Những thứ hamster không được ăn gồm: sô-cô-la và đồ có ca cao, cà phê, trà; hành, tỏi, hẹ, tỏi tây; hạt táo, hạt và nhân của đào, mận, mơ, anh đào; quả họ cam chanh; hạnh nhân đắng; khoai tây sống và phần mầm xanh của khoai; đậu sống; lá và thân cây cà chua, cà tím; đồ ăn mặn, ngọt, chiên rán, có gia vị của người; rượu. Ngoài ra còn nhóm đồ không độc nhưng nguy hiểm vì dễ hóc, dính túi má hoặc dễ hỏng.
Danh sách trên chỉ gồm những thứ được các tài liệu chăm sóc thú nhỏ nhắc đến thống nhất. Bài này giải thích lý do từng nhóm, phân biệt đồ cấm hẳn với đồ chỉ cần hạn chế, và nói rõ việc nên làm khi hamster lỡ ăn phải. Điều quan trọng nhất cần nhớ: cơ thể hamster chỉ nặng vài chục đến khoảng một trăm mấy chục gram, nên một mẩu nhỏ với người có thể là liều lớn với chúng.
Bảng thực phẩm cấm hẳn
Nhóm dưới đây không cho ăn dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả "một miếng thử".
| Thực phẩm | Vì sao tránh | Hay gặp ở đâu trong nhà |
|---|---|---|
| Sô-cô-la, bánh kẹo ca cao, cà phê, trà | Có các chất kích thích nhóm methylxanthine, độc với nhiều loài thú nhỏ | Bánh quy, kẹo của trẻ, ly cà phê để trên bàn học |
| Hành, tỏi, hẹ, tỏi tây, hành lá | Có hợp chất gây hại hồng cầu ở nhiều loài động vật; dạng sống, chín hay bột đều tránh | Thức ăn thừa, cơm canh nêm hành tỏi |
| Hạt táo, hạt lê; hạt và nhân đào, mận, mơ, anh đào | Chứa hợp chất có thể giải phóng xyanua khi nhai | Lõi táo, vỏ hạt bỏ trên đĩa trái cây |
| Hạnh nhân đắng | Cùng nhóm hợp chất như trên, lượng cao | Ít gặp nhưng có trong một số hỗn hợp hạt không rõ nguồn |
| Khoai tây sống, vỏ và mầm xanh | Có solanine, nhiều nhất ở phần xanh và mầm | Củ khoai mọc mầm trong bếp |
| Đậu sống (đậu đỏ, đậu tây sống) | Có chất gây độc chỉ bị phá huỷ khi nấu chín kỹ | Túi đậu khô trong tủ |
| Lá, thân cây cà chua, cà tím | Thuộc họ cà, phần xanh có chất độc | Cây trồng ban công |
| Rượu, nước ngọt có ga, đồ uống của người | Cơ thể nhỏ không xử lý được | Ly nước bỏ quên trên bàn |
Nếu bạn không chắc một món thuộc nhóm nào, cứ coi như cấm. Hamster không thiếu gì khi không được ăn món đó, còn rủi ro thì có thật.
Quả họ cam chanh và trái cây chua: vì sao bị xếp vào nhóm tránh
Cam, chanh, quýt, bưởi, tắc và các loại quả chua nhiều axit thường được khuyên tránh với hamster. Lý do được nêu là axit và lượng đường cao không hợp với hệ tiêu hoá nhỏ, dễ gây rối ruột, kích ứng miệng; tinh dầu trong vỏ cũng gây khó chịu. Không có lợi ích gì đáng kể bù lại cho rủi ro đó, nên cách an toàn là không cho.
Ở Việt Nam, nhiều loại trái cây nhiệt đới rất ngọt: xoài chín, mít, sầu riêng, nhãn, vải, chuối chín kỹ. Chúng không nằm trong danh sách độc, nhưng hàm lượng đường cao. Với hamster Syria, một mẩu nhỏ thỉnh thoảng có thể chấp nhận; với hamster lùn như Campbell, Winter White, nên tránh hẳn. Sầu riêng, mít béo và nồng, dễ dính, lại dễ chua khi giấu trong ổ, nên không có lý do để cho.
Một nhóm thường bị hỏi là nho. Có tài liệu cho phép một mẩu rất nhỏ với hamster Syria, có tài liệu khuyên tránh. Khi các nguồn chăm sóc không thống nhất, lựa chọn an toàn là bỏ qua, vì hamster có đủ lựa chọn khác.
