Hamster lùn như Winter White (ww), Campbell và Roborovski (robo) có thể sống chung trong một số trường hợp, nhưng rủi ro đánh nhau cao và khó đoán trước, nên với phần lớn người nuôi, mỗi con một chuồng vẫn là lựa chọn an toàn nhất. Nếu đang có một cặp chung chuồng, bạn cần theo dõi sát và chuẩn bị sẵn chuồng thứ hai để tách ngay khi có dấu hiệu bất hoà.
Hamster lùn khác hamster Syria ở chỗ chúng không tuyệt đối đơn độc, nên nhiều người nuôi kể chuyện một cặp sống yên ổn nhiều tháng. Nhưng cũng rất nhiều cặp "đang yên đang lành" đột ngột cắn nhau dữ dội, có khi gây chết. Bài này giải thích vì sao, điều kiện tối thiểu nếu vẫn nuôi chung, dấu hiệu phải tách và cách tách.
Vì sao nuôi chung hamster lùn là một canh bạc
Ngoài tự nhiên, hamster lùn có thể chịu đựng nhau hơn hamster Syria, nhưng chúng vẫn có lãnh thổ riêng và có thể rời đi khi xung đột. Trong chuồng, không con nào rời đi được. Mâu thuẫn nhỏ về chỗ ngủ, kho thức ăn, bánh xe dần dần tích tụ. Khi một con trưởng thành, ốm, già đi hoặc thứ bậc giữa hai con thay đổi, sự cân bằng có thể sụp đổ trong một đêm.
Những cặp sống yên ổn thường là anh chị em cùng giới cùng lứa, ở chung từ rất nhỏ, chưa từng tách ra, trong chuồng rộng có đủ đồ dùng cho mỗi con. Ngay cả khi có đủ những điều này, không ai bảo đảm được chúng sẽ yên ổn suốt đời. Nhiều tổ chức phúc lợi động vật hiện nay khuyến khích nuôi riêng từng con, vì hậu quả của một trận đánh nhau nặng lớn hơn nhiều so với lợi ích được cho là có của việc sống chung.
Một điều chắc chắn: không ghép hai hamster lùn trưởng thành lạ nhau, không ghép đực cái, không ghép khác giống. Những kiểu ghép này hầu như luôn dẫn tới đánh nhau hoặc lứa ngoài ý muốn.
Ở Việt Nam, hamster lùn thường được bán theo cặp hoặc theo nhóm trong hộp nhỏ, kèm lời giới thiệu "giống này hiền, nuôi chung cho vui". Lời giới thiệu ấy dựa trên những gì người bán thấy trong vài tuần bày bán, khi hamster còn non. Còn người nuôi sẽ sống với chúng cả hai năm sau đó, qua những giai đoạn dễ xung đột nhất. Nếu bạn đang đứng trước quầy và phân vân, hỏi thẳng: hai con này cùng lứa không, cùng giới đã được kiểm chưa, ở chung từ bao giờ. Không ai trả lời chắc được thì coi như không đủ điều kiện nuôi chung.
Mức rủi ro theo từng kiểu ghép
Bảng dưới đây không phải lời khuyên nên nuôi chung. Nó giúp bạn đánh giá tình huống mình đang có.
| Kiểu ghép | Mức rủi ro | Ghi chú |
|---|---|---|
| Anh chị em cùng giới, cùng lứa, ở chung liên tục từ nhỏ | Có thể ổn, vẫn có rủi ro | Cần chuồng rộng, đồ dùng nhân đôi, theo dõi hằng ngày |
| Hai con cùng giới nhưng không cùng lứa, ghép lúc đã lớn | Cao | Không nên thử ghép |
| Một đực, một cái | Gần như chắc chắn có lứa | Tách ngay; con cái có thể mang thai lại ngay sau khi đẻ |
| Ba con trở lên | Cao, khó quan sát | Một con thường bị cả nhóm dồn ép |
| Khác giống, ví dụ robo với ww | Rất cao | Không ghép |
| Winter White với Campbell | Rất cao cả về đánh nhau lẫn lai tạo | Con lai thường gặp vấn đề sức khoẻ; không ghép |
| Hamster lùn với hamster Syria | Rất cao | Hamster Syria to hơn nhiều, có thể làm con nhỏ thương nặng |
Nếu bạn chưa có hamster mà đang định mua hai con lùn về "cho có bạn", lựa chọn ít rủi ro nhất là một con, một chuồng thật tốt.
Điều kiện tối thiểu nếu đang nuôi một cặp
Nếu bạn đã có một cặp anh chị em cùng giới đang sống yên ổn và chưa muốn tách, ít nhất cần bảo đảm những điều sau để giảm tranh chấp.
