Hamster nhét thức ăn vào túi má rồi mang về giấu trong ổ là tập tính tự nhiên, bình thường và nên được tôn trọng. Ngoài tự nhiên, chúng đi kiếm ăn xa hang, mang thức ăn về cất để dùng khi khan hiếm. Việc của người nuôi không phải ngăn hamster tích trữ, mà là cho đúng loại thức ăn để tích trữ (đồ khô), dọn đồ tươi kịp thời và không phá kho mỗi lần dọn chuồng.
Có hai tình huống làm người nuôi lo: kho quá lớn khiến tưởng hamster bị cho ăn thừa, và túi má phồng mãi không xẹp. Trường hợp đầu thường chỉ cần chỉnh lượng cho ăn. Trường hợp sau có thể là dấu hiệu vấn đề sức khoẻ cần bác sĩ thú y xem. Bài này giải thích túi má hoạt động thế nào, cách quản lý kho trong chuồng, và cách phân biệt bình thường với bất thường.
Túi má hoạt động thế nào
Túi má là hai túi da nằm ở hai bên miệng, kéo dài về phía sau, có thể chứa một lượng thức ăn rất lớn so với cơ thể. Khi đầy, túi phồng khiến đầu và vai hamster to ra gần gấp đôi. Lớp lót bên trong túi khô, không tiết nước bọt như trong miệng, nên thức ăn khô giữ được trong túi mà không bị tiêu hoá.
Hamster dùng lưỡi và hai chân trước để nhét thức ăn vào, và dùng chân trước đẩy từ phía ngoài má để đẩy thức ăn ra khi về tới kho. Bạn sẽ thấy hamster vuốt má từ sau ra trước, đổ một đống hạt nhỏ xuống. Hành động này diễn ra nhanh và thường xuyên, đặc biệt ngay sau khi bạn đổ thức ăn mới.
Túi má không chỉ chứa thức ăn. Hamster mẹ có thể ngậm con vào miệng hoặc túi má khi thấy nguy hiểm, và hamster cũng có thể nhét vật liệu làm ổ như giấy xé. Vì túi má dùng cho thức ăn khô, những thứ dính, ướt, sắc là mối nguy: chúng bám vào lớp lót túi, khó đẩy ra hoặc làm trầy.
Vì sao hamster tích trữ dù thức ăn luôn đầy
Nhiều người nuôi hỏi: chén lúc nào cũng có hạt, tại sao hamster vẫn mang hết về ổ? Câu trả lời nằm ở bản năng chứ không ở việc hamster thấy đói. Hamster tiến hoá ở vùng khô, nơi nguồn thức ăn biến động theo mùa. Cá thể nào gom và giữ được kho trong hang thì sống qua mùa khó khăn. Hành vi đó vẫn còn nguyên ở hamster nuôi, kể cả khi chưa từng thiếu ăn ngày nào.
Hamster cũng không thích ăn ở chỗ trống. Chén thức ăn đặt giữa chuồng là chỗ lộ, nên chúng có xu hướng gom về ổ, nơi kín đáo, rồi mới ăn. Vì thế, đừng đánh giá việc hamster ăn bao nhiêu bằng cách nhìn chén. Chén trống sau một đêm chủ yếu nghĩa là thức ăn đã chuyển sang kho.
Tập tính tích trữ còn là một hình thức vận động và làm giàu môi trường. Rắc một phần thức ăn khô lên mặt lót để hamster đi tìm, nhét vào má, mang về, là cách để nó dùng bản năng một cách tích cực.
Kho bình thường hay đang cho ăn thừa
Không có con số chính xác cho kích thước kho. Bảng dưới đây giúp bạn đọc tình hình qua những gì quan sát được.
| Quan sát | Thường có nghĩa là | Nên làm |
|---|---|---|
| Kho nhỏ, hạt khô, hamster giữ cân ổn định | Bình thường | Giữ nguyên lượng cho ăn |
| Kho lớn dần qua từng tuần, cân tăng | Cho ăn nhiều hơn nhu cầu | Giảm nhẹ phần khô mỗi ngày, cân lại sau hai tuần |
| Kho có nhiều hạt bị bỏ, chỉ hạt béo bị ăn | Hamster ăn chọn | Giảm phần hạt béo, xem lại loại thức ăn |
| Kho có rau, trứng, trái cây nhũn | Đồ tươi bị giấu | Dọn đồ tươi, cho lượng nhỏ hơn, cho lúc hamster ăn ngay |
| Kho ẩm, có mùi chua, mốc | Đồ tươi hoặc nước làm ẩm, hoặc thức ăn khô đã hỏng | Bỏ phần ẩm mốc, kiểm tra nguồn nước rò, kiểm tra bao thức ăn |
| Kho bỗng biến mất hoàn toàn | Hamster đã ăn hoặc dời kho | Không cần lo nếu cân ổn; tìm kho mới khi dọn |
Nguyên tắc chung: điều chỉnh lượng cho ăn dựa trên cân nặng, không dựa trên kích thước kho. Kho là "tài khoản tiết kiệm" của hamster, một ít luôn luôn có là bình thường.