Hiểu lầm hay gặp và thực tế
Nhiều điều truyền miệng về đồ ăn của hamster nghe có lý nhưng không đúng. Một số ví dụ hay gặp trên các nhóm nuôi:
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| Hamster thích ăn món gì thì món đó tốt cho nó | Hamster thích đồ béo, ngọt, giống trẻ nhỏ thích kẹo. Khẩu vị không phải thước đo an toàn |
| Đồ tự nhiên như trái cây, mật ong thì không hại | Đường tự nhiên vẫn là đường; mật ong vừa ngọt vừa dính túi má |
| Một chút sô-cô-la không sao vì hamster ăn ít | Chính vì cơ thể nhỏ nên lượng nhỏ đã đáng kể. Không cho dù một mẩu |
| Hành tỏi nấu chín rồi thì hết độc | Các tài liệu chăm sóc thú nhỏ khuyên tránh cả dạng chín và dạng bột |
| Hamster ăn được hết đồ của chuột vì cùng là gặm nhấm | Gặm nhấm là một nhóm rất rộng; mỗi loài có nhu cầu khác nhau |
| Hamster tự biết tránh đồ độc | Hamster không có khả năng đó với đồ ăn của con người; nó chỉ ngửi thấy mùi hấp dẫn |
Khi đọc một mẹo trên mạng, hãy hỏi: người viết dựa vào đâu, có phải chỉ vì thấy hamster ăn xong không chết ngay? Một số tác hại chỉ lộ ra sau nhiều ngày, và hamster giỏi giấu dấu hiệu khó chịu.
Đồ không độc nhưng vẫn nguy hiểm
Đồ dính, dẻo: bơ đậu phộng, kẹo dẻo, mật ong, bánh mì ẩm. Chúng bám vào túi má, khó đẩy ra, có thể gây tắc hoặc viêm túi má. Đây là nhóm hay bị bỏ qua vì "hamster thích ăn mà".
Đồ cứng, sắc, vỏ cứng: vỏ hạt dẻ, xương gà, hạt quá to. Mảnh sắc có thể làm trầy túi má.
Đồ mặn và gia vị: snack khoai tây, hạt rang muối, chà bông, đồ kho. Muối và gia vị dồn vào một cơ thể rất nhỏ.
Đồ chiên, nhiều dầu mỡ: gây béo, rối tiêu hoá, và dầu dễ ôi khi bị giấu lâu.
Thịt, trứng sống: nguy cơ vi khuẩn. Đạm động vật chỉ cho ở dạng nấu chín, không gia vị.
Sữa và phô mai: không cần thiết, nhiều béo, có thể gây rối tiêu hoá. Hamster trưởng thành không cần sữa.
Rau xà lách cuộn (loại lá nhạt, nhiều nước): không độc, nhưng gần như chỉ có nước; cho nhiều dễ phân nhão. Xà lách lá xanh đậm là lựa chọn tốt hơn, với lượng nhỏ.
Nguy cơ thật sự nằm ở đâu trong nhà Việt
Phần lớn tai nạn ăn nhầm không đến từ việc bạn chủ động cho ăn, mà từ những lúc hamster ra ngoài chuồng. Một buổi tối thả hamster chơi trên giường, trên bàn học, trên sàn phòng khách là lúc nó gặp vụn bánh, hạt rơi, lõi táo, viên kẹo của em bé. Hamster có túi má nên nhặt rất nhanh, bạn khó thấy. Vì vậy khu chơi ngoài chuồng nên là khu quây, đã được nhặt sạch đồ ăn và dây điện.
Nguy cơ thứ hai là trẻ em và khách đến nhà. Trẻ thấy hamster dễ thương thường muốn chia đồ ăn vặt của mình. Người lớn nên dặn rõ một câu: hamster chỉ ăn đồ trong chuồng của nó, muốn cho ăn thì hỏi người lớn trước. Dán danh sách đồ cấm gần chuồng là cách nhắc hữu ích trong nhà có trẻ.
Nguy cơ thứ ba là thức ăn thừa của người được bỏ vào chuồng "cho đỡ phí": cơm thừa, rau luộc đã chấm nước mắm, trái cây cắt sẵn đã để lâu. Hamster không cần những thứ đó và bạn cũng không cần cảm thấy tiếc.
Cây trồng trong nhà, giấy và vật dụng hamster hay gặm nhầm
Ngoài đồ ăn, hamster còn gặm những thứ không phải đồ ăn, nhất là khi được thả ra ngoài chuồng. Nhiều cây cảnh trồng trong nhà và ngoài ban công chưa từng được ghi nhận là an toàn cho hamster; một số loại như vạn niên thanh, trầu bà có nhựa gây kích ứng miệng ở nhiều loài vật nuôi. Cách đơn giản là không cho hamster tiếp cận cây cảnh, không bẻ lá cây trong nhà cho hamster ăn, và không trồng cây trong chuồng.
Giấy cũng cần phân biệt. Giấy vệ sinh, khăn giấy trắng không mùi thường được dùng để hamster xé làm ổ. Giấy in mực, bìa bóng, giấy thơm, giấy có keo, tờ rơi quảng cáo không nên dùng vì mực và lớp phủ bề mặt; hamster có thể nuốt một phần khi xé.
