Cách thuần hamster từng bước: từ ngày đầu về nhà đến lúc chịu leo lên tay

Thuần hamster là quá trình để con vật tự tin rằng tay người không phải là kẻ săn mồi: bắt đầu bằng việc để nó yên vài ngày cho quen chuồng, sau đó cho làm quen với mùi và giọng nói, đưa thức ăn bằng tay, đặt bàn tay phẳng trong chuồng cho nó tự trèo lên, rồi mới nâng lên ở độ cao thấp. Với nhiều hamster Syria, quá trình này mất vài tuần nếu làm đều mỗi tối; hamster lùn, nhất là Roborovski, thường lâu hơn và có con không bao giờ thích bị bế.

Điều quan trọng nhất là để hamster chọn. Mọi bước đều dựa trên việc con vật tự tiến lại gần, chứ không phải bị bắt. Bị chộp từ trên xuống là điều hamster sợ nhất, vì trong tự nhiên kẻ săn mồi của chúng là chim săn mồi lao xuống từ trên cao. Bài này đi qua từng giai đoạn, dấu hiệu nên tiến lên hay lùi lại, và những sai lầm khiến hamster đã quen tay lại sợ.

Hiểu trước: vì sao hamster sợ tay người

Hamster là loài gặm nhấm nhỏ sống đơn độc trong hang, ra ngoài kiếm ăn chủ yếu vào lúc chạng vạng. Chúng là mồi của cú, chim ưng, rắn, cáo. Bản năng sinh tồn dạy chúng rằng một cái bóng lớn từ trên cao, một vật lạ chạm vào lưng, hay bị nhấc khỏi mặt đất đều là dấu hiệu sắp bị ăn thịt. Bàn tay người thò từ nóc chuồng xuống trùng khớp với tất cả những tín hiệu đó.

Thị lực của hamster ở xa kém, trong khi khứu giác và thính giác rất tốt. Chúng nhận ra người qua mùi tay và giọng nói nhiều hơn là qua hình dáng. Vì vậy tay có mùi thức ăn dễ bị cắn nhầm, và tay có mùi lạ như nước hoa, xà phòng thơm, mùi con vật khác dễ làm hamster cảnh giác.

Hiểu điều này giúp bạn đổi cách nghĩ. Thuần không phải là dạy hamster “nghe lời”, mà là cho nó rất nhiều lần trải nghiệm rằng bàn tay xuất hiện là có chuyện tốt và không có chuyện xấu. Mỗi lần con vật bị dọa, bị chộp hay bị rơi, nó học ngược lại, và bạn sẽ phải làm lại một phần từ đầu.

Lộ trình thuần hamster theo giai đoạn

Bảng dưới đây là lộ trình mẫu. Thời gian chỉ để tham khảo; mỗi con một khác. Chỉ chuyển giai đoạn khi con vật đã thoải mái ở giai đoạn trước trong vài buổi liên tiếp.

Với hamster Syria, giai đoạn một thường vài ngày. Với hamster lùn và Roborovski, cả lộ trình có thể dài hơn nhiều, và có những con chỉ dừng ở giai đoạn ba hay bốn. Điều đó không phải thất bại: một con hamster thoải mái lấy hạt từ tay bạn là một con hamster đã tin bạn.

Ghi lại mỗi buổi một câu ngắn về phản ứng của hamster giúp bạn thấy tiến bộ mà mắt dễ bỏ qua. Có những tuần trông như đứng yên, nhưng nhìn lại ghi chép, con vật đã từ chỗ trốn ngay khi thấy tay sang chỗ đứng chờ ở cửa chuồng. Đó là tiến bộ thật.

Một buổi thuần mẫu, mỗi tối mười đến mười lăm phút

Thuần hiệu quả nhất khi làm ngắn và đều. Một buổi mẫu ở giai đoạn ba và bốn có thể như sau:

1. Chọn lúc hamster đã tự thức dậy, thường đầu buổi tối. Không bao giờ đánh thức hamster để thuần.
2. Rửa tay bằng xà phòng không mùi, lau khô. Không vừa cầm đồ ăn, vừa cầm con vật khác xong là thò tay vào chuồng.
3. Ngồi ngang tầm chuồng, nói nhỏ vài câu để hamster biết bạn ở đó.
4. Thò tay vào từ bên hông chuồng hay cửa trước, không từ trên nóc xuống. Di chuyển chậm.
5. Đặt bàn tay nằm ngửa trên lót, có một hạt nhỏ ở lòng bàn tay. Giữ tay yên, thở đều.
6. Để hamster tự đến ngửi, tự lấy hạt, tự trèo lên. Không vuốt lưng, không khép tay lại.
7. Kết thúc khi hamster vẫn còn thoải mái, đừng đợi tới lúc nó chán hay sợ. Rút tay ra chậm.

