Hamster gặm song chuồng liên tục, nhất là ban đêm, thường không phải để mài răng mà là dấu hiệu con vật thiếu không gian, thiếu chỗ đào, thiếu việc để làm, hoặc đã học được rằng cứ gặm là được người thả ra ngoài. Gặm song lâu ngày có thể làm răng mòn lệch, gãy răng, trụi lông sống mũi, và làm cả nhà mất ngủ.
Cách giảm tận gốc là sửa nguyên nhân: chuồng đủ rộng, lót đủ sâu để đào, thức ăn được rải ra cho con vật đi tìm, có chỗ trốn và đồ gặm phù hợp, và không thưởng cho hành vi gặm bằng cách bế ra. Bọc song hay đổi sang chuồng không có song chỉ dập triệu chứng nếu con vật vẫn chán và chật. Bài này giúp bạn tìm ra nguyên nhân của con hamster nhà mình.
Gặm song khác với gặm để mài răng
Hamster gặm suốt đời vì răng cửa mọc liên tục, và gặm cũng là cách chúng khám phá. Một con hamster gặm vài phút vào một que gỗ, một ống bìa, một hạt cứng là chuyện bình thường. Gặm song chuồng thì khác: con vật đứng ở cùng một chỗ, thường là góc chuồng hay gần cửa, hai chân trước bám song, gặm đi gặm lại theo nhịp, kéo dài nhiều phút đến hàng giờ, lặp lại mỗi đêm.
Đây là một dạng hành vi lặp đi lặp lại thường gặp ở động vật nuôi nhốt khi môi trường không đáp ứng nhu cầu tự nhiên. Trong tự nhiên, hamster có thể đi một quãng rất xa mỗi đêm để kiếm ăn, đào hang nhiều ngăn, chạy, leo, tìm hạt. Trong một chuồng chật với lót mỏng, chén thức ăn đầy sẵn, con vật không có gì để làm với nguồn năng lượng ấy, và song chuồng là thứ duy nhất có vẻ dẫn ra ngoài.
Nói cách khác, gặm song là triệu chứng chứ không phải bản thân vấn đề. Đá mài răng thêm vào chuồng hiếm khi giải quyết được, vì con vật không thiếu thứ để mài răng mà thiếu thứ để làm.
Cũng cần phân biệt gặm song với gặm cửa chuồng lúc bạn vừa về nhà hay lúc nghe tiếng mở tủ thức ăn. Gặm kiểu đó thường ngắn và gắn với một tín hiệu cụ thể, cho thấy con vật đã học được mối liên hệ giữa tiếng động và việc được cho ăn hay được bế. Đây là phần học được, và có thể thay đổi bằng cách không đáp lại.
Một cách kiểm tra nhanh là đếm thời gian gặm song trong mười lăm phút đầu buổi tối, vài tối liên tiếp. Nếu con số lớn và ổn định, đó là hành vi đã thành nếp, cần sửa môi trường chứ không chỉ chờ con vật quen.
Bốn nguyên nhân hay gặp và cách nhận ra
Một con hamster có thể gặm song vì nhiều nguyên nhân cùng lúc. Dùng bảng để rà lần lượt:
| Nguyên nhân | Dấu hiệu gợi ý | Hướng sửa |
|---|---|---|
| Chuồng quá chật | Chuồng mini bán kèm, chuồng nhiều tầng hẹp; hamster chạy vòng quanh chuồng liên tục | Đổi sang chuồng có mặt sàn rộng hơn nhiều; nhiều tổ chức phúc lợi động vật khuyến nghị diện tích sàn lớn hơn hẳn chuồng mini thông dụng |
| Lót quá mỏng, không đào được | Lót chỉ vài phân, hamster cào sàn, cào góc | Lót dày ở ít nhất một khu để con vật đào hang |
| Thiếu việc để làm | Thức ăn đổ đầy chén, không có đồ mới, không có chỗ trốn | Rải thức ăn, thêm ống, hộp bìa, khu cát, cỏ khô làm ổ |
| Đã học được gặm thì được thả | Gặm mạnh nhất khi nghe tiếng người, gặm ngay cửa chuồng | Không bế ra khi đang gặm; chỉ mở chuồng khi con vật đang làm việc khác |
Kích thước chuồng và lót chuồng cụ thể theo giống được bàn kỹ ở danh mục chuồng và lót chuồng của Thế Giới Hamster. Ở đây chỉ cần nhớ: nếu chuồng hiện tại là loại mini mua kèm, khả năng cao đó là nguyên nhân lớn nhất.
