Hamster khoẻ, sống trong chuồng đủ rộng với lớp lót dày, gần như không hôi; mùi khai chỉ xuất hiện khi góc đi tiểu không được hốt định kỳ, khi lót mỏng và chuồng chật. Về tiếng ồn, hamster có ồn: tiếng bánh xe quay, tiếng gặm, tiếng đào lót vào lúc nửa đêm là chuyện hằng đêm, giảm được nhiều nhưng không tắt hẳn được. Người ngủ nhạy nên tính trước chỗ đặt chuồng ngoài phòng ngủ.
Bài này dành cho người đang cân nhắc nuôi, hoặc mới nuôi và đang ngạc nhiên vì tiếng động đêm đầu. Hiểu mùi và tiếng đến từ đâu giúp bạn đánh giá có hợp với nhà mình không, và biết những thay đổi bất thường nào là tín hiệu sức khoẻ cần chú ý.
Mùi đến từ đâu
Góc đi tiểu. Đây là nguồn mùi chính. Hamster thường chọn một góc cố định, thường xa ổ, để đi tiểu. Nước tiểu đọng lâu trong lót phân huỷ thành amoniac, tạo mùi khai. Hốt riêng góc đó vài ngày một lần giải quyết phần lớn mùi.
Lót cũ và lót mỏng. Lót mỏng không hút được ẩm; lót đã bẩn lâu không thay sẽ có mùi kể cả ở phần không có nước tiểu. Lót giấy và lót dày hút mùi tốt hơn rõ rệt.
Kho thức ăn hỏng. Hamster tha rau, quả, trứng về ổ. Đồ tươi để lâu trong kho ẩm sẽ hỏng, bốc mùi chua. Cho rau lượng nhỏ, bỏ phần thừa sau vài giờ là cách phòng.
Hamster cái Syria khi động dục. Khoảng bốn ngày một lần, hamster cái Syria có thể tiết dịch có mùi khá đặc trưng trong một ngày. Đây là sinh lý bình thường, không phải bệnh, và mùi qua đi nhanh.
Bản thân hamster. Lông hamster khoẻ có mùi rất nhẹ. Hamster tự chải lông nhiều lần mỗi ngày và lăn cát để làm sạch. Hamster tự có mùi nặng, mùi lạ, hoặc vùng mông bẩn là chuyện khác, liên quan sức khoẻ.
Tuyến mùi. Hamster Syria có tuyến mùi ở hai bên hông, hamster lùn có tuyến ở bụng; chúng dùng để đánh dấu lãnh thổ bằng cách cọ người vào đồ vật. Mùi này rất nhẹ với mũi người, nhưng là lý do hamster khó chịu khi chuồng bị dọn sạch trơn: mất dấu mùi là mất cảm giác quen thuộc.
Điều gì làm chuồng hôi hơn, điều gì làm chuồng đỡ hôi
Mùi chuồng phụ thuộc vào cách dựng và cách chăm hơn là vào con hamster. Bảng dưới đặt cạnh nhau những yếu tố người mới hay gặp.
| Yếu tố | Làm mùi tăng | Làm mùi giảm |
|---|---|---|
| Diện tích chuồng | Chuồng nhỏ, nước tiểu tập trung | Sàn rộng, góc tiểu tách xa ổ |
| Độ dày lót | Vài phân, ẩm nhanh | Khoảng 15–25 cm, hút ẩm tốt |
| Loại lót | Mùn cưa thô, giấy báo | Giấy vụn không mực, giấy nén cho thú nhỏ |
| Thông gió | Bể kính kín, nắp kín không lỗ | Nắp lưới, lỗ thông gió có lưới hai bên |
| Góc vệ sinh | Để lâu không hốt | Hốt vài ngày một lần; có thể đặt khay cát riêng ở góc đó |
| Đồ ăn tươi | Cho nhiều, không bỏ phần thừa | Cho ít, bỏ phần thừa sau vài giờ |
| Cách xử lý mùi | Xịt nước hoa, tinh dầu, chất tẩy mạnh | Thay đúng phần lót bẩn, rửa chuồng bằng xà phòng nhẹ khi cần |
Một mẹo nhiều người nuôi dùng là đặt một khay nhỏ chứa cát dành cho hamster ở đúng góc hamster hay đi tiểu. Nhiều con sẽ dùng khay đó như nhà vệ sinh, khiến việc hốt dễ hơn. Chuyên mục vệ sinh và chăm sóc hằng ngày có bài riêng về dọn chuồng và xử lý mùi; ở đây chỉ cần nhớ: không xịt thơm vào chuồng, vì đường hô hấp của hamster rất nhạy với mùi hoá chất.
Tiếng ồn đến từ đâu
Bánh xe. Nguồn ồn lớn nhất. Hamster có thể chạy nhiều giờ mỗi đêm. Bánh xe khô trục, lắc, cọ vào thành chuồng hay đặt trên mặt lót không phẳng sẽ kêu cót két hoặc cạch cạch đều đặn.
