Hamster mới mua về cần được thả vào chuồng đã dựng sẵn rồi để yên gần như hoàn toàn trong hai ba ngày đầu: chỉ thay nước, châm thức ăn, không bế, không bới lót, không dọn chuồng. Từ khoảng ngày thứ tư, khi hamster đã ăn uống và chạy bánh xe đều vào buổi tối, bạn mới bắt đầu làm quen bằng giọng nói, mùi tay và hạt thưởng. Việc duy nhất phải làm đều đặn từ ngày đầu là quan sát: hamster có ăn, có uống, phân có khô, vùng mông có sạch không.
Lý do của sự kiên nhẫn này nằm ở tập tính: hamster là con mồi, chuyển nhà là chuỗi tác động lạ liên tục, và căng thẳng kéo dài ở hamster non có liên quan đến các vấn đề tiêu hoá nguy hiểm. Bài này đi từng ngày, kèm bảng những điều trông đáng lo nhưng thật ra bình thường, và những dấu hiệu cần đưa đi bác sĩ thú y ngay trong tuần đầu.
Nguyên tắc của tuần đầu: để yên, quan sát, không bới
Trong mắt hamster, mọi thứ ở nhà mới đều lạ: mùi nhựa, mùi gỗ, mùi người, tiếng quạt, tiếng xe ngoài đường, ánh đèn buổi tối. Việc đầu tiên một con hamster làm khi vào chỗ mới là tìm chỗ trốn, đào hang, tha thức ăn về một kho kín. Khi đã có hang và kho, hamster mới bắt đầu thấy an toàn để ra ngoài khám phá. Mỗi lần người nuôi bới lót để tìm, nhấc nhà trú lên để xem, là một lần hamster mất chỗ an toàn và phải bắt đầu lại.
Vì thế tuần đầu không phải là tuần để chơi với hamster, mà là tuần để hamster làm quen với chuồng. Bạn vẫn có rất nhiều việc: ghi lại giờ hamster ra ăn, xem bánh xe có được dùng không, xem góc nào hamster chọn để đi tiểu, kiểm tra nước có vơi không. Những ghi chép này về sau rất có ích, vì bạn sẽ biết thế nào là bình thường của riêng con hamster này, và nhận ra sớm khi có gì thay đổi.
Nếu nhà đã có hamster khác, con mới ở chuồng riêng, tốt nhất ở phòng riêng, trong khoảng hai tuần. Hamster không cần bạn đồng hành; ghép chung để làm quen là sai ngay từ đầu.
Tuần đầu cũng là lúc nên giữ nguyên loại thức ăn hamster đã quen ở nơi cũ. Nếu xin được một ít thức ăn cũ, trộn dần với loại mới trong khoảng một tuần, mỗi ngày tăng phần mới một chút. Đổi thức ăn đột ngột cộng với căng thẳng chuyển nhà là hai tác động dồn lên một hệ tiêu hoá còn non.
Ngày thứ nhất: đưa vào chuồng và lùi ra
Ngày đầu tiên chỉ có vài việc, làm nhẹ nhàng và nhanh.
- Về đến nhà, đặt hộp vận chuyển vào trong chuồng, mở nắp, lùi ra xa. Không dốc ngược hộp; để hamster tự bò ra khi sẵn sàng.
- Nếu đón vào ban ngày, hamster có thể nằm trong hộp nhiều giờ. Không sao; khi chạng vạng nó sẽ ra. Lấy hộp ra khỏi chuồng vào hôm sau khi hamster đã chuyển vào nhà trú.
- Kiểm tra chén có hạt, bình nước đã chảy, có thêm một mảnh rau mọng nước nhỏ như dưa leo để chắc hamster có nước trong lúc chưa tìm ra vòi bình.
- Rải thêm một ít hạt quanh nhà trú. Hamster tìm thấy thức ăn gần chỗ trốn sẽ dám ra sớm hơn.
- Tắt bớt đèn sáng chiếu thẳng vào chuồng, giữ phòng yên tĩnh vào tối đầu. Không mở nhạc to, không cho trẻ nhỏ gõ vào thành chuồng.
- Trước khi đi ngủ, nhìn từ xa xem hamster đã ra ăn hay chưa. Chưa ra cũng đừng bới tìm; đêm đầu nhiều con chỉ ra rất muộn.
Ngày thứ hai và thứ ba: quan sát ba thứ
Hai ngày này bạn chỉ cần trả lời ba câu. Thứ nhất, hamster có ăn không? Nhìn chén: hạt vơi đi, vỏ hạt rơi quanh chén, có lối mòn từ nhà trú ra chén là dấu hiệu tốt. Hamster tha hạt về kho nên chén vơi nhanh không có nghĩa là ăn nhiều. Thứ hai, hamster có uống không? Mực nước trong bình hạ xuống chút ít mỗi ngày là đủ; bình không vơi chút nào trong hai ngày thì kiểm tra vòi có chảy không và tiếp tục cho rau mọng nước.
