hộp sạch, khô, không dính vỏ hay lòng trứng, không có vết bẩn. Nhiều người phơi nắng hộp vài giờ trước khi dùng. Hộp nào có vết bẩn rõ thì bỏ.
Chuẩn bị bìa trước khi làm
Năm phút chuẩn bị loại bỏ phần lớn rủi ro của đồ bìa:
- Gỡ hết băng keo, kể cả mẩu nhỏ dính ở mép. Băng keo dính vào lông, dính vào túi má, và nhựa của băng keo không nên bị nuốt.
- Gỡ hết ghim bấm, kim kẹp, dây buộc, nhãn dán. Kiểm cả mép gấp bên trong hộp.
- Bỏ hoặc cắt bỏ phần in nhiều mực, phần tráng bóng.
- Kiểm mùi: hộp có mùi lạ thì không dùng.
- Cắt các lỗ ra vào đủ rộng cho hamster khi má phồng; với Syria, lỗ phải rộng hơn đáng kể so với lỗ cho hamster lùn.
- Không dùng keo dán, kể cả keo dán giấy cho trẻ em. Ghép bằng cách gấp, cài khe, lồng vào nhau.
Nếu cần nối hai phần, hãy cắt khe cài như ghép bìa thủ công, hoặc lồng ống nhỏ vào lỗ hộp. Đồ chơi không cần chắc chắn như đồ nội thất; hamster sẽ gặm và làm biến dạng nó trong vài ngày, đó là mục đích.
Sáu mẫu đồ chơi bìa giấy dễ làm
Ống hầm chôn. Lấy một hai lõi giấy vệ sinh, cắt dọc nếu quá chật với hamster Syria rồi mở rộng ra thành máng. Chôn một nửa dưới lót, để hai đầu lộ ra. Hamster dùng làm lối vào hang ngay từ đêm đầu.
Hộp nhiều phòng. Một hộp giấy trơn cỡ hộp giày, khoét hai ba lỗ ra vào ở các mặt, bên trong ngăn bằng vài tấm bìa cài khe thành hai ba phòng. Đặt úp trên lót, hamster dùng làm nhà phụ hoặc kho.
Hộp trứng giấu hạt. Rải một vài hạt trong khẩu phần vào các ô hộp trứng, phủ lên mỗi ô một nắm giấy vụn hoặc cỏ khô, đóng nắp hờ. Hamster phải xé, đào để lấy hạt.
Lõi giấy nhồi cỏ. Nhét cỏ khô và vài hạt vào lõi giấy vệ sinh, gấp hai đầu vào trong. Hamster gặm thủng để lấy bên trong.
Mê cung thấp. Trên một tấm bìa phẳng, dựng các vách bìa thấp cài khe tạo thành lối đi ngoằn ngoèo, có nhiều lối ra. Đặt trong khu quây khi chơi ngoài chuồng. Vách thấp, nhiều lối thoát, không có ngõ cụt hẹp.
Túi giấy đào. Một túi giấy kraft không quai, cắt bỏ phần quai và mép dính keo, đổ vào một ít giấy vụn và cỏ, đặt nằm ngang trong chuồng. Hamster chui vào lục lọi.
Giấu thức ăn trong đồ chơi: bao nhiêu là vừa
Phần lớn đồ chơi bìa trở nên hấp dẫn khi có vài hạt thức ăn bên trong. Nguyên tắc quan trọng là lấy hạt từ khẩu phần hằng ngày của hamster, không thêm đồ ăn vặt ngoài khẩu phần. Hamster tích trữ thức ăn rất giỏi, và nếu mỗi đồ chơi mới đều có thêm hạt hướng dương, hạt béo, hamster dễ tăng cân, nhất là các giống lùn.
Không giấu rau quả tươi, thịt, trứng vào trong bìa. Bìa hút ẩm, đồ tươi sẽ hỏng trong ổ hoặc trong hộp mà bạn không thấy. Chỉ dùng hạt và thức ăn khô.
Với hamster lùn, đặc biệt Campbell và Winter White, tránh dùng các loại đồ ngọt như trái cây sấy, kẹo cho thú nhỏ làm mồi trong đồ chơi. Các giống lùn được cho là có xu hướng dễ gặp vấn đề với đường. Chuyện khẩu phần chi tiết thuộc danh mục thức ăn và dinh dưỡng.
Trẻ em cùng làm đồ chơi: chia việc theo tuổi
Làm đồ chơi bìa là một trong những việc trẻ em có thể tham gia chăm hamster an toàn, vì không phải cầm nắm con vật. Người lớn làm phần dùng dao, kéo nhọn, kiểm băng keo, ghim; trẻ nhỏ có thể xé giấy, vò giấy, nhét cỏ khô vào lõi giấy, chọn chỗ giấu hạt; trẻ lớn hơn có thể tự cắt lỗ bằng kéo an toàn, tự thiết kế mê cung dưới sự hướng dẫn.
Sau khi làm xong, người lớn kiểm lại một lượt trước khi đặt vào chuồng. Trẻ có thể quan sát hamster khám phá món đồ mới vào buổi tối, đây là lúc trẻ học được về tập tính của hamster: nó đánh hơi trước, thận trọng, rồi mới chui vào.
