Hamster ăn tạp: ngoài tự nhiên chúng ăn hạt, ngũ cốc, mầm cây, lá non và cả côn trùng nhỏ. Ở nhà, khẩu phần nên gồm bốn phần: một nền thức ăn khô cân bằng (hạt trộn hoặc thức ăn viên dành cho hamster), một lượng nhỏ rau tươi gần như mỗi ngày, một chút đạm động vật vài lần một tuần, và nước sạch lúc nào cũng có. Trái cây và đồ ăn vặt chỉ là phần thưởng, rất ít.
Người mới nuôi thường sai ở hai đầu: hoặc chỉ cho ăn hạt hướng dương với ngô vì thấy hamster thích, hoặc thương quá cho ăn đủ thứ trái cây và đồ ăn của người. Cả hai đều làm hamster thiếu chất hoặc béo, tiêu chảy. Bài này đi qua từng phần của khẩu phần, vì sao mỗi phần cần, lượng tham khảo, nhịp cho ăn trong ngày và một thực đơn mẫu cho tuần đầu.
Vì sao hamster cần một khẩu phần nhiều thành phần
Hamster có nguồn gốc từ vùng thảo nguyên và bán sa mạc khô, nơi thức ăn lúc nhiều lúc ít. Chúng đi kiếm ăn vào chạng vạng và ban đêm, nhặt mỗi thứ một ít: hạt cỏ, hạt ngũ cốc, mầm xanh, rễ, và cả côn trùng. Cơ thể chúng thích nghi với kiểu ăn đa dạng, nhiều xơ, đạm vừa phải và ít đường. Khi bị nuôi chỉ bằng một hai loại hạt béo, hamster vẫn ăn ngon miệng nhưng thiếu đạm, thiếu khoáng và dễ tích mỡ.
Răng cửa của hamster mọc suốt đời. Thức ăn khô cứng, cành gỗ an toàn và việc gặm hằng ngày giúp răng mòn đều. Một khẩu phần chỉ có đồ mềm, bánh và trái cây làm răng ít được dùng, đồng thời nhiều đường. Ngoài ra hamster có túi má và bản năng tích trữ: chúng nhét thức ăn vào má rồi mang về ổ. Vì thế cái chén trống chưa chắc là hamster đói, và thức ăn tươi bỏ quên trong ổ sẽ hỏng.
Hiểu ba điểm đó, cách cho ăn hợp lý tự hiện ra: nền khô đủ chất để hamster gặm và giấu, đồ tươi ít và dọn đúng lúc, đạm động vật vừa đủ, không thả cửa đồ ngọt.
Bốn phần của một khẩu phần hằng ngày
Bảng dưới đây là khung tham khảo cho một hamster trưởng thành khoẻ mạnh. Lượng cụ thể còn tuỳ giống, tuổi, mức vận động và cân nặng thực tế, nên sau vài tuần bạn chỉnh theo cân.
| Phần | Vai trò | Tần suất | Lượng tham khảo |
|---|---|---|---|
| Thức ăn khô: hạt trộn, viên, hoặc cả hai | Nền năng lượng, đạm, xơ, khoáng; để gặm và tích trữ | Mỗi ngày | Syria khoảng một thìa canh; hamster lùn khoảng một đến hai thìa cà phê |
| Rau xanh và rau củ an toàn | Thêm nước, xơ, vitamin tự nhiên; đổi vị | Gần như mỗi ngày, mỗi lần một loại | Miếng nhỏ cỡ đầu ngón tay với Syria, nhỏ hơn với hamster lùn |
| Đạm động vật: trứng chín, thịt gà luộc không gia vị, sâu khô | Bổ sung đạm, nhất là hamster trẻ, già, đang nuôi con | Hai đến ba lần mỗi tuần | Cỡ hạt đậu hoặc một hai con sâu |
| Trái cây, đồ thưởng | Phần thưởng khi thuần tay | Thỉnh thoảng; hamster lùn gần như không | Mẩu rất nhỏ, cỡ hạt gạo đến hạt đậu |
| Nước sạch | Sống còn, nhất là mùa nóng | Luôn có, thay hằng ngày | Tự do |
Con số thìa chỉ là điểm xuất phát. Hamster Syria trưởng thành thường nặng khoảng 100–180 gram tuỳ dòng; hamster lùn chỉ vài chục gram. Cân hằng tuần mới cho biết lượng bạn cho là thừa hay thiếu.
Chọn phần nền khô cho đúng
Ưu tiên thức ăn ghi rõ là dành cho hamster. Thức ăn cho chuột lang, thỏ hay vẹt có tỉ lệ chất khác, thiếu hoặc thừa những thứ hamster cần. Thức ăn cho thỏ chẳng hạn quá nhiều cỏ và quá ít đạm với hamster.
Hạt trộn tốt có nhiều loại hạt nhỏ, ngũ cốc, chút thảo mộc khô. Nếu nhìn vào túi thấy phần lớn là hạt hướng dương, đậu phộng và ngô hạt to, đó là hỗn hợp nhiều béo. Hamster sẽ nhặt các hạt béo trước, bỏ lại phần còn lại.