Thứ ba, phân và vùng mông. Phân hamster khoẻ là những viên nhỏ, khô, chắc, hơi dài. Phân nát, dính, hoặc vùng mông và đuôi ướt bết là dấu hiệu không được chờ đợi. Bạn có thể quan sát lúc hamster ra ăn tối, không cần bắt ra. Nếu muốn chắc hơn, nhìn những viên phân rơi quanh chén hoặc trên đường hamster hay đi.
Đến cuối ngày thứ ba, đa số hamster đã có ổ trong nhà trú hoặc dưới lớp lót, đã chọn một góc đi tiểu cố định, và bắt đầu chạy bánh xe về đêm. Nếu bạn nghe tiếng bánh xe quay lúc nửa đêm, đó là tin vui: hamster đã thấy đủ an toàn để hoạt động. Cũng trong những ngày này, đừng thay vị trí đồ đạc trong chuồng; hamster ghi nhớ đường đi bằng mùi và trí nhớ không gian, xê dịch đồ là xoá bản đồ nó vừa vẽ.
Ngày thứ tư đến thứ bảy: làm quen bằng giọng và mùi
Khi hamster đã ăn uống, chạy bánh xe đều, bắt đầu làm quen nhẹ nhàng vào buổi tối, lúc hamster tự ra khỏi ổ. Mỗi buổi khoảng mười đến mười lăm phút là đủ.
- Ngồi cạnh chuồng, nói chuyện nhỏ nhẹ để hamster quen giọng. Không gõ, không chọc tay vào.
- Rửa tay bằng xà phòng không mùi, lau khô, để tay không mang mùi thức ăn khiến hamster tưởng là đồ ăn mà cắn thử.
- Đặt tay yên trên lớp lót, cách hamster một đoạn, lòng bàn tay ngửa có một hạt nhỏ. Để hamster tự đến đánh hơi, tự lấy hạt.
- Nếu hamster bỏ chạy, rút tay ra từ từ, thử lại hôm sau. Không đuổi theo.
- Khi hamster đã quen lấy hạt trên tay vài buổi, có thể để nó bò lên lòng bàn tay, nhưng chưa nhấc lên cao.
Cuối tuần đầu, không phải hamster nào cũng đã chịu lên tay, và điều đó hoàn toàn bình thường. Có con vài ngày đã dạn, có con cần vài tuần, đặc biệt với hamster lùn và Roborovski. Các bước thuần tay tiếp theo nằm ở chuyên mục hành vi và thuần hoá.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, tuần đầu là lúc giải thích cho trẻ vì sao chưa được bế: hamster đang làm quen nhà mới, giống như một bạn nhỏ mới chuyển trường. Trẻ có thể cùng ngồi xem hamster ra ăn tối, cùng ghi chép giờ hamster thức. Việc cầm nắm của trẻ để sau, khi hamster đã quen tay người lớn.
Trông đáng lo nhưng thường là bình thường
Người mới hay hoảng vì những hành vi sau. Phần lớn là phản ứng bình thường của hamster với chỗ ở mới; cột bên phải nói khi nào thì không còn bình thường nữa.
| Điều bạn thấy | Vì sao thường xảy ra | Khi nào cần lo |
|---|---|---|
| Hamster trốn suốt, cả ngày không thấy mặt | Hamster ngủ ban ngày, đang làm quen chỗ ở | Cả đêm cũng không ra, thức ăn nước không vơi |
| Ăn ít hơn lúc ở cửa hàng | Căng thẳng ban đầu, đang tha hạt về kho | Hoàn toàn không ăn khoảng một ngày, sụt cân rõ |
| Má phồng to rồi xẹp | Túi má chứa thức ăn mang về kho | Một bên má phồng mãi không xẹp |
| Gặm song chuồng, cào thành chuồng | Khám phá, chưa quen, hoặc chuồng thiếu chỗ đào | Gặm liên tục hàng giờ nhiều ngày liền |
| Đào bới lót suốt đêm | Đang làm hang, rất tốt | Không có gì cần lo |
| Kêu chít khi bị chạm | Hoảng, khó chịu | Kêu khi đang tự đi lại, kèm khó thở |
| Nằm sấp duỗi người ngủ | Nóng hoặc đã thấy thoải mái | Nằm duỗi kèm thở nhanh, phòng nóng, lờ đờ |
Nếu điều bạn thấy rơi vào cột bên phải, đọc tiếp mục dưới và liên hệ bác sĩ thú y.
