Cát tắm cho hamster nên là cát hạt mịn nhưng không phải bụi, không vón cục khi ướt, không pha hoá chất, hương liệu hay canxi bổ sung, đã được làm sạch và khô. Loại cát dành cho chinchilla (không phải bụi tắm chinchilla) và cát chơi sạch đã sàng, sấy khô là hai lựa chọn hay được dùng. Bể cát nên đủ rộng để hamster lăn trọn mình, cát sâu vài phân.
Hamster không tắm nước. Ngoài tự nhiên, chúng lăn trong cát để loại bỏ dầu thừa và bụi bẩn khỏi lông. Tắm nước có thể làm hamster lạnh, căng thẳng và mất lớp dầu tự nhiên trên lông. Bài này giúp bạn chọn đúng loại cát, tránh những loại gây hại cho đường hô hấp, và đặt bể cát sao cho hamster dùng cả để tắm lẫn để đi vệ sinh.
Vì sao hamster cần cát và không cần tắm nước
Lông hamster có lớp dầu tự nhiên giúp giữ ấm và chống ẩm. Khi lăn trong cát, các hạt cát hút bớt dầu thừa và bụi bẩn, sau đó hamster rũ lông và tự chải. Nhiều người lần đầu thấy hamster lăn lộn trong bể cát tưởng nó bị ngứa hay có vấn đề, thực ra đó là một hành vi chăm sóc lông tự nhiên và thường đi kèm dáng vẻ rất thoải mái.
Tắm nước thì khác hẳn. Hamster nhỏ, mất nhiệt nhanh khi ướt, và rất khó làm khô hoàn toàn lớp lông dày. Bị nhấn vào nước là trải nghiệm đáng sợ với một con vật không quen bơi. Xà phòng, sữa tắm làm mất dầu tự nhiên, khiến da khô, lông xơ. Vì vậy, các tài liệu chăm sóc hamster nói chung khuyên không tắm nước, trừ trường hợp đặc biệt theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.
Nếu hamster dính bẩn cục bộ, như dính thức ăn hay chất dính, có thể lau nhẹ đúng chỗ bằng khăn ẩm vắt thật khô, sau đó để hamster ở nơi ấm. Nếu hamster bẩn ở vùng mông, đuôi ướt, đó không phải chuyện vệ sinh mà có thể là dấu hiệu tiêu chảy; đưa ngay đến bác sĩ thú y.
Robo đặc biệt yêu thích cát, nhiều con tắm cát gần như mỗi lần ra khỏi hang. Hamster Syria có con tắm thường xuyên, có con hiếm khi, nhưng hầu hết đều dùng bể cát làm chỗ đi vệ sinh.
Loại cát dùng được và loại cần tránh
Trên thị trường có rất nhiều loại cát được gọi chung là "cát cho hamster". Bảng dưới phân loại theo đặc tính, không theo nhãn.
| Loại | Dùng được không | Lý do |
|---|---|---|
| Cát dành cho chinchilla (dạng hạt, không phải bụi) | Dùng được | Hạt mịn vừa, ít bụi, làm sạch lông tốt |
| Cát chơi sạch, đã sàng và sấy khô | Dùng được nếu chắc nguồn | Rẻ, tự nhiên; phải sạch, không lẫn tạp chất, khô hoàn toàn |
| Bụi tắm chinchilla (dạng bột mịn như phấn) | Nên tránh | Bụi rất mịn bay vào mắt, mũi, phổi hamster |
| Cát có bổ sung canxi, vitamin | Nên tránh | Có thể vón, nhiều bụi, hamster liếm và nuốt chất bổ sung không cần thiết |
| Cát vệ sinh mèo loại vón cục | Không dùng | Vón khi ướt, có thể kết dính trong túi má, miệng, ruột |
| Cát xây dựng, cát sông chưa xử lý | Không dùng | Lẫn sỏi, bụi xi măng, vi sinh vật, độ ẩm cao |
| Cát biển | Không dùng | Có muối, vỏ vụn sắc, khó làm sạch |
| Cát màu nhuộm, cát có hương thơm | Nên tránh | Phẩm màu và hương liệu không cần thiết, có thể gây kích ứng |
Nguyên tắc chung: nếu cát bốc bụi khi bạn đổ từ túi ra, hoặc để lại lớp bột mịn trên tay khi bốc, thì quá bụi cho hamster. Nếu không chắc một loại cát, chọn loại khác rõ ràng hơn.