Gặm song chuồng. Tiếng lách cách kim loại khi hamster gặm song lồng rất dễ nghe trong đêm yên. Hành vi này thường là dấu hiệu chuồng chật, thiếu chỗ đào hoặc thiếu việc làm.
Đào và tha lót. Tiếng sột soạt khi hamster đào, kéo giấy, xé bìa. Âm lượng nhỏ nhưng kéo dài.
Bình nước. Tiếng vòi bi lách cách khi hamster uống, nhỏ nhưng dễ nghe. Chén nước nông đặt chỗ khô thì gần như không có tiếng.
Leo, đẩy nắp. Một số con leo lên song lồng rồi rơi xuống, hoặc đẩy nắp, cào thành bể kính. Thường gặp khi chuồng nhỏ.
Tiếng kêu. Hamster nói chung khá im lặng. Tiếng kêu chít, ré thường chỉ xuất hiện khi hamster hoảng, đau, hoặc khi hai con nuôi chung đánh nhau. Nghe tiếng kêu ré ban đêm từ một chuồng nuôi chung là lúc phải kiểm tra ngay và tách riêng.
Giảm tiếng ồn mà không làm khổ hamster
Không thể bắt hamster ngừng hoạt động về đêm, nhưng có thể giảm đáng kể tiếng động lọt đến tai bạn.
- Chọn bánh xe có trục êm, mặt chạy kín, đủ cỡ; bánh xe đúng cỡ quay đều, ít rung hơn bánh nhỏ.
- Đặt bánh xe trên một tấm gỗ phẳng hoặc gạch ceramic dưới lớp lót, để đế không lún, không lắc.
- Kiểm tra bánh xe có cọ vào thành, nắp hay đồ khác không; dịch ra một chút là hết tiếng cạ.
- Đặt chuồng trên mặt phẳng chắc, không ọp ẹp; lót một tấm cao su mỏng dưới đáy chuồng nếu đặt trên bàn gỗ mỏng.
- Giải quyết gặm song tận gốc: chuồng rộng hơn, lót dày hơn, thêm đồ gặm, rải thức ăn để hamster tìm. Bể kính hoặc thùng nhựa thì không có song để gặm.
- Nếu vẫn ồn, chuyển chuồng ra phòng khác hoặc ra xa giường. Không tháo bánh xe ra ban đêm, vì vận động là nhu cầu chính của hamster.
Đừng bôi dầu ăn, mỡ hay dầu máy vào trục bánh xe; hamster có thể liếm phải. Nếu bánh kêu do trục, cách an toàn là thay bánh khác hoặc hỏi nơi bán loại bánh có cấu tạo trục êm.
Bạn cùng phòng, gia đình và hàng xóm
Ở phòng trọ chung hay ký túc xá, mùi và tiếng ồn ảnh hưởng đến người khác chứ không chỉ riêng bạn. Nên hỏi ý bạn cùng phòng trước khi đón, nói rõ hamster thức ban đêm và bánh xe có tiếng. Nhiều người đồng ý dễ dàng khi biết chuồng sẽ đặt ở đâu và bạn có kế hoạch giữ chuồng không mùi. Ngược lại, mang hamster về rồi mới hỏi thường dẫn đến những lần phải chuyển chỗ chuồng, mà mỗi lần chuyển là một lần hamster căng thẳng.
Với gia đình có trẻ nhỏ, tiếng bánh xe ban đêm trong phòng ngủ của trẻ có thể làm trẻ khó ngủ. Nhiều gia đình đặt chuồng ở phòng khách hoặc phòng làm việc, nơi trẻ vẫn ngắm được vào buổi tối trước giờ ngủ. Chung cư tường mỏng hiếm khi hàng xóm nghe thấy tiếng bánh xe hamster, nhưng nếu chuồng đặt sát tường chung và bánh xe rung mạnh thì vẫn có thể; đặt chuồng cách tường một chút và trên mặt phẳng chắc là đủ.
Nếu đã nuôi rồi mà người cùng phòng phàn nàn, hãy tìm đúng nguồn trước khi chuyển chuồng đi: đứng cạnh chuồng lúc nửa đêm vài phút để nghe tiếng gì to nhất. Thường chỉ cần đổi bánh xe, kê lại đế, hoặc dịch chuồng sang góc khác đã giải quyết được. Với mùi, hỏi cụ thể mùi xuất hiện lúc nào: ngay sau khi thay lót thì có thể do loại lót, vài ngày sau mới có thì do góc tiểu chưa được hốt. Xử lý đúng nguồn nhanh hơn và ít làm hamster xáo trộn hơn nhiều so với việc liên tục đổi chỗ đặt chuồng.