Dấu hiệu phải đưa đến bác sĩ thú y ngay trong tuần đầu
Tuần đầu là giai đoạn hamster non dễ gặp vấn đề tiêu hoá nhất. Đưa hamster đi khám sớm, trong ngày nếu được, khi thấy một trong các dấu hiệu sau.
- Vùng mông và đuôi ướt, bết, có mùi hôi; phân nát hoặc lỏng.
- Không ăn, không uống khoảng một ngày, thức ăn nước gần như không vơi.
- Lờ đờ, lông xù, ngồi thu lu một chỗ cả khi đã đến giờ thức.
- Mắt nhắm, chảy dịch mắt mũi, hắt hơi liên tục, thở có tiếng.
- Đi lảo đảo, nghiêng đầu, ngã khi leo.
- Sụt cân rõ khi cân lại sau vài ngày.
Gọi điện trước cho nơi nhận khám thú nhỏ, thú ngoại lai để chắc họ khám hamster. Trong lúc chờ, giữ hamster trong hộp vận chuyển có lót, đặt nơi yên tĩnh, ấm vừa phải, tránh gió và tránh nắng. Không cho uống thuốc người, không tự mua thuốc theo lời mách. Mang theo một ít phân trong túi sạch và ghi chép những gì bạn đã quan sát; các thông tin đó giúp bác sĩ rất nhiều.
Bỗng thấy hamster con trong ổ
Hamster có thời gian mang thai ngắn, khoảng hơn hai đến ba tuần tuỳ giống. Một con cái đón từ lồng chung với đực có thể sinh ngay trong tuần đầu ở nhà mới. Nếu một sáng bạn nghe tiếng chít chít rất nhỏ trong ổ, hoặc thấy hamster cái gầy hẳn đi sau một đêm, nhiều khả năng đã có lứa con.
Việc cần làm lúc này là không làm gì cả với ổ: không mở nhà trú, không chạm vào con, không dọn chuồng, giữ phòng yên tĩnh, vì hamster mẹ bị quấy rầy có thể bỏ con hoặc làm hại con. Chỉ châm thức ăn, nước đều đặn, có thể thêm một chút đạm như lòng trắng trứng luộc chín. Nếu hamster mẹ lờ đờ, chảy máu kéo dài, bỏ ăn, gọi bác sĩ thú y. Chuyên mục sinh sản và nuôi chung có bài riêng về chăm hamster mẹ và lứa con ngoài ý muốn, cùng cách tìm nhà nhận nuôi có trách nhiệm khi lứa con lớn.
Câu hỏi thường gặp
Hamster mới về bao lâu thì bế được?
Không có con số cố định. Phần lớn hamster cần ít nhất vài ngày để quen chuồng, rồi thêm vài ngày đến vài tuần làm quen tay. Dấu hiệu sẵn sàng là hamster tự đến đánh hơi, tự lấy hạt trên tay và tự bò lên lòng bàn tay.
Hamster mới về không chạy bánh xe có sao không?
Không sao trong vài ngày đầu, nhiều con chưa dám dùng khi còn lạ chuồng. Nếu sau một tuần vẫn không chạy, kiểm tra bánh xe có quá nhỏ, quá nặng, kêu to hoặc lắc không. Hamster vẫn ăn uống tốt thì thường không phải vấn đề sức khoẻ.
Có nên tắm cho hamster mới về vì người có mùi lạ không?
Không. Hamster không tắm nước. Mùi lạ sẽ tự mất khi hamster quen chuồng, tự chải lông và lăn trong bể cát. Tắm nước vào lúc hamster đang căng thẳng vì chuyển nhà còn làm tăng nguy cơ ốm, nhất là nhiễm lạnh.
Ngày đầu hamster không uống nước bình có nguy hiểm không?
Nhiều hamster chưa biết dùng vòi bình loại mới. Kiểm tra vòi có chảy khi ấn không, đặt thêm chén nước nông và một miếng dưa leo nhỏ. Nếu sau khoảng một ngày nước và rau không suy suyển, hamster lờ đờ, nên gọi bác sĩ thú y.
Hamster mới về bị đuôi ướt có tự khỏi không?
Không nên chờ xem có tự khỏi. Đuôi và mông ướt ở hamster non là dấu hiệu tiêu chảy, hamster nhỏ mất nước rất nhanh. Đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ sớm nhất có thể, giữ ấm và yên trên đường đi.
Có cần mở đèn ban đêm cho hamster mới về đỡ sợ không?
Không cần. Hamster quen hoạt động trong ánh sáng yếu buổi chạng vạng và ban đêm. Một ánh đèn ngủ mờ trong phòng không hại gì, nhưng không chiếu đèn sáng thẳng vào chuồng suốt đêm, vì hamster cần bóng tối để thấy an toàn khi ra khỏi ổ.