Hamster con mới sinh có da hồng, không lông, mắt nhắm, tai cụp, dài chỉ cỡ một đốt ngón tay và hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ. Trong khoảng tuần đầu, lông bắt đầu mọc và màu lông lộ dần; quanh hai tuần tuổi, mắt mở và hamster con bò ra khỏi ổ; đến tuần thứ ba, chúng ăn thức ăn cứng, uống nước, chạy nhảy như hamster thu nhỏ. Hamster lùn thường đạt các mốc sớm hơn hamster Syria vài ngày.
Biết trước các mốc này giúp bạn bớt lo khi thấy ổ "chỉ là một đống da hồng cựa quậy", và nhận ra sớm khi có gì đó bất thường. Quan trọng không kém: tất cả quan sát trong hai tuần đầu đều phải làm từ xa, không mở ổ, không cầm con. Bài này mô tả từng giai đoạn, cách quan sát an toàn, và những dấu hiệu cần hỏi bác sĩ thú y.
Ngày đầu đến ngày thứ năm: giai đoạn mong manh nhất
Ngay sau khi sinh, hamster con trông giống những hạt đậu hồng nhỏ, da mỏng gần như trong suốt, có thể thấy một vệt trắng ở bụng khi chúng vừa bú no, đó là sữa trong dạ dày. Chúng không tự điều hoà thân nhiệt được, nên nằm chồng lên nhau trong ổ và cần hamster mẹ ủ ấm. Khi hamster mẹ ra ngoài ăn, uống, chúng chíp chíp rất nhỏ và cựa quậy.
Ở giai đoạn này, hamster con chỉ làm ba việc: bú, ngủ và được mẹ liếm. Việc mẹ liếm vùng bụng dưới giúp chúng đi vệ sinh, vì hamster con sơ sinh chưa tự làm được. Đây cũng là lý do nuôi tay hamster con sơ sinh rất khó: con người không thay được toàn bộ những việc này một cách đều đặn ngày đêm.
Đây cũng là giai đoạn hamster mẹ nhạy cảm nhất với xáo trộn. Mọi thứ bạn làm nên giới hạn ở việc thêm thức ăn và nước thật nhẹ, giữ phòng yên tĩnh, tránh nắng và gió điều hoà thổi thẳng. Không mở nắp chuồng để nhìn. Nếu bạn muốn biết ổ còn ổn không, hãy lắng nghe: tiếng chíp lúc có lúc không, ổ cựa quậy khi hamster mẹ ra vào là dấu hiệu bình thường.
Các mốc phát triển thường gặp
Các mốc dưới đây là khoảng tham khảo chung, không phải ngày cố định. Mỗi lứa và mỗi con có thể nhanh hoặc chậm vài ngày.
| Khoảng thời gian | Hamster con thường trông thế nào | Bạn có thể thấy gì từ xa |
|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Da hồng, không lông, mắt nhắm, tai cụp | Ổ cựa quậy, tiếng chíp nhỏ, hamster mẹ ít rời ổ |
| Cuối tuần thứ nhất | Da sẫm dần ở giống có lông màu, lông tơ bắt đầu mọc, tai bắt đầu dựng | Màu lông lộ dần khi hamster mẹ ra khỏi ổ |
| Tuần thứ hai | Phủ lông, bò quanh ổ, răng cửa nhú; nhiều con mở mắt vào cuối tuần | Hamster con bò lạc ra mép ổ rồi được mẹ tha về |
| Khoảng hai tuần tuổi | Mắt mở, bắt đầu gặm thử thức ăn mẹ tha về | Hamster con tự bò ra khỏi ổ, ngửi thức ăn trên sàn |
| Tuần thứ ba | Ăn thức ăn cứng, uống nước, chạy nhảy, rửa mặt | Cả lứa hoạt động vào chạng vạng, chơi đùa, vật nhau nhẹ |
| Tuần thứ tư | Gần như tự lập, cơ thể và hành vi như hamster nhỏ | Hamster mẹ có thể đuổi con; đến lúc tách theo giới tính |
Hamster lùn như Winter White, Campbell, robo thường mở mắt và ra khỏi ổ sớm hơn hamster Syria một chút. Đừng lo nếu lứa của bạn chậm vài ngày so với bảng, miễn là chúng vẫn bú tốt, ổ vẫn ấm và hamster mẹ vẫn chăm.
Tuần thứ hai: thời điểm mọi người muốn chạm vào nhất
Hamster con bò lạc ra ngoài ổ là chuyện thường. Khi mắt chưa mở hẳn mà chân đã khoẻ, hamster con hay bò lung tung. Hamster mẹ thường tha về bằng miệng, ngậm nhẹ phần da lưng. Nhìn có vẻ thô bạo nhưng đó là cách bình thường.
Chưa đến lúc cầm con lên. Dù hamster con đã có lông và trông đáng yêu, hamster mẹ vẫn còn rất nhạy cảm với mùi lạ trên con. Chờ đến khi hamster con tự đi lại, ăn uống, thường từ tuần thứ ba, rồi mới bắt đầu làm quen tay nhẹ nhàng.
Thức ăn trên sàn quan trọng hơn bạn nghĩ. Hamster con tập ăn bằng cách gặm thử những gì mẹ tha về hoặc rơi quanh ổ. Rải thêm một ít thức ăn viên nhỏ hoặc hạt nhỏ ở khu vực gần, không phải trong ổ, để chúng dễ tìm khi bò ra.
