Khi hamster vừa đẻ, việc quan trọng nhất là để yên: không chạm vào ổ, không nhìn vào ổ liên tục, không dọn chuồng trong khoảng hai tuần đầu, chỉ thêm thức ăn và nước thật lặng lẽ. Song song, nếu có con đực trong chuồng thì phải tách ra ngay, vì hamster cái có thể mang thai lại chỉ vài giờ sau khi đẻ. Hamster mẹ cần thêm một chút đạm dễ tiêu như lòng trắng hoặc trứng luộc chín kỹ, cùng nước sạch luôn đầy.
Phần lớn người đọc bài này không chủ động cho hamster sinh sản. Có thể bạn mua một con "cái" đã mang thai sẵn, hoặc hai con được bảo là cùng giới. Dù lý do là gì, mấy tuần tới quyết định lứa con có sống khoẻ hay không, và hầu hết công việc của bạn là kiềm chế sự tò mò. Dưới đây là việc cần làm theo từng giai đoạn, những điều tuyệt đối tránh, và khi nào phải gọi bác sĩ thú y.
Ngay trong ngày đầu: năm việc cần làm
Ngày hamster đẻ thường được phát hiện khi bạn nghe tiếng chíp chíp rất nhỏ từ ổ hoặc thấy hamster mẹ gầy hẳn đi. Lúc đó, làm những việc sau và làm thật nhẹ.
- Tách con đực nếu có. Hamster cái có thể động dục và thụ thai lại ngay sau khi đẻ. Đưa con đực sang chuồng riêng, kể cả là thùng nhựa tạm có lót dày và nhà trú.
- Đổ đầy thức ăn và nước mà không động vào ổ. Đặt thêm thức ăn ở góc xa ổ. Nếu chuồng dùng bình nước, kiểm tra bình còn chảy tốt; nếu dùng chén, đặt chén nông để hamster con sau này không bị ngã vào.
- Dời chuồng ra khỏi chỗ ồn hoặc che bớt một phía. Nếu buộc phải di chuyển chuồng, làm một lần duy nhất, nâng thật nhẹ, không nghiêng. Che một phần chuồng bằng khăn mỏng để hamster mẹ có cảm giác kín đáo, vẫn để thông thoáng.
- Giữ nhiệt độ ổn định. Tránh nắng chiếu trực tiếp và luồng gió điều hoà thổi thẳng. Phòng mát dễ chịu, không nóng hầm, là đủ.
- Báo cả nhà, nhất là trẻ nhỏ. Ai cũng muốn ngó vào ổ. Thống nhất trước rằng trong khoảng hai tuần không ai mở nắp, không gõ chuồng, không bế hamster mẹ.
Không cần đếm số con trong ổ ngay. Bạn sẽ biết đủ vào khoảng tuần thứ hai, khi hamster con tự bò ra ngoài.
Vì sao không được chạm ổ và không dọn chuồng
Hamster mẹ nhận con qua mùi. Khi có mùi lạ trên con hoặc trên ổ, hoặc khi ổ bị xáo trộn, hamster mẹ có thể bị căng thẳng nặng. Phản ứng của hamster mẹ khi căng thẳng có thể là bỏ con, dời ổ liên tục, hoặc trong trường hợp xấu là cắn và ăn con. Đây không phải vì hamster mẹ "ác", mà là cơ chế sinh tồn của một loài con mồi: khi cảm thấy tổ không an toàn, cơ thể nó ưu tiên tự bảo toàn.
Dọn chuồng toàn bộ trong giai đoạn này là xáo trộn lớn nhất có thể xảy ra. Ngay cả khi chuồng có mùi nồng, hãy chấp nhận trong hai tuần. Nếu góc đi vệ sinh quá bẩn và nằm xa ổ, bạn có thể dùng thìa nhỏ lấy riêng phần lót ướt ở góc đó, làm nhanh, không động vào khu vực quanh ổ. Không phun xịt, không dùng chất tẩy, không thay toàn bộ lót.
Nhiều người nuôi mắc lỗi vì thương: mang hamster con ra kiểm tra xem có con nào yếu không, hoặc thay ổ vì thấy ổ "bẩn". Hamster con mới sinh không có lông, chưa mở mắt và không tự giữ ấm được; rời ổ vài phút cũng đã nguy hiểm. Hamster mẹ biết giữ ấm và cho con bú, việc của bạn chỉ là cấp đủ thức ăn, nước và sự yên tĩnh.