Tránh biến việc làm đồ chơi thành cuộc thi giữa các anh chị em, hay chấm điểm ai làm đẹp hơn. Mục tiêu là hamster có thêm chỗ chơi, còn trẻ học cách quan tâm đến một con vật. Rửa tay sau khi chạm vào chuồng và đồ chơi đã qua sử dụng.
Với giáo viên nuôi hamster ở lớp, làm đồ chơi bìa là hoạt động nhóm phù hợp: mỗi tuần một nhóm làm một món, giáo viên kiểm trước khi đặt vào chuồng, cả lớp quan sát vào giờ phù hợp. Lưu ý hamster ngủ ban ngày, nên không đánh thức hamster để cả lớp xem.
Khi nào bỏ và thay đồ chơi bìa
Đồ bìa là đồ dùng một thời gian rồi bỏ. Thay khi:
- Bìa dính nước tiểu, ẩm hoặc có mùi khai.
- Bìa có đốm mốc, đặc biệt trong mùa nồm.
- Đồ đã bị gặm nát, sụp, lỗ ra vào bị bịt hoặc thành vụn nhỏ.
- Hamster dùng làm kho chứa đồ tươi đã hỏng.
- Bạn muốn thay đổi để hamster có thứ mới khám phá.
Khi thay, không cần thay tất cả cùng lúc. Giữ lại món nào hamster đang dùng làm ổ hay kho khô, chỉ thay một hai món mỗi lần để chuồng vẫn có mùi quen. Nếu thấy hamster gặm bìa rồi có biểu hiện bất thường như bỏ ăn, bụng chướng, không đi ngoài, đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ.
Đồ bìa đã bỏ thì cho vào túi rác kín, đừng để lẫn với giấy tái chế nếu dính nước tiểu. Rửa tay sau khi dọn. Một hộp giấy mới đặt vào cùng ngày dọn thường được hamster khám phá ngay đêm đó, nên dọn và thay đồ cũng là một dịp làm mới chuồng.
Lỗi hay gặp khi làm đồ chơi bìa
Lỗ ra vào quá nhỏ. Lỗ vừa khít với hamster lúc má xẹp sẽ chật khi má đầy hạt. Hamster có thể kẹt ở lỗ hoặc bỏ không dùng. Khoét rộng hơn bạn nghĩ, nhất là với Syria.
Ngõ cụt hẹp trong mê cung. Hamster vào ngõ cụt hẹp không quay đầu được sẽ hoảng. Mê cung nên có lối đi rộng, nhiều lối thoát, không có đoạn hẹp dài.
Còn sót băng keo, ghim ở mép gấp. Đây là lỗi phổ biến nhất. Kiểm kỹ mép gấp bên trong hộp và đáy hộp, nơi băng keo thường bị che khuất.
Đặt đồ bìa lên trên khu hang chính. Hộp lớn đặt đè lên vùng hamster đang đào có thể làm sập hang khi hộp bị nước tiểu làm nhũn. Đặt trên vùng lót đã ấn chặt.
Làm quá nhiều đồ cùng lúc. Chuồng nhồi nhét đồ bìa làm mất chỗ đi lại và chỗ rải thức ăn. Hai ba món mỗi lần, xoay vòng theo tuần là đủ.
Dùng bìa từ thùng hàng không rõ đã chứa gì. Thùng đựng hoá chất, sơn, thuốc trừ sâu có thể ngấm vào bìa. Chỉ dùng thùng bạn biết rõ đã chứa gì, sạch và không mùi.
Câu hỏi thường gặp
Lõi giấy vệ sinh có quá chật với hamster Syria không?
Với nhiều hamster Syria trưởng thành, lõi giấy vệ sinh là quá chật, có thể kẹt. Cắt dọc lõi giấy để mở thành máng, hoặc dùng lõi khăn giấy, ống bìa đường kính lớn hơn. Lõi giấy nguyên phù hợp hơn với hamster lùn và robo.
Mực in trên hộp carton có độc không?
Hộp carton in một ít chữ thông thường thường không phải vấn đề lớn nếu hamster chỉ gặm rồi nhả. Tuy vậy nên cắt bỏ phần in nhiều mực, phần tráng bóng, hoặc quay mặt in ra ngoài tầm gặm. Bìa trơn không in vẫn là tốt nhất.
Có dùng hồ dán bột tự nấu để ghép bìa được không?
Một số người dùng hồ bột mì tự nấu vì không độc. Tuy vậy hồ bột ẩm dễ mốc và hút côn trùng trong khí hậu nóng ẩm. Ghép bằng cách gấp, cài khe là đơn giản và an toàn hơn.
Hamster không thèm đụng tới đồ chơi mới, phải làm sao?
Hamster thận trọng với vật lạ. Đặt đồ chơi gần chỗ hamster hay đi, rải vài hạt từ khẩu phần ở cửa, cọ một ít lót cũ lên bề mặt để có mùi quen. Cho thời gian vài đêm. Một số hamster đơn giản là không thích kiểu đồ đó, thử kiểu khác.
Có thể cho hamster gặm bìa mỗi ngày không?
Có, hamster gặm bìa là bình thường và giúp mài răng. Điều cần để ý là bìa sạch, không có băng keo, ghim, và hamster không ăn quá nhiều bìa thay cho thức ăn. Phần lớn hamster gặm rồi nhả hoặc mang về ổ.