Rải thức ăn để hamster đi tìm: dùng bản năng tích trữ có lợi
Vì hamster có bản năng đi kiếm và gom thức ăn, cách cho ăn tốt cho tinh thần là rải một phần thức ăn khô lên mặt lót thay vì đổ hết vào chén. Hamster phải đánh hơi, bới, nhặt, nhét vào má và mang về. Một bữa ăn trở thành một buổi vận động. Người nuôi lâu năm thường thấy hamster được rải thức ăn ít gặm song chuồng và ít chạy vòng lặp lại hơn.
Cách làm đơn giản: lấy phần thức ăn khô định cho trong ngày, giữ lại khoảng một phần ba trong chén để bạn theo dõi lượng ăn, phần còn lại rắc thưa ở nhiều chỗ, có chỗ trên mặt lót, có chỗ hơi vùi xuống, có chỗ quanh nhà trú. Không rải vào khu đi vệ sinh và khu cát tắm. Chỉ rải đồ khô; rau, trứng, thịt vẫn đặt trên đĩa.
Lượng rải là lượng trong khẩu phần, không phải thêm. Vài tuần đầu, bạn có thể thấy kho trong ổ lớn lên vì hamster gom nhiệt tình hơn; theo dõi cân nặng và chỉnh nhẹ nếu cần. Những đồ vật dùng để giấu thức ăn như ống bìa giấy, hộp giấy nhét cỏ khô thuộc danh mục bánh xe, nhà trú và đồ chơi.
Dọn kho mà không làm hamster mất phương hướng
Lấy sạch kho mỗi tuần có thể làm hamster căng thẳng, và một số con sẽ gom lại hăng hơn. Cách làm nhẹ nhàng:
- Xác định vị trí kho, thường trong nhà trú, trong ổ hoặc một góc kín dưới lớp lót.
- Hằng ngày hoặc vài ngày một lần, chỉ nhặt đồ tươi và đồ dễ hỏng trong kho: rau, trái cây, trứng, thịt.
- Để nguyên phần hạt khô còn tốt.
- Khi thay lót định kỳ, nếu phải dọn khu ổ, hãy giữ lại một nhúm hạt khô sạch từ kho cũ và đặt lại đúng chỗ đó.
- Bỏ phần hạt đã ẩm, dính, mốc, có mùi lạ.
- Sau khi dọn, không đổ bù một lượng lớn thức ăn mới để "đền" cho hamster; cho lượng bình thường.
Hamster có thể có hai ba kho ở những chỗ khác nhau. Khi bạn nhặt đồ tươi, kiểm tra từng kho, đặc biệt những góc gần chỗ uống nước vì dễ ẩm.
Thức ăn nào hợp để tích trữ, thức ăn nào không
Đồ khô như hạt, ngũ cốc, viên thức ăn dành cho hamster, sâu khô là những thứ chịu được việc nằm trong kho vài ngày. Hamster tự xoay vòng kho này: ăn dần và bổ sung khi bạn cho thêm. Đây là lý do nền khẩu phần nên là đồ khô.
Đồ tươi và ẩm như rau, trái cây, trứng, thịt, đậu phụ hỏng rất nhanh trong kho, đặc biệt ở nhiệt độ và độ ẩm của Việt Nam. Chúng làm ẩm cả phần hạt khô xung quanh và gây mùi. Cách xử lý là cho lượng nhỏ đến mức hamster ăn hết tại chỗ, vào lúc nó đang thức, và kiểm tra kho trong vòng một ngày.
Đồ dính, dẻo như bơ đậu phộng, kẹo, mứt, bánh mì ẩm, cơm không nên cho vì vừa dễ dính trong túi má, vừa dễ hỏng trong kho. Đồ quá to hoặc sắc cạnh như vỏ hạt cứng, mảnh xương cũng không nên cho vì có thể làm trầy túi má khi nhét vào.