Thức ăn viên khắc phục chuyện ăn chọn. Mỗi viên có thành phần như nhau nên hamster không bới được. Nhược điểm là đơn điệu, ít kích thích kiếm ăn. Nhiều người nuôi trộn viên với hạt để có cả hai.
Tránh hỗn hợp có màu sặc sỡ, bánh ngọt, sấy dẻo. Các mẩu nhuộm màu, viên bánh có đường, trái cây sấy tẩm đường là phần để bắt mắt người mua, không phục vụ hamster.
Đổi loại thức ăn thì đổi từ từ. Trộn dần loại mới vào loại cũ trong khoảng một đến hai tuần, theo dõi phân. Đổi đột ngột dễ làm phân nhão.
Nhịp cho ăn trong một ngày
Hamster hoạt động mạnh nhất vào chạng vạng và ban đêm. Phần lớn người nuôi cho ăn một lần vào buổi tối, khi hamster bắt đầu thức dậy. Lúc đó bạn thêm phần khô, đặt miếng rau tươi và kiểm tra nước. Cho ăn đúng một khung giờ giúp hamster quen nhịp và giúp bạn quan sát: con vật có ra ăn không, có vẻ đói hay uể oải.
Thay vì đổ hết vào chén, bạn có thể rắc một phần thức ăn khô lên lớp lót để hamster tự đi tìm. Hành vi kiếm ăn tiêu hao năng lượng và giảm buồn chán. Chén vẫn nên có một ít để bạn theo dõi lượng ăn. Rau và đạm thì đặt trên đĩa nhỏ hoặc cho ăn trực tiếp, để dễ dọn phần thừa.
Buổi sáng hôm sau, bạn liếc qua và nhặt đồ tươi còn sót trên mặt lót. Không cần lật ổ mỗi ngày; chỉ lật nhẹ góc kho khi bạn ngửi thấy mùi chua hoặc khi đã cho đồ dễ hỏng như trứng, thịt. Việc soát kho chi tiết hơn nằm trong bài về chuyện hamster tích trữ thức ăn.
Khẩu phần đổi theo mùa ở Việt Nam
Khí hậu Việt Nam làm việc cho ăn khác với các hướng dẫn viết cho xứ lạnh. Mùa nóng ở miền Nam, miền Trung, phòng trọ mái tôn có thể lên trên 32–33 độ vào buổi chiều. Lúc đó hamster ăn ít hơn, uống nhiều hơn. Bạn nên kiểm tra nước hai lần mỗi ngày, có thể cho miếng dưa leo hoặc bí ngòi mỏng làm phần rau trong ngày, nhưng không thay nước bằng rau. Đồ tươi hỏng nhanh hơn hẳn, nên phần dọn buổi sáng càng quan trọng.
Mùa đông miền Bắc, nhà cũ không sưởi, nhiệt độ trong phòng có thể xuống dưới 15 độ. Hamster tiêu hao năng lượng giữ ấm, thường ăn nhiều hơn và tích trữ hăng hơn. Bạn có thể tăng nhẹ phần khô và giữ đều phần đạm, đồng thời lo chuyện giữ ấm chuồng, vì ăn nhiều không bù được cho một căn phòng quá lạnh.
Mùa nồm ẩm cuối đông đầu xuân là lúc hạt khô dễ mốc nhất. Hạt trong chén, trong ổ có thể bị ẩm chỉ sau vài ngày. Hãy cho lượng vừa đủ, cất bao thức ăn trong hộp kín, và để ý mùi kho của hamster.
Thực đơn mẫu tuần đầu cho hamster mới về
Tuần đầu hamster còn lạ chỗ, đường ruột cũng đang thích nghi. Mục tiêu là ổn định, ít món mới. Ví dụ giả định cho một hamster Syria trưởng thành:
| Ngày | Phần khô | Đồ tươi | Đạm |
|---|---|---|---|
| 1–3 | Đúng loại người bán hoặc người nuôi cũ đã cho | Chưa cho | Chưa cho |
| 4 | Như trên | Một miếng nhỏ bông cải xanh | — |
| 5 | Như trên | Nếu phân bình thường: một lát mỏng dưa leo bỏ phần ruột nhiều nước | — |
| 6 | Như trên | Bông cải hoặc ớt chuông | Một mẩu lòng trắng trứng luộc |
| 7 | Bắt đầu trộn một phần nhỏ loại khô mới, nếu muốn đổi | Một loại rau đã thử | — |
Mỗi món mới thử riêng một lần, cách nhau vài ngày. Nếu phân nhão, ướt, có mùi lạ thì ngừng đồ tươi, quay về phần khô quen. Phân lỏng kéo dài, phần đuôi ướt, hamster lờ đờ là chuyện của bác sĩ thú y, không phải chuyện chỉnh thực đơn.