Một điểm hay bị bỏ qua là vị trí gặm. Nếu hamster luôn gặm ở cửa chuồng, nhiều khả năng đó là hành vi học được để gọi người. Nếu gặm ở một góc xa, góc tối, gần chỗ lót mỏng, nhiều khả năng con vật đang cố đào hay tìm lối ra vì thiếu chỗ. Ghi lại vị trí giúp bạn chọn đúng cách sửa.
Làm giàu môi trường: biến đêm của hamster thành đêm bận rộn
Làm giàu môi trường là cho hamster những việc mà bản năng của nó muốn làm. Những cách sau dễ làm, tốn ít tiền:
- Rải thức ăn thay vì đổ chén: rải phần khẩu phần khô khắp chuồng, vùi một ít dưới lót, để con vật đi tìm cả đêm.
- Khu đào sâu: một góc lót dày, trộn thêm cỏ khô, để hamster đào đường hầm.
- Ống và hộp bìa không in màu: lõi giấy vệ sinh, hộp giấy nhỏ, khoét lỗ; nhét chút cỏ khô hay hạt vào bên trong.
- Bể cát tắm: hamster lăn, đào trong cát; đặc biệt có ích với hamster lùn.
- Bánh xe đúng cỡ: bánh xe quá nhỏ làm lưng cong và con vật chạy ít; chọn bánh xe phù hợp được bàn ở danh mục bánh xe và đồ chơi.
- Đổi bố cục nhẹ: mỗi tuần thay một hai món nhỏ hoặc dời vị trí ống, giữ nguyên ổ ngủ.
- Đồ gặm tự nhiên: que gỗ không sơn, cành khô sạch, bìa cứng.
Những thay đổi này thường giảm gặm song trong vài ngày đến vài tuần. Nếu sau khi đã có chuồng rộng, lót sâu và làm giàu môi trường mà con vật vẫn gặm, hãy xem lại nguyên nhân thứ tư trong bảng trên.
Đừng vô tình thưởng cho hành vi gặm
Đây là nguyên nhân hay bị bỏ qua nhất. Hamster rất giỏi học quan hệ nhân quả. Nếu mỗi lần nó gặm song là bạn đến mở chuồng, bế ra chơi, hay đưa thức ăn để nó thôi, nó sẽ học rằng gặm song là cách gọi người và cách được ra ngoài. Lần sau nó gặm sớm hơn, mạnh hơn.
Để phá vòng lặp, khi hamster đang gặm, đừng phản ứng bằng việc mở chuồng hay cho ăn. Chờ đến lúc nó đang làm việc khác như đào, chạy bánh xe, ăn, rồi mới mở chuồng để chơi. Ban đêm, nếu tiếng gặm làm bạn khó ngủ, việc nên làm là sửa chuồng, chứ không phải dỗ con vật bằng cách bế ra.
Tuyệt đối không gõ chuồng, xịt nước, hét, hay đập tay để làm hamster sợ mà dừng. Con vật dừng vì sợ, nhưng vấn đề gốc vẫn còn và nó còn mất lòng tin vào bạn. Nhiều trường hợp, gặm song còn tăng lên vì căng thẳng.
Gặm song gây hại gì cho hamster
Song kim loại cứng hơn nhiều so với thứ hamster gặm trong tự nhiên. Gặm liên tục có thể làm răng cửa mòn lệch, nứt, gãy. Răng gãy thì răng đối diện không còn chỗ cọ, có thể dài ra và gây khó ăn. Hamster cũng có thể kẹt răng hay kẹt hàm vào song, nhất là ở chuồng có khoảng cách song không hợp với giống.
Cọ mặt vào song nhiều làm sống mũi và trán bị trụi lông, có khi trầy da. Chuồng có lớp sơn phủ bị gặm bong có thể làm con vật nuốt vụn sơn. Ngoài ra, gặm song còn là dấu hiệu con vật đang căng thẳng kéo dài, mà căng thẳng kéo dài làm hamster dễ mắc bệnh hơn.
Với người nuôi, gặm song còn là nguồn ồn ban đêm, nhất là ở phòng trọ một gian hay căn hộ nhỏ, nơi chuồng thường đặt ngay cạnh giường. Không ít người vì mất ngủ mà đem cho hamster hay nhốt vào chỗ tối, nóng, xa người. Hiểu nguyên nhân và sửa đúng chỗ giúp tránh những quyết định vội như vậy.
Nếu bạn thấy răng gãy, răng lệch, sống mũi chảy máu, hay hamster bỏ ăn đồ cứng sau một thời gian gặm song, hãy đưa đi khám thú y. Bác sĩ sẽ xem răng và vết thương, còn bạn tập trung sửa môi trường để hành vi không lặp lại.
Kế hoạch hai tuần để giảm gặm song
Thay đổi từng phần và quan sát giúp bạn biết điều gì thực sự có tác dụng với con hamster của mình. Một kế hoạch mẫu:
- Ngày 1–2: ghi lại khi nào hamster gặm, gặm ở đâu, gặm bao lâu, trước đó vừa có chuyện gì như có người đi qua, tắt đèn, cho ăn.