Khi túi má là dấu hiệu cần đưa đi thú y
Má phồng một bên kéo dài. Hamster đổ thức ăn ra thường xuyên trong ngày. Nếu một bên má phồng liên tục nhiều giờ, kể cả khi hamster đã về ổ, có thể có thứ kẹt bên trong hoặc vấn đề khác.
Có mùi hôi từ miệng, chảy dãi, mủ. Đây là dấu hiệu có thể có viêm nhiễm, cần bác sĩ thú y khám.
Hamster cào má liên tục, có vẻ khó chịu. Hành động này khác với động tác đẩy thức ăn ra bình thường.
Có một khối lòi ra từ miệng. Đôi khi túi má có thể bị lộn ra ngoài. Đây là tình huống cần đưa đi khám sớm; không tự ấn vào.
Bỏ ăn, sụt cân đi kèm. Hamster vẫn nhét thức ăn vào má nhưng không nuốt, cân giảm dần. Đôi khi nguyên nhân nằm ở răng chứ không ở túi má, và chỉ bác sĩ mới xem được.
Má sưng cứng, nóng, không thay đổi theo bữa ăn. Túi má đầy thức ăn mềm và thay đổi hình dạng khi hamster đổ ra; một chỗ sưng cứng cố định là chuyện khác và cần được khám, kể cả khi hamster vẫn ăn uống bình thường.
Làm gì trong lúc chờ đi khám
Với các dấu hiệu trên, hãy gọi cho cơ sở thú y có nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai, mô tả những gì bạn thấy. Không cố móc túi má bằng ngón tay, tăm bông, que, hay ép má để đẩy thức ăn ra. Túi má mỏng, dễ tổn thương, và hamster hoảng sợ có thể cắn hoặc tự làm mình bị thương. Việc làm sạch túi má, nếu cần, là việc của bác sĩ, có thể cần gây mê nhẹ để hamster không đau và không vùng vẫy.
Trong lúc chờ, giữ hamster yên tĩnh trong hộp vận chuyển có lót mềm, có nước. Không cho ăn đồ dính, không cho uống thuốc của người hay bôi gì vào miệng. Ghi lại thời điểm bạn bắt đầu thấy má phồng, những gì hamster đã ăn gần đây, đặc biệt món nào mới hay món dính, và mang theo khi đi khám.
Phần chẩn đoán và các vấn đề sức khoẻ về răng miệng, túi má được đi sâu ở danh mục sức khoẻ của Thế Giới Hamster. Trong phạm vi thức ăn, cách phòng tốt nhất là tránh đồ dính, sắc, ướt và theo dõi thói quen đổ túi má hằng ngày của hamster.
Câu hỏi thường gặp
Túi má của hamster chứa được bao nhiêu thức ăn?
Túi má có thể giãn rất rộng, kéo dài tới gần vai. Lượng chứa thay đổi theo giống và kích cỡ hamster. Điều quan trọng không phải con số, mà là hamster đổ ra được hết thường xuyên trong ngày.
Hamster có ăn thức ăn trong kho không hay để đó mãi?
Hamster ăn dần từ kho, đặc biệt vào ban đêm. Kho xoay vòng: hạt cũ được ăn, hạt mới được thêm vào. Nếu thấy hạt trong kho mãi không giảm và hamster vẫn giữ cân, có thể bạn đang cho thừa một chút.
Có nên để chén thức ăn luôn đầy không?
Không cần. Hamster sẽ mang đi gần hết và kho lớn dần. Cho một lượng hợp lý mỗi tối và để hamster ăn cả phần trong kho là cách cân bằng hơn. Chén trống vào buổi sáng không có nghĩa là hamster đói.
Hamster nhét giấy lót vào má có sao không?
Hamster dùng túi má mang vật liệu làm ổ là bình thường, miễn đó là giấy không mực, không mùi. Không dùng bông gòn tổng hợp hay sợi vải mảnh, vì sợi có thể quấn hoặc kẹt.
Thay lót toàn bộ có nên bỏ hết kho thức ăn không?
Không nên bỏ toàn bộ. Giữ lại một nhúm hạt khô sạch trong kho cũ và đặt lại đúng vị trí. Điều đó giúp hamster đỡ căng thẳng sau khi chuồng được dọn, và giảm hành vi gom lại hối hả.
Hamster con có túi má ngay từ nhỏ không?
Có, hamster con đã có túi má, và chúng bắt đầu thử nhét thức ăn khi bắt đầu ăn đồ khô. Thức ăn cho hamster con nên nhỏ, khô, dễ cầm, không dính.