- Chuồng rộng hơn đáng kể so với chuồng cho một con, lót dày để mỗi con có thể đào hang riêng.
- Mọi thứ nhân đôi: hai nhà trú trở lên ở hai đầu chuồng, hai chén thức ăn, hai nguồn nước, hai bánh xe hoặc một bánh xe và một đĩa chạy.
- Rải thức ăn nhiều chỗ để không con nào giữ được toàn bộ kho.
- Nhà trú có hai lối ra để con bị đuổi không bị dồn vào ngõ cụt.
- Một chuồng thứ hai đã dựng sẵn, có lót và đồ dùng, đặt ở chỗ có thể dùng ngay trong đêm.
- Cân hai con mỗi tuần; một con sụt cân trong khi con kia bình thường là dấu hiệu bị dồn ép.
- Quan sát vào chạng vạng và tối, lúc hai con hoạt động mạnh nhất, không chỉ ban ngày khi chúng đang ngủ.
Khi đã tách, đừng ghép lại. Mùi của hai con thay đổi sau vài ngày xa nhau, và chúng thường coi nhau như kẻ lạ.
Dấu hiệu phải tách ngay
Có vết cắn hoặc máu. Vết cắn ở mông, đuôi, tai, vùng sinh dục, hoặc vệt máu trên lót chuồng. Dù nhỏ, đây là lý do tách ngay, không chờ thêm.
Đánh nhau có tiếng kêu lớn, lăn thành khối. Khác với vật nhau nhẹ, tranh giành có lúc ngừng; đánh nhau thật thì dữ dội, kéo dài, có tiếng rít.
Một con liên tục bị đuổi khỏi thức ăn, nước, bánh xe. Con bị dồn thường ngủ ở góc trống, không vào nhà trú, ra ăn lén. Đây là căng thẳng kéo dài dù chưa thấy máu.
Một con sụt cân, lông xù, ít hoạt động. Có thể do bị dồn ép, cũng có thể do ốm. Dù lý do nào, tách ra giúp bạn theo dõi và đưa đi khám dễ hơn.
Hai con ngủ hai đầu chuồng, không còn ngủ chung. Không phải lúc nào cũng là dấu hiệu xấu, nhưng nếu đi kèm với đuổi nhau thì quan hệ đã rạn nứt.
Có con mới sinh ra trong chuồng. Nghĩa là bạn đã có một cặp đực cái. Tách con đực ngay và chuyển sang chăm hamster mẹ.
Cách tách hamster lùn khi đang đánh nhau
Hamster lùn nhỏ và nhanh, nhất là robo. Tách cần nhanh nhưng không được thò tay trần vào giữa hai con đang cắn nhau.
- Chen một tấm bìa cứng hoặc nắp hộp vào giữa hai con để cắt cuộc đánh nhau.
- Úp một cốc nhựa hoặc hộp nhỏ lên một con, luồn tấm bìa xuống dưới và nhấc ra.
- Thả vào chuồng thứ hai đã có lót, nhà trú, thức ăn, nước.
- Kiểm tra cả hai con sau khi đã bình tĩnh, quan sát vết thương từ xa.
- Dọn và sắp xếp lại chuồng cũ cho một con: bớt đồ trùng lặp, thêm lót, thêm chỗ đào.
Với robo, cách nhanh nhất là cho chúng chạy vào một ống bìa cứng hoặc một cái cốc đặt nằm, rồi bịt đầu và chuyển chỗ. Robo rất nhanh và có thể nhảy khỏi tay bất ngờ, nên làm mọi thao tác thấp sát mặt bàn hoặc ngay trong lòng thùng nhựa.
Nếu cuộc đánh nhau xảy ra lúc nửa đêm và bạn chưa có chuồng thứ hai, một thùng nhựa sạch, lót giấy xé nhỏ, thêm một hộp bìa làm chỗ trốn, ít thức ăn và một chén nước nông là đủ cho vài ngày. Đừng để hai con ở lại chung thêm một đêm "cho đỡ phiền" vì trận sau thường nặng hơn trận trước.
Sau khi tách: sắp lại hai chuồng cho từng con
Mỗi con một bộ đồ dùng đầy đủ. Nhà trú, bánh xe mặt kín đúng cỡ, chén ăn, nguồn nước, bể cát, đồ gặm. Đừng để con "yếu thế" nhận đồ cũ thiếu thốn; nó đang cần được bù lại sau thời gian bị dồn ép.