Việc cần làm theo từng tuần
Mốc dưới đây là khung tham khảo chung, hamster lùn thường phát triển nhanh hơn hamster Syria vài ngày. Quan sát thực tế của lứa nhà bạn quan trọng hơn con số.
| Giai đoạn | Hamster con thường thế nào | Việc của bạn |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Hồng, không lông, mắt nhắm, nằm trong ổ, bú mẹ | Không chạm ổ, không dọn chuồng; thêm thức ăn, nước; cho hamster mẹ thêm đạm dễ tiêu; giữ yên tĩnh |
| Tuần 2 | Lông mọc dần, bắt đầu bò quanh ổ, nhiều con mở mắt vào cuối tuần | Vẫn không dọn chuồng; rải thức ăn mềm, viên nhỏ trên sàn để con tập gặm; kiểm tra nguồn nước thấp đủ cho con với tới |
| Tuần 3 | Ra khỏi ổ, ăn thức ăn cứng, uống nước, chạy nhảy | Dọn từng chỗ nhẹ; quan sát xem con nào ăn kém; bắt đầu xem giới tính; chuẩn bị chuồng tạm để tách |
| Tuần 4 | Tự lập phần lớn, ăn uống được | Tách theo giới tính; hamster Syria chuẩn bị chuồng riêng cho từng con; bắt đầu tìm nhà nhận nuôi có trách nhiệm |
Mốc tách con cụ thể và cách sắp xếp chuồng tạm được bàn kỹ ở bài riêng về tách hamster con. Ở đây chỉ cần nhớ: đừng để cả lứa ở chung quá muộn.
Cho hamster mẹ ăn gì trong thời gian nuôi con
Khẩu phần quen thuộc, đổ đầy. Hamster mẹ cần nhiều năng lượng để tạo sữa. Giữ nguyên loại hạt hoặc viên nó vẫn ăn, đổ đủ để luôn còn dư. Đây không phải lúc đổi sang thức ăn mới.
Một chút đạm động vật dễ tiêu. Một mẩu nhỏ lòng trắng hoặc trứng luộc chín kỹ, không muối, vài lần mỗi tuần là cách nhiều người nuôi dùng. Lượng chỉ bằng một hạt đậu với hamster lùn, lớn hơn chút với hamster Syria. Đạm giúp hamster mẹ đỡ thiếu hụt, và thiếu đạm là một trong những yếu tố có liên quan đến hiện tượng hamster mẹ ăn con.
Rau tươi ít và đã rửa sạch, để ráo. Một lượng nhỏ rau quen thuộc giúp thêm nước, nhưng tránh cho nhiều rau mới đột ngột vì dễ làm rối tiêu hoá. Bỏ phần thừa trước khi bị héo nếu với tới được mà không chạm ổ.
Nước luôn đầy. Cho con bú làm hamster mẹ uống nhiều hơn hẳn. Có thể đặt thêm một chén nước nông bên cạnh bình nước, để phòng bình bị tắc.
Không tự bổ sung vitamin, canxi hay sản phẩm "cho mẹ sau sinh". Không có lý do để cho hamster mẹ uống thêm bất cứ chế phẩm nào nếu không có chỉ định của bác sĩ thú y. Thức ăn hamster cân đối cộng chút đạm là đủ cho hầu hết trường hợp.
Hamster con trong ổ: thấy gì là bình thường
Trong tuần đầu, thỉnh thoảng bạn sẽ nghe tiếng chíp rất nhỏ và thấy ổ cựa quậy. Hamster mẹ có thể ra ăn, uống rồi quay lại nhanh; có lúc nó ngồi im trên ổ thật lâu. Hamster mẹ đôi khi ngậm con mang đi chỗ khác hoặc kéo thêm lót vào ổ, đó là hành vi xây tổ bình thường, không phải dấu hiệu bỏ con.
Đôi khi một hamster con lạc ra ngoài ổ. Thường hamster mẹ sẽ tự tha về. Nếu sau một lúc lâu hamster mẹ không tha về và con bị lạnh, nhiều người nuôi dùng thìa sạch đã lăn qua lót chuồng cũ để xúc con đặt lại gần mép ổ, không dùng tay trần. Đây là can thiệp cuối cùng, làm một lần rồi rút ra ngay.
Có thể có một vài hamster con chết trong tuần đầu, ngay cả khi bạn làm đúng mọi thứ. Lứa đông, con yếu từ khi sinh, hoặc hamster mẹ lần đầu chưa có kinh nghiệm đều là lý do. Nếu thấy xác con ngoài ổ, có thể lấy ra bằng thìa khi hamster mẹ đang ở chỗ khác. Nếu nhiều con chết liên tiếp, hoặc hamster mẹ có biểu hiện ốm, cần gọi bác sĩ thú y.
Khoảng cuối tuần thứ nhất, bạn có thể thấy lớp da hồng của hamster con sẫm dần ở lưng, đó là lông bắt đầu mọc, và với giống có lông sẫm thì màu lộ ra sớm. Hamster con nằm chồng lên nhau thành một đống ấm trong ổ là bình thường; chúng giữ nhiệt cho nhau khi mẹ ra ngoài ăn. Điều đáng để ý là một con nằm tách riêng, lạnh, da nhăn trong thời gian dài, hoặc cả lứa kêu không ngớt suốt nhiều giờ, vì đó có thể là dấu hiệu hamster mẹ không đủ sữa hoặc không chăm con, cần hỏi bác sĩ thú y.
Những điều tuyệt đối không làm
Danh sách này ngắn nhưng mỗi mục từng gây mất cả lứa ở rất nhiều nhà.
- Không cầm hamster con lên xem, kể cả "chỉ một chút" hay để chụp ảnh.