Tự kiểm một loại cát trong năm phút
Bạn có thể tự thử cát trước khi cho hamster dùng, bằng vài phép thử đơn giản ở nhà:
- Thử bụi: đổ một nắm cát từ độ cao khoảng một gang tay xuống đĩa, nhìn ngược sáng. Thấy làn bụi bay lên rõ là quá bụi.
- Thử vón: nhỏ vài giọt nước lên một nắm cát, chờ vài phút. Cát vón thành cục chắc là không dùng được.
- Thử cảm giác: xoa cát giữa hai ngón tay. Hạt nhám sắc, có mảnh vỏ, sỏi nhỏ là không phù hợp.
- Thử mùi: ngửi cát. Có mùi ẩm, mốc, mùi hương liệu hoặc mùi hoá chất là không dùng.
- Thử độ khô: bóp một nắm, cát khô tơi ra ngay; cát ẩm kết lại thành khối. Cát ẩm phải sấy khô hoàn toàn trước khi dùng.
Với cát chơi tự mua, nhiều người sàng bỏ hạt lớn, rửa sạch, rồi sấy khô kỹ trong lò ở nhiệt độ cao vừa phải, để nguội hẳn trước khi dùng. Cát còn ấm hoặc còn hơi ẩm đều không nên cho vào chuồng. Nếu không có điều kiện xử lý, chọn cát đóng gói dành cho động vật nhỏ.
Bể cát: kích thước, chất liệu và vị trí
Đủ rộng để lăn trọn mình. Hamster cần xoay người, lăn nghiêng trong bể. Với Syria, bể cần rộng hơn hẳn chiều dài thân khi duỗi. Bể nhỏ khiến hamster chỉ ngồi trong đó mà không lăn được.
Cát sâu vài phân. Khoảng 3–5 cm là đủ để lăn và đào nhẹ. Một số người làm hẳn một góc cát lớn sâu hơn để hamster đào, đặc biệt với robo.
Thành bể đủ cao để cát ít văng. Bát gốm sâu, khay nhựa cứng, hộp thuỷ tinh hay hộp nhựa trong cắt một cửa vào đều dùng được. Không dùng hộp nhựa mềm vì hamster gặm.
Đặt trên vùng lót mỏng, nền chắc. Bể cát nặng, đặt trên lót dày sẽ lún và nghiêng. Đặt ở vùng lót mỏng, gần bánh xe, xa ổ ngủ.
Đặt ở góc hamster chọn đi vệ sinh. Nếu hamster đã chọn một góc để đi vệ sinh, đặt bể cát đúng góc đó. Nhiều hamster sẽ chuyển sang dùng bể cát làm chỗ vệ sinh, giúp dọn dẹp dễ hơn nhiều.
Không đặt bể cát sát bình nước. Nước nhỏ giọt từ vòi bình làm cát ẩm, vón và có mùi. Giữ bể cát cách điểm nước một khoảng, và kiểm vòi bình không rỉ mỗi lần dọn.
Bể có nắp hay không nắp. Bể có nắp với một cửa vào giúp cát ít văng ra lót, hamster cũng cảm thấy kín đáo hơn khi tắm. Nhưng bể có nắp phải đủ cao để hamster lăn trọn mình, và cửa vào đủ rộng khi má phồng; bể kín quá nhỏ còn tệ hơn bể mở.
Dọn bể cát và thay cát
Vì nhiều hamster dùng bể cát làm chỗ đi vệ sinh, đây là vùng cần dọn thường nhất trong chuồng. Mỗi ngày hoặc cách ngày, dùng một chiếc thìa có lỗ hoặc rây nhỏ lọc bỏ phân và cục cát ướt. Cách này giữ cát sạch lâu và chuồng ít mùi.
Thay toàn bộ cát khi cát đã ngả màu, có mùi dù đã lọc, hoặc sau một khoảng thời gian tuỳ mức hamster dùng, thường vài tuần. Rửa bể bằng nước ấm, phơi khô hẳn rồi đổ cát mới. Một số người trộn một thìa cát cũ sạch vào cát mới để hamster nhận ra mùi chỗ vệ sinh của mình.
Nếu thấy cát trong bể có màu bất thường, ví dụ nước tiểu đỏ, nâu sậm, hoặc phân lỏng, phân có máu, hãy ghi lại, chụp ảnh và đưa hamster đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ. Bể cát sạch còn là công cụ theo dõi sức khoẻ: bạn nhìn thấy rõ màu nước tiểu và hình dạng phân hơn so với khi chúng lẫn trong lót giấy.
Hiểu lầm về chuyện tắm cho hamster
Nhiều người nuôi lần đầu mang thói quen tắm chó mèo sang hamster. Bảng dưới đặt những niềm tin hay gặp cạnh thực tế.