Lót thật dày để đào. Đào hang là cách hamster tự tạo cảm giác an toàn. Sau một cú sốc, nhiều con dành mấy ngày liền chỉ để đào và làm tổ, đó là dấu hiệu tốt.
Đặt hai chuồng không quá sát nhau. Mùi của con kia sát bên có thể làm cả hai tiếp tục bồn chồn. Cách nhau vài bước chân hoặc ở hai bên phòng là đủ.
Rải thức ăn thay vì chỉ đổ một chén. Hoạt động tìm kiếm giúp hamster bận rộn và bớt căng thẳng, nhất là với con vừa trải qua thời gian bị giành ăn.
Theo dõi cân nặng trong hai tuần. Cân mỗi tuần một hai lần bằng cân bếp, đặt hamster trong hộp rồi trừ bì. Con bị dồn ép trước đây thường tăng cân trở lại; nếu vẫn tiếp tục sụt, cần đưa đi khám.
Khi nào cần đưa hamster lùn đến bác sĩ thú y
Hamster lùn nhỏ nên một vết cắn tưởng nhẹ cũng có thể nghiêm trọng. Nên đưa đến bác sĩ thú y khi: vết thương sâu, chảy máu không ngừng; vết thương sưng, có mủ, có mùi sau một hai ngày; hamster đi khập khiễng; vết cắn ở gần mắt, mũi hoặc vùng sinh dục; hamster lờ đờ, bỏ ăn, nằm một chỗ. Tìm phòng khám nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai và gọi trước để hỏi họ có khám hamster không.
Trong lúc chờ, giữ hamster bị thương trong chuồng riêng, sạch, lót giấy mềm không bụi, có thức ăn và nước dễ với tới. Không tự bôi thuốc của người, không rửa vết thương bằng cồn hay chất sát trùng mạnh, không cố bắt hamster để xem đi xem lại.
Nếu hai con đã tách mà một con vẫn sụt cân, lông xù, không chịu ăn sau vài ngày, đó có thể là bệnh chứ không chỉ là căng thẳng, và cần được khám.
Khi đi khám, mang theo hamster trong hộp vận chuyển nhỏ có lót giấy và một ít thức ăn quen, che bớt ánh sáng trên đường đi. Ghi lại thời điểm hai con đánh nhau, vị trí vết thương, cân nặng gần nhất nếu có. Hamster lùn nhỏ đến mức bác sĩ cần mọi thông tin bạn quan sát được, vì nhiều dấu hiệu khó thấy trong vài phút khám.
Câu hỏi thường gặp
Hamster robo nuôi chung có dễ hơn hamster ww không?
Người nuôi hay kể robo sống theo nhóm ổn hơn, nhưng thực tế robo cũng đánh nhau và rất khó quan sát vì chúng nhỏ, nhanh. Điều kiện vẫn là cùng lứa, cùng giới, ở chung từ nhỏ, chuồng rộng, đồ dùng nhân đôi. Nuôi riêng vẫn là cách ít rủi ro nhất.
Tách rồi có ghép lại được không?
Thường không nên. Sau vài ngày xa nhau, hai con có thể coi nhau như kẻ lạ và đánh nhau dữ hơn. Nếu đã tách vì đánh nhau có vết thương, tuyệt đối không ghép lại.
Hai hamster lùn hay vật nhau có phải là đánh nhau không?
Không hẳn. Vật nhau ngắn, không tiếng rít, không vết thương, sau đó mỗi con làm việc của mình có thể là tranh thứ bậc bình thường. Nếu kéo dài, có tiếng kêu lớn, có vết thương hoặc một con bị đuổi liên tục thì đó là đánh nhau thật và cần tách.
Nuôi một con hamster lùn thì có cần mua thêm bạn không?
Không cần. Một hamster lùn trong chuồng rộng, lót dày, có bánh xe đúng cỡ, nhiều chỗ trốn và thức ăn rải để tìm kiếm có thể sống tốt một mình. Thêm một con lạ vào chuồng của con đã trưởng thành gần như chắc chắn gây đánh nhau.
Có nên cho hamster lùn xem nhau qua thành chuồng cho đỡ buồn không?
Không cần thiết. Hamster dựa vào mùi nhiều hơn thị giác, và mùi con khác gần chuồng có thể làm chúng căng thẳng. Đặt hai chuồng ở khoảng cách vừa phải là đủ.
Đã lỡ nuôi chung ww và Campbell thì làm gì?
Tách ngay, xem lại giới tính từng con. Nếu có một con cái, theo dõi khả năng mang thai khoảng ba tuần. Con lai giữa Winter White và Campbell thường gặp vấn đề sức khoẻ, nên không để chúng tiếp tục ở chung.