- Không bế hamster mẹ ra ngoài chơi, không cho nó chạy ngoài khu quây trong hai tuần đầu.
- Không đặt hamster đực, hamster khác, mèo hay chó gần chuồng. Mùi và tiếng động của loài săn mồi làm hamster mẹ căng thẳng.
- Không dọn toàn bộ chuồng, không phun nước hoa, tinh dầu hay chất khử mùi gần chuồng.
- Không cho hamster con uống sữa bò hay sữa người bằng ống tiêm khi hamster mẹ vẫn đang nuôi bình thường.
- Không mang lứa con đi tặng hay bán khi mới ba tuần tuổi, kể cả khi trông chúng đã lanh lợi.
- Không cho phối lại hamster mẹ "cho có cặp". Mỗi lần mang thai và nuôi con đều làm cơ thể hamster mẹ hao mòn.
Nếu bạn sống chung với người khác trong phòng trọ hoặc ký túc xá, dán một mẩu giấy nhắc lên chuồng là cách đơn giản để không ai lỡ tay mở nắp.
Khi nào phải gọi bác sĩ thú y
Sinh nở ở hamster phần lớn diễn ra suôn sẻ, nhưng có những dấu hiệu cho thấy hamster mẹ hoặc lứa con cần được bác sĩ thú y xem ngay. Nên tìm trước một phòng khám có nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai, gọi hỏi xem họ có khám hamster không, để không phải tìm vội lúc gấp.
Đưa đi khám hoặc gọi hỏi ngay khi: hamster mẹ rặn kéo dài mà không ra con, chảy máu nhiều hoặc chảy máu kéo dài sau khi đẻ; hamster mẹ lờ đờ, nằm bẹp, bỏ ăn uống quá một ngày; dịch tiết có mùi hôi hoặc màu bất thường; hamster mẹ bỏ hẳn cả lứa không cho bú; nhiều hamster con chết liên tiếp; hamster con có vùng da tím, khô nhăn, bụng lép kéo dài. Đây là những tình huống không thể đánh giá ở nhà.
Trong lúc chờ, việc bạn có thể làm chỉ là giữ hamster mẹ ở nơi yên tĩnh, ấm vừa phải, không cho uống thuốc của người, không tự nhỏ hay bôi gì. Nếu phải mang cả ổ đi, đặt cả phần lót ổ vào hộp vận chuyển có lót mềm để hamster con không bị lạnh, che bớt ánh sáng, giữ hộp phẳng trên đường đi.
Câu hỏi thường gặp
Hamster đẻ bao lâu thì được dọn chuồng?
Thường nên chờ khoảng hai tuần, đến khi hamster con bắt đầu tự bò ra khỏi ổ. Trước đó chỉ lấy riêng phần lót ướt ở góc vệ sinh nếu nó nằm xa ổ, không động vào ổ. Từ tuần thứ ba có thể dọn từng chỗ, và dọn toàn bộ khi đã tách con.
Hamster mẹ có cần ăn sữa không?
Không cần. Hamster trưởng thành không cần sữa, và sữa bò có thể làm rối tiêu hoá. Hamster mẹ cần thức ăn quen thuộc đầy đủ, nước sạch luôn đầy và một chút đạm dễ tiêu như lòng trắng hoặc trứng luộc chín kỹ không muối vài lần mỗi tuần.
Có nên chụp ảnh ổ hamster con không?
Trong khoảng hai tuần đầu thì không nên mở nắp hay chiếu đèn vào ổ để chụp. Ánh sáng, tiếng động và mùi tay đều làm hamster mẹ căng thẳng. Bạn sẽ có rất nhiều cơ hội chụp khi hamster con tự bò ra ngoài vào tuần thứ hai, thứ ba.
Hamster mẹ tha con đi khắp chuồng có phải sắp bỏ con không?
Không hẳn. Hamster mẹ thường dời ổ hoặc sắp xếp lại khi thấy chỗ cũ chưa an toàn, nóng quá hoặc bị làm phiền. Bớt tiếng động, che bớt chuồng, tránh nắng và gió điều hoà. Nếu hamster mẹ để con nằm rải rác, không cho bú trong thời gian dài, cần hỏi bác sĩ thú y.
Cúp điện giữa mùa nóng thì giữ mát cho ổ hamster thế nào?
Đưa chuồng vào phòng mát nhất, tránh nắng, mở cửa cho thoáng. Có thể đặt một chai nước đông đá bọc khăn dày ở góc chuồng xa ổ để hamster mẹ tự chọn chỗ nằm. Không xịt nước vào chuồng, không đặt đá trực tiếp vào ổ. Nếu hamster mẹ thở gấp, nằm duỗi bẹp, gọi bác sĩ thú y.
Lứa con chưa tách mà hamster mẹ lại có bầu thì sao?
Nếu con đực còn ở chung sau khi đẻ, khả năng này rất cao. Tách con đực ngay, giữ hamster mẹ yên tĩnh, ăn đủ, và chuẩn bị tách lứa con đầu đúng mốc. Hai lứa liên tiếp làm hamster mẹ kiệt sức, nên báo cho bác sĩ thú y để được theo dõi.