Nếu hamster cắn thử, đừng giật tay. Giật tay làm con vật hoảng và học rằng cắn thì bàn tay biến mất. Hãy giữ yên một nhịp, rồi rút tay ra từ từ và kết thúc buổi hôm đó sớm hơn. Hôm sau quay lại giai đoạn trước một bước.

Thuần theo giống: khác nhau ở đâu

Hamster Syria (bear, golden, lông dài). Thường to, chậm hơn, nhiều con dễ thuần nếu được làm đều đặn. Chúng sống đơn độc, nên mỗi con có tính khí riêng rõ rệt: có con tò mò, có con nhút nhát. Hamster Syria trưởng thành khoẻ và có thể cắn đau khi sợ.

Winter White và Campbell (thị trường hay gọi ww, hamster lùn, panda, sóc…). Nhỏ và nhanh hơn, dễ nhảy khỏi tay. Nhiều con có thể thuần được tới mức leo lên tay lấy thức ăn, nhưng ít con thích bị cầm lâu. Một số con hay cắn thử nhẹ khi gặp mùi lạ.

Roborovski (robo). Giống nhỏ nhất, cực nhanh, rất khó cầm. Phần lớn người nuôi lâu năm coi robo là loài để ngắm hơn là để bế. Mục tiêu hợp lý là con vật không sợ khi bạn ở gần và chịu lấy hạt từ tay; bế ra ngoài nên hạn chế vì dễ xổng và dễ rơi.

Hamster Trung Quốc. Thân dài, đuôi dài hơn các giống lùn khác, leo khá giỏi. Nhiều con thuần được, nhưng vẫn cần làm từ từ và ở độ cao thấp.

Dù là giống nào, tính cách từng con quan trọng hơn tên giống. Có hamster Syria nhút nhát cả đời, có hamster Winter White leo lên tay ngay tuần đầu. Hãy thuần con hamster đang ở trước mặt bạn, không phải con trong video hay lời kể của người khác.

Những sai lầm hay làm hỏng việc thuần

Một lần dọa có thể xoá công của nhiều buổi. Những điều sau rất hay gặp:

• Thò tay từ trên nóc chuồng xuống và chộp lấy con vật.
• Đánh thức hamster đang ngủ để bế ra chơi, nhất là ban ngày.
• Bế ngay trong ngày đầu tiên đón về nhà, cho cả nhà chuyền tay nhau xem.
• Đứng hay ngồi ghế cao khi bế, để hamster rơi.
• Thổi vào mặt, búng tay, gõ vào chuồng để “dạy” hamster thôi cắn.
• Đuổi theo hamster quanh chuồng khi nó chạy trốn.
• Cầm đuôi, túm gáy, bóp bụng.
• Cho nhiều người lạ, nhất là trẻ con, thay nhau thuần trong cùng một tối.
• Thuần quá lâu mỗi buổi, đến khi hamster cố thoát hay cắn mới dừng.

Nếu bạn đã lỡ làm vài điều trên, không sao. Lùi lại một hai giai đoạn trong lộ trình, làm chậm hơn, và cho con vật thời gian. Hamster nhớ những trải nghiệm xấu, nhưng một chuỗi trải nghiệm tốt đều đặn vẫn có thể thay đổi cách nó phản ứng.

Một công cụ hữu ích trong lúc thuần là cái cốc nhựa hay ống bìa. Khi cần di chuyển hamster chưa quen tay, đặt cốc nằm ngang trước mặt nó, có hạt bên trong, để nó tự bò vào rồi nâng cốc lên. Cách này không làm mất lòng tin, và nhiều con dần quen việc bò từ cốc sang lòng bàn tay.

Thuần hamster ở phòng trọ, ký túc xá hay nhà đông người

Phòng trọ một gian, ký túc xá nhiều người, nhà có trẻ nhỏ và khách ra vào đều khiến việc thuần khó hơn, vì hamster khó có được một khoảng yên tĩnh đều đặn. Điều làm được là chọn một khung giờ cố định mỗi tối, khi phòng bớt ồn, tắt tivi hay nhạc to, và chỉ một người thuần trong giai đoạn đầu. Hamster nhận ra mùi và giọng của người đó trước, rồi mới mở rộng dần sang người khác.