Dây điện, dây sạc điện thoại, đồ nhựa mềm, cao su, xốp, bông gòn tổng hợp là những thứ hamster gặm khi chơi ngoài chuồng hoặc khi được đưa vào chuồng làm đồ chơi. Mảnh nhựa, xốp, sợi bông nuốt vào có thể gây tắc ruột, sợi bông còn quấn chân. Đồ chơi và vật dụng an toàn là chủ đề của danh mục bánh xe, nhà trú và đồ chơi; ở đây chỉ nhắc rằng thứ gì hamster gặm được thì sớm muộn cũng có một mẩu vào bụng.
Lỡ ăn phải đồ độc: làm gì trong mười phút đầu
Nếu bạn thấy hoặc nghi hamster đã ăn một thứ trong nhóm cấm, làm theo thứ tự sau:
- Bình tĩnh đưa hamster về chuồng hoặc một hộp có lót, giữ yên, tránh đuổi bắt làm nó hoảng.
- Nhặt lại phần còn sót trong khu vực và nếu được, kiểm tra nhẹ xem túi má còn phồng không. Không cố móc túi má bằng tay hay que.
- Ghi lại: đã ăn gì, ước chừng bao nhiêu, lúc mấy giờ. Chụp ảnh bao bì hoặc món ăn.
- Gọi cho cơ sở thú y có nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai, mô tả sự việc và hỏi có cần đưa đến ngay không.
- Không cho uống thuốc của người, không tự gây nôn, không cho uống sữa hay nước muối theo mẹo truyền miệng. Hamster gần như không nôn được như người, và các mẹo này có thể làm hại thêm.
- Theo dõi sát trong vài giờ: lờ đờ, run, đi loạng choạng, thở nhanh, chảy dãi, phân lỏng. Có bất kỳ dấu hiệu nào thì đi khám ngay, không chờ.
Mang theo phần đồ ăn còn lại hoặc ảnh bao bì khi đi khám. Bác sĩ cần biết chính xác chất gì và lượng bao nhiêu.
Tự kiểm tra trước khi cho một món mới
Trước khi đặt một thứ mới vào chuồng, bạn có thể tự hỏi lần lượt:
- Món này có nằm trong bảng cấm hẳn không? Có hành tỏi, ca cao, gia vị, đường, muối, dầu không?
- Món này có dính, dẻo, sắc hay cứng quá cỡ túi má không?
- Nếu là trái cây: hạt đã bỏ hết chưa, có phải loại chua họ cam chanh không, hamster nhà mình là Syria hay hamster lùn?
- Món này có dễ hỏng khi bị giấu vài ngày trong ổ không? Nếu có, bạn có nhớ để dọn không?
- Lần đầu thử, lượng đã đủ nhỏ chưa, cỡ hạt đậu trở xuống?
- Có nguồn chăm sóc đáng tin nào nói món này dùng được không, hay chỉ là một video thấy hamster ăn ngon lành?
Việc hamster ăn hăng một món không chứng minh món đó an toàn. Hamster thích đồ béo, ngọt giống như trẻ nhỏ thích kẹo.
Câu hỏi thường gặp
Hamster ăn được hạt hướng dương không?
Được, hạt hướng dương không độc và có trong nhiều hỗn hợp hạt. Vấn đề là hạt này rất béo, hamster thường nhặt ăn trước tiên. Cho với lượng nhỏ như một phần thưởng hoặc để nằm lẫn trong hỗn hợp cân bằng, không đổ riêng một chén hướng dương.
Hamster ăn được đậu phộng không?
Đậu phộng rang không muối, không tẩm, đã bóc vỏ có thể cho rất ít, thỉnh thoảng. Không cho đậu phộng muối, đậu phộng da cá, bơ đậu phộng. Đậu phộng để lâu ở nơi ẩm dễ mốc, nên chỉ dùng loại còn mới và khô.
Lỡ cho hamster ăn một miếng táo có hạt thì sao?
Phần thịt táo không sao. Nếu hamster có thể đã nhai hạt, hãy theo dõi kỹ trong những giờ sau và gọi hỏi thú y, đặc biệt khi hamster lùn ăn phải. Từ đó về sau luôn bỏ hết lõi và hạt trước khi cho.
Hamster ăn được rau muống, rau lang không?
Đây là rau quen ở Việt Nam nhưng ít tài liệu chăm sóc hamster nhắc đến cụ thể. Khi chưa chắc, bạn nên dùng các loại đã được ghi nhận rộng rãi như bông cải xanh, ớt chuông, cải thìa, rau mùi, thay vì thử rau chưa rõ.
Hamster ăn bánh mì được không?
Một mẩu bánh mì khô không gia vị không độc, nhưng nhiều tinh bột, ít giá trị và bánh ẩm dễ dính túi má, dễ mốc trong ổ. Bánh ngọt, bánh có bơ sữa, sô-cô-la thì không cho. Bạn không cần bánh mì trong thực đơn hamster.
Thức ăn của chó mèo có cho hamster ăn được không?
Không nên dùng thay thức ăn hamster. Hạt chó mèo được làm cho loài khác, tỉ lệ đạm béo và kích cỡ viên không hợp. Hamster gặm trộm một viên không gây chuyện ngay, nhưng đừng biến nó thành thói quen.