- Ngày 3: đo diện tích sàn và độ dày lót hiện có. So với khuyến nghị ở danh mục chuồng và lót chuồng. Nếu chuồng quá chật, lên kế hoạch đổi chuồng trước tiên.
- Ngày 3–4: tăng độ dày lót ở một nửa chuồng, thêm cỏ khô để làm ổ, thêm một hai ống bìa.
- Ngày 5: chuyển sang rải phần lớn thức ăn khô thay vì đổ chén.
- Ngày 6–7: kiểm tra bánh xe có đúng cỡ và quay nhẹ không; thêm khu cát tắm nếu chưa có.
- Tuần 2: tiếp tục ghi lại thời gian gặm. Không mở chuồng khi hamster đang gặm.
- Cuối tuần 2: so sánh với hai ngày đầu. Nếu vẫn gặm nhiều, xem lại kích thước chuồng một lần nữa, vì đây thường là yếu tố quyết định.
Đừng thay tất cả trong một ngày. Thay đổi lớn đột ngột cũng gây căng thẳng, và bạn sẽ không biết thay đổi nào có tác dụng. Riêng việc đổi chuồng nên làm theo hướng dẫn chuyển chuồng giữ mùi quen để con vật thích nghi nhẹ nhàng.
Bọc song, đổi sang thùng nhựa hay bể kính: có nên không
Nhiều người chọn cách đổi sang chuồng không có song như thùng nhựa trong suốt tự làm hay bể kính. Đây có thể là lựa chọn tốt nếu chuồng mới rộng hơn, thông gió đủ và cho phép lót sâu hơn. Nhưng nếu chỉ đổi sang một thùng nhỏ bằng chuồng cũ, con vật sẽ chuyển sang hành vi lặp khác như cào góc, leo nóc, chạy vòng.
Bọc song bằng bìa, vải, nhựa thường không bền và có thể nguy hiểm: hamster gặm và nuốt vật liệu bọc. Không nên dùng băng dính quấn song.
Cách nghĩ đúng là: song chuồng không phải kẻ thù, chật và chán mới là. Sửa hai thứ đó trước, sau đó mới chọn loại chuồng hợp với nhà mình. Chi tiết về ưu nhược của từng loại chuồng có trong danh mục chuồng và lót chuồng.
Một số người đặt thêm tấm mica hay nhựa cứng trong suốt chặn phía trong song ở khu hamster hay gặm nhất. Cách này có thể giảm hư răng trong lúc chờ sửa môi trường, với điều kiện tấm chặn được cố định chắc, không có cạnh sắc, và không làm chuồng bí khí. Đó là biện pháp tạm, không thay cho việc làm chuồng rộng và đầy việc để làm.
Câu hỏi thường gặp
Hamster gặm song có phải vì đói không?
Hiếm khi. Phần lớn hamster gặm song có đủ thức ăn trong chén và trong ổ. Tuy vậy, nếu bạn cho ăn rất ít hoặc thức ăn đơn điệu, hãy xem lại khẩu phần. Rải thức ăn ra cho con vật đi tìm thường giúp giảm gặm song hơn là cho thêm thức ăn.
Hamster mới mua về gặm song có sao không?
Trong vài ngày đầu, hamster mới về có thể gặm song vì lạ chỗ và tìm đường. Nếu chuồng đủ rộng và có chỗ trốn, hành vi này thường giảm khi con vật quen dần. Nếu kéo dài, xem lại kích thước chuồng và lót.
Đá mài răng có giúp hamster bớt gặm song không?
Thường không. Hamster gặm song không phải vì thiếu chỗ mài răng mà vì thiếu không gian và việc để làm. Đá mài có thể có trong chuồng nhưng không thay được chuồng rộng, lót sâu và rải thức ăn. Đồ gặm bằng gỗ sạch vẫn nên có.
Ban đêm hamster gặm song ồn quá thì làm sao?
Trước mắt có thể đặt chuồng ở phòng khác xa phòng ngủ. Về lâu dài, sửa chuồng và làm giàu môi trường để giảm hành vi. Đừng bế hamster ra mỗi lần nó gặm vì như vậy sẽ khiến nó gặm nhiều hơn.
Hamster gặm song có phải vì muốn được bế không?
Có thể, nếu trước đây mỗi lần nó gặm thì được bế ra. Hamster học rất nhanh. Hãy chỉ mở chuồng khi con vật đang làm việc khác, để nó học rằng gặm song không còn tác dụng. Giai đoạn đầu con vật có thể gặm mạnh hơn một chút trước khi giảm hẳn.