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| Hamster có mùi nên cần tắm nước | Hamster khoẻ hầu như không có mùi; mùi thường từ chuồng, lót bẩn hoặc góc vệ sinh lâu chưa dọn |
| Tắm nước ấm và sấy khô là an toàn | Hamster vẫn căng thẳng khi bị nhấn vào nước, máy sấy ồn và có thể làm bỏng, quá nóng |
| Dùng sữa tắm cho thú nhỏ là được | Mọi loại sữa tắm đều làm mất lớp dầu tự nhiên; không cần thiết với hamster khoẻ |
| Khăn ướt lau toàn thân thay cho tắm | Lau ướt toàn thân cũng làm hamster lạnh; chỉ lau đúng chỗ bẩn bằng khăn vắt thật khô |
| Hamster lông dài phải tắm thường xuyên | Lông dài cần chải nhẹ và kiểm vùng mông, không cần tắm nước |
| Thấy hamster lăn trong cát là bị ngứa | Lăn trong cát là hành vi chăm sóc lông bình thường |
Nếu hamster thật sự có mùi khó chịu từ chính cơ thể, ví dụ mùi lạ ở mông, ở miệng, hoặc lông bết ướt không rõ lý do, đó có thể là dấu hiệu sức khoẻ. Đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ thay vì tắm.
Làm một góc cát lớn để đào
Ngoài bể cát nhỏ để tắm, một số người nuôi làm hẳn một góc cát lớn trong chuồng rộng, đặc biệt cho Roborovski và hamster lùn. Robo vốn sống ở vùng có nhiều cát, và nhiều con dành phần lớn thời gian thức trong góc cát: đào, lăn, chạy quanh. Góc cát lớn còn giúp hamster mài móng tự nhiên khi đào.
Cách làm đơn giản là đặt một khay nông, rộng, hoặc một hộp thành thấp cỡ khoảng một phần tư đến một phần ba chuồng, đổ cát sâu vài phân đến khoảng 10 cm. Đặt khay trên nền chắc, xa ổ ngủ. Có thể vùi một vài viên đá phẳng nhẵn hoặc một khúc gỗ bần nhỏ để hamster có chỗ đứng và trốn.
Góc cát lớn cần dọn đều như bể cát: lọc phân, cục cát ướt mỗi ngày hoặc cách ngày. Cát dùng cho góc đào phải đáp ứng cùng tiêu chuẩn như cát tắm: sạch, khô, không bụi, không vón.
Trong mùa nóng, góc cát cũng là nơi hamster nằm cho mát. Mùa nồm, cát có thể hút ẩm; kiểm độ khô và thay khi cát có mùi hoặc vón.
Câu hỏi thường gặp
Hamster ăn cát có sao không?
Hamster thường không ăn cát; bạn có thể thấy nó liếm lông sau khi tắm, nuốt một ít hạt là bình thường. Nếu thấy hamster chủ động ăn cát nhiều, cát có thể có mùi hoặc chất bổ sung hấp dẫn. Đổi sang cát trơn, và nếu hamster có biểu hiện bỏ ăn, bụng chướng, phân bất thường, đưa đến thú y.
Có cần bể cát nếu hamster không tắm cát?
Vẫn nên có. Nhiều hamster không lăn trong cát nhưng dùng nó làm chỗ đi vệ sinh hoặc chỗ đào. Một số con bắt đầu tắm cát sau một thời gian. Bể cát là món chi phí thấp mà mang lại nhiều lợi ích.
Hamster lông dài có tắm cát được không?
Được, và có ích cho lông. Tuy vậy lông dài dễ dính cát, lót, phân. Kiểm lông vùng mông thường hơn. Nếu lông bết, vón, có thể chải nhẹ bằng bàn chải mềm; lông rối nặng hoặc dính bẩn nhiều nên nhờ bác sĩ thú y hướng dẫn.
Mùa lạnh có nên bỏ bể cát không?
Không cần bỏ. Cát khô không làm hamster lạnh như nước. Chỉ cần đặt bể cát xa chỗ gió lùa và đảm bảo cát khô. Hamster tự quyết định lúc nào tắm.
Có thể dùng cát làm lót toàn chuồng không?
Không nên dùng cát thay hoàn toàn lót giấy, dăm gỗ. Cát không giữ được hình hang, nặng, và chuồng toàn cát giữ nhiệt và ẩm khác hẳn. Một góc cát lớn kết hợp với lót giấy sâu ở phần còn lại là cách nhiều người nuôi chọn.