Những lỗi người mới hay mắc
Các lỗi dưới đây gặp đi gặp lại ở người mới nuôi, nhất là khi mua kèm một gói thức ăn nhỏ từ cửa hàng rồi tự xoay sở:
- Cho ăn thêm vì thấy chén trống, trong khi hamster đã mang hết về ổ. Kết quả là kho trong ổ ngày càng đầy, hamster béo lên.
- Cho trái cây mỗi ngày vì hamster ăn rất hăng. Với hamster lùn, đây là thói quen nên bỏ hẳn.
- Cho ăn đồ của người: bánh quy, cơm, mì, đồ chiên, đồ có gia vị. Muối, đường, dầu mỡ đều không hợp với cơ thể vài chục đến hơn trăm gram.
- Cho rau còn ướt vừa rửa xong, hoặc rau để lâu trong ổ đến chua. Rau nên rửa, để ráo, cho lượng nhỏ và dọn phần thừa.
- Chỉ dựa vào chén nước mà không kiểm tra hằng ngày; chén bị lót đổ vào, bình bị tắc mà không ai biết.
- Đổi thức ăn liên tục theo các gói khuyến mãi, khiến đường ruột không kịp quen.
Điểm chung của các lỗi này là cho ăn theo cảm xúc của người nuôi thay vì theo nhu cầu của hamster. Cách sửa đơn giản nhất là cân hamster mỗi tuần một lần bằng cân nhà bếp, ghi lại con số, và nhìn phân mỗi sáng khi dọn đồ thừa. Hai thông tin đó cho biết khẩu phần đang ổn hay không chính xác hơn mọi cảm nhận "trông nó có vẻ đói".
Khi nào việc ăn uống là dấu hiệu cần đưa đi thú y
Khẩu phần tốt không thay thế được việc quan sát. Bạn nên đưa hamster đến bác sĩ thú y, ưu tiên nơi có nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai và gọi hỏi trước, khi thấy: hamster bỏ ăn hoặc ăn rất ít quá một ngày; sụt cân rõ giữa hai lần cân hằng tuần; phân lỏng, vùng đuôi ướt; uống nước và đi tiểu nhiều bất thường; túi má phồng một bên mãi không xẹp; răng cửa lệch, dài, khiến hamster nhặt thức ăn mà không nhai được.
Những dấu hiệu đó không tự chữa được bằng cách đổi món hay thêm thứ gì vào nước. Đừng cho hamster uống thuốc của người, đừng tự mua thuốc hay các loại bổ sung về cho uống. Khi đi khám, mang theo một nhúm thức ăn đang dùng và ghi lại những gì hamster đã ăn vài ngày gần đây, kèm cân nặng nếu có. Thông tin đó giúp bác sĩ làm việc nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hamster có ăn được cơm không?
Một hạt cơm trắng nguội không gây hại ngay, nhưng cơm không thêm gì đáng kể vào khẩu phần, lại dễ chua khi bị giấu trong ổ. Cơm đã trộn mỡ, nước mắm, canh thì không cho. Tốt nhất xem cơm là đồ của người và không đưa vào thực đơn hamster.
Một ngày cho hamster ăn mấy lần là đủ?
Phần lớn người nuôi cho ăn một lần vào buổi tối, lúc hamster thức dậy. Hamster tích trữ thức ăn nên không cần chia nhiều bữa. Nếu bạn đi làm về muộn, cho ăn trước khi ngủ cũng được, miễn đều đặn mỗi ngày và nước luôn đầy.
Hamster con mới tách mẹ ăn gì?
Hamster con đã cai sữa ăn được thức ăn khô dành cho hamster, có thể chọn loại hạt nhỏ hoặc viên nhỏ dễ cầm. Giai đoạn đang lớn cần đạm khá hơn, nên trứng chín hoặc sâu khô vài lần mỗi tuần là hợp lý. Rau thì thêm rất chậm, từng loại một.
Có cần cho hamster ăn vitamin hay khoáng bổ sung không?
Với khẩu phần cân bằng gồm thức ăn khô dành cho hamster, rau và chút đạm, hamster khoẻ mạnh thường không cần thêm gì. Việc bổ sung chỉ nên làm khi bác sĩ thú y đã khám và chỉ định cụ thể. Tự pha vào nước uống có thể làm hamster ngại uống.
Hamster già có cần đổi chế độ ăn không?
Hamster già thường kém vận động, có thể sụt cân hoặc răng yếu. Nhiều người cho thêm thức ăn mềm hơn như viên ngâm vài phút cho mềm hoặc trứng chín, và cân thường xuyên hơn. Nếu hamster già ăn khó hay gầy đi nhanh, nên hỏi bác sĩ thú y trước khi thay đổi lớn.
Hamster có cần ăn cỏ khô như thỏ không?
Không bắt buộc. Cỏ khô sạch có thể để một nhúm trong chuồng; hamster thường dùng để làm ổ và thỉnh thoảng gặm. Nhưng hamster không phải loài ăn cỏ như thỏ, nên cỏ khô không thay được phần thức ăn khô dành cho hamster.