Nếu chuồng đặt ở chỗ nhiều người đi qua như cạnh cửa ra vào, hamster sẽ luôn trong trạng thái cảnh giác. Chuyển chuồng sang góc ít người qua lại, kê thấp vừa tầm mắt khi ngồi, che bớt một mặt chuồng bằng tấm bìa để con vật có cảm giác được che chắn. Những thay đổi này giúp con vật bình tĩnh hơn trước mỗi buổi thuần.

Ở nơi ở chung, nên thống nhất với bạn cùng phòng hay người nhà vài điều cơ bản: không gõ chuồng, không đánh thức hamster ban ngày, không thò tay vào chuồng khi chưa rửa tay, không bế khi đang đứng. Một người làm sai có thể kéo lùi công sức của người thuần nhiều buổi.

Thuần xong rồi: giữ niềm tin của hamster

Một con hamster đã quen tay vẫn cần được tôn trọng nhịp sống của nó. Tiếp tục chỉ chơi khi nó tự thức, giữ thói quen cầm bằng hai tay khum, ngồi thấp, và để nó quay về chuồng khi có dấu hiệu muốn về như liên tục tìm đường đi, gặm tay, đứng yên ở mép tay nhìn xuống. Những buổi ngắn, đều, vẫn tốt hơn một buổi dài vào cuối tuần.

Khi có thay đổi lớn như chuyển chuồng, chuyển nhà, sau một chuyến đi khám thú y, hamster có thể tạm thời sợ trở lại. Đó là phản ứng bình thường; cho con vật vài ngày yên tĩnh rồi quay lại giai đoạn bàn tay phẳng trong chuồng. Tương tự, khi con cái đang mang thai hay có con, đừng thuần, đừng chạm vào ổ.

Nếu một con hamster vốn hiền bỗng cắn, trốn, hay khó chịu khi bị chạm vào, hãy nghĩ tới khả năng nó đang đau hay ốm. Thay đổi hành vi đột ngột là một trong những dấu hiệu sớm của bệnh, và nên đưa đi khám thú y thay vì cố thuần lại.

Câu hỏi thường gặp

Hamster bao lâu thì thuần được?

Không có thời gian cố định. Nhiều hamster Syria chịu leo lên tay sau vài tuần làm đều đặn mỗi tối, có con nhanh hơn, có con chậm hơn nhiều. Hamster lùn và Roborovski thường lâu hơn. Đo tiến bộ bằng việc con vật bớt sợ, không phải bằng việc bế được bao lâu.

Có nên đeo găng tay khi thuần hamster không?

Thường không nên. Găng tay làm mất mùi tay của bạn, mà hamster nhận ra người chủ yếu qua mùi. Găng dày cũng khiến bạn khó cảm nhận lực, dễ bóp mạnh. Nếu sợ bị cắn, hãy lùi về giai đoạn đưa hạt bằng đầu ngón tay hay dùng một cái cốc để hamster tự bò vào.

Hamster già hoặc hamster nhận nuôi lại có thuần được không?

Có thể, nhưng cần kiên nhẫn hơn. Hamster từng có trải nghiệm xấu với tay người có thể mất nhiều thời gian để tin lại. Bắt đầu từ giai đoạn đầu, đi chậm, và chấp nhận rằng một số con sẽ chỉ thoải mái ở mức lấy hạt từ tay.

Dùng thức ăn gì để thưởng khi thuần?

Chọn một món hamster thích nhưng cho với lượng rất nhỏ, như một hạt hướng dương, một mẩu rau quen thuộc, một hạt thức ăn viên. Không dùng đồ ngọt, đồ ăn của người. Trừ phần thưởng vào khẩu phần trong ngày để con vật không bị dư thừa.

Thuần hamster ban ngày được không?

Không nên đánh thức hamster ban ngày để thuần. Bị đánh thức làm con vật cáu và dễ cắn, và làm rối nhịp ngủ. Nếu bạn chỉ rảnh ban ngày, hãy chờ những lúc hamster tự thức dậy uống nước, ăn vặt, rồi thuần ngắn vài phút.

Trẻ con có tự thuần hamster được không?

Trẻ có thể tham gia ở các bước nhẹ như ngồi cạnh nói chuyện, đưa hạt bằng đầu ngón tay, nhưng người lớn nên dẫn dắt và quyết định khi nào sang bước tiếp. Trẻ chỉ nên bế khi ngồi dưới sàn, có người lớn bên cạnh.