Chọn chuồng nào thì đỡ mùi, đỡ ồn
Loại chuồng ảnh hưởng đến cả mùi lẫn tiếng ồn. Không có loại nào hoàn hảo; bảng dưới giúp bạn chọn theo điều bạn ưu tiên. Kích thước sàn khuyến nghị vẫn áp dụng cho mọi loại.
| Loại chuồng | Mùi | Tiếng ồn | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Lồng song kim loại | Thoáng, mùi bay ra phòng nhanh hơn | Có tiếng gặm song, tiếng leo | Đế phải sâu để giữ lót dày; khe song đủ hẹp |
| Bể kính | Giữ mùi bên trong nếu nắp kín | Không có song để gặm, êm hơn | Nắp phải là lưới để thông gió; bể nặng, khó dọn |
| Thùng nhựa tự làm | Tuỳ số lỗ thông gió | Êm, nhưng nhựa mỏng có thể bị gặm | Lỗ thông gió dán lưới kim loại chắc, đủ nhiều |
| Chuồng gỗ mặt kính | Gỗ có thể ngấm nước tiểu nếu không phủ chống thấm an toàn | Êm | Phủ đáy bằng lớp chống thấm không độc, kiểm góc bị gặm |
Với người ở phòng trọ nhỏ ưu tiên giảm tiếng ồn, bể kính hoặc thùng nhựa thường dễ chịu hơn lồng song. Với người lo mùi, điều quyết định vẫn là độ dày lót và việc hốt góc tiểu, không phải loại chuồng. Chuyên mục chuồng và lót chuồng so sánh kỹ hơn từng loại.
Khi mùi hoặc tiếng động thay đổi đột ngột
Người nuôi quen sẽ biết mùi và tiếng "bình thường" của chuồng mình. Điều đáng chú ý là khi chúng thay đổi đột ngột. Một mùi hôi lạ, tanh, khác hẳn mùi khai thường ngày, nhất là kèm vùng mông bẩn, ướt, có thể liên quan đến tiêu chảy hoặc vấn đề khác. Hamster cái có dịch tiết bất thường, kéo dài nhiều ngày, có mùi mạnh, khác với mùi động dục ngắn ngày, cũng cần đi khám. Tiếng thở khò khè, lạch xạch nghe được khi hamster nằm yên là dấu hiệu đường hô hấp cần được bác sĩ xem.
Ngược lại, một chuồng bỗng im lặng bất thường cũng đáng lo: bánh xe không quay nhiều đêm liền, thức ăn không vơi, hamster không ra ăn tối. Hamster già có thể chạy ít đi từ từ, nhưng thay đổi đột ngột trong vài ngày là chuyện khác. Trong những trường hợp này, đưa hamster đến nơi nhận khám thú nhỏ, thú ngoại lai, gọi hỏi trước; trong lúc chờ chỉ giữ yên, ấm vừa phải, không cho uống thuốc người. Chuyên mục sức khoẻ có bài riêng về dấu hiệu hamster ốm.
Câu hỏi thường gặp
Một tuần dọn chuồng hamster mấy lần thì không hôi?
Không cần dọn toàn bộ mỗi tuần. Hốt góc đi tiểu và bỏ rau thừa vài ngày một lần, thay một phần lót bẩn vài tuần một lần là đủ với chuồng rộng, lót dày. Dọn sạch trơn quá thường xuyên còn làm hamster căng thẳng vì mất mùi quen.
Có nên xịt khử mùi hoặc đặt tinh dầu cạnh chuồng không?
Không nên. Đường hô hấp của hamster nhạy với mùi hoá chất và tinh dầu bay hơi. Cách giảm mùi đúng là xử lý nguồn mùi: hốt góc tiểu, dùng lót hút ẩm tốt, đủ dày, chuồng thông gió, bỏ đồ tươi thừa trong ổ.
Hamster loại nào ít ồn hơn?
Mọi giống hamster đều hoạt động về đêm và chạy bánh xe. Hamster lùn nhỏ nhẹ nên bánh xe thường kêu ít hơn, nhưng chúng chạy rất nhiều. Tiếng ồn phụ thuộc vào bánh xe và chuồng nhiều hơn là vào giống.
Có thể tháo bánh xe ban đêm cho đỡ ồn không?
Không nên. Chạy là nhu cầu vận động chính của hamster, và ban đêm là lúc chúng cần nhất. Thiếu bánh xe, hamster dễ chuyển sang gặm song, cào thành chuồng, ồn hơn. Thay bánh xe êm hoặc đổi chỗ đặt chuồng là cách đúng.
Nuôi hamster trong phòng ngủ có ảnh hưởng sức khoẻ không?
Với chuồng sạch, không mùi, phần lớn người không bị ảnh hưởng gì ngoài tiếng ồn. Người có tiền sử dị ứng với lông thú, bụi lót hay cỏ khô nên theo dõi biểu hiện của mình và hỏi bác sĩ nếu có phản ứng. Rửa tay sau khi chăm hamster là thói quen nên có.
Vì sao chuồng mới dọn mà vẫn có mùi?
Thường vì nguồn mùi chưa được xử lý: lót cũ thấm dưới đáy, kho thức ăn tươi trong ổ, hoặc đáy chuồng nhựa đã ngấm mùi. Kiểm tra góc tiểu, kho rau trong ổ, rửa đáy chuồng bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, phơi khô trước khi lót lại.