Nước phải ở tầm thấp. Bình nước của hamster mẹ thường gắn quá cao cho hamster con. Thêm một chén nước thật nông, hoặc hạ thấp vòi bình, để khi bắt đầu uống, chúng với tới được mà không ngã vào nước.
Răng cửa nhú lên là bình thường. Răng cửa hamster mọc liên tục suốt đời. Ở hamster con, răng cửa nhú ra từ khoảng tuần thứ hai và có màu trắng ngà, chuyển dần sang vàng nhạt khi lớn. Màu vàng ở hamster trưởng thành là bình thường, không phải bẩn.
Quan sát mà không chạm: những cách an toàn
Có nhiều cách theo dõi lứa con mà không làm phiền hamster mẹ. Dưới đây là những cách người nuôi hay dùng.
- Nhìn qua thành chuồng trong suốt từ khoảng cách một sải tay, mỗi lần chỉ vài phút, không gõ vào thành.
- Quan sát vào lúc hamster mẹ ra khỏi ổ để ăn uống, thường vào chạng vạng hoặc đêm.
- Lắng nghe tiếng ổ thay vì nhìn: tiếng chíp ngắn và cựa quậy là bình thường; tiếng kêu liên tục không dứt hàng giờ đáng để ý hơn.
- Ghi một cuốn sổ nhỏ: ngày đẻ, ngày thấy lông, ngày thấy con mở mắt, ngày con đầu tiên ra ăn, để biết lứa phát triển ra sao.
- Không chiếu đèn pin, không dùng đèn flash điện thoại, không mở nắp để chụp ảnh trong hai tuần đầu.
- Không cho trẻ nhỏ áp mặt sát chuồng hay gõ vào thành; giao cho trẻ việc "canh yên lặng" thay vì "canh ổ".
Nếu bạn ở chung phòng trọ, đặt chuồng ở góc ít người qua lại nhất và thống nhất với bạn cùng phòng không mở nắp chuồng. Một mẩu giấy nhắc dán trên chuồng thường hiệu quả hơn bạn nghĩ.
Tuần thứ ba và thứ tư: từ ổ ra thế giới
Từ tuần thứ ba, hamster con trông như phiên bản thu nhỏ của bố mẹ. Chúng chạy khắp chuồng, ăn thức ăn cứng, uống nước, rửa mặt, tích thức ăn vào túi má nhỏ xíu, vật nhau và đuổi nhau như chơi. Đây là giai đoạn dễ thương nhất để quan sát, và cũng là lúc bạn có thể bắt đầu cho hamster con làm quen với tay người một cách nhẹ nhàng: đặt tay vào chuồng, để chúng tự ngửi, tự leo lên.
Song song, đây là lúc phải lên kế hoạch tách. Hamster có thể trưởng thành sinh dục từ rất sớm, nên quanh bốn tuần tuổi cần tách con khỏi mẹ và tách theo giới tính. Hamster Syria con còn cần thêm bước chia mỗi con một chuồng trước khi xung đột lãnh thổ bộc lộ. Các bước tách và cách dựng chuồng tạm được hướng dẫn ở bài riêng về thời điểm tách hamster con khỏi mẹ.
Hamster mẹ trong giai đoạn này có thể bắt đầu tỏ ra mệt mỏi, cáu với con, đuổi con ra khỏi ổ. Đó là dấu hiệu cai sữa tự nhiên. Đừng ép hamster mẹ tiếp tục nuôi con khi con đã ăn uống tự lập.
Một điều nhiều người nuôi bất ngờ: hamster con tuần thứ ba có thể nhảy khá cao so với cơ thể và lách qua những khe rất hẹp. Kiểm tra lại nắp chuồng, khe cửa, khoảng cách song nếu là lồng song. Hamster con xổng ra ngoài có thể lạc vào gầm tủ, bị lạnh, bị giẫm phải hoặc gặp mèo. Chuồng thùng nhựa có nắp lưới thường an toàn hơn lồng song trong giai đoạn này.
Dấu hiệu cần để ý ở hamster con
Một con nhỏ hơn hẳn các con khác. Trong một lứa luôn có con to con nhỏ. Nhưng nếu một con vẫn nhỏ xíu khi các con khác đã có lông và bò ra, nó có thể không bú được đủ. Không tự tách ra nuôi tay; hỏi bác sĩ thú y.
Da nhăn, bụng lép, nằm tách riêng và lạnh. Hamster con khoẻ thường nằm chồng trong ổ ấm, bụng tròn. Con nằm riêng, lạnh, da nhăn trong thời gian dài là dấu hiệu đáng lo.
Mắt chưa mở khi cả lứa đã mở, hoặc mắt có dịch. Có thể chỉ chậm hơn vài ngày, nhưng nếu mí mắt dính, sưng hoặc có dịch, cần bác sĩ xem. Không tự nhỏ gì vào mắt hamster con.
Phần sau ướt, bết bẩn. Tiêu chảy ở hamster con nguy hiểm vì chúng mất nước rất nhanh. Đây là lý do phải gọi bác sĩ thú y sớm.
Không bò, không ăn khi đã sang tuần thứ ba. Hamster con tuần thứ ba thường rất hiếu động. Con nằm im một chỗ, không ăn, không phản ứng khi các con khác chạy quanh cần được khám.
Khi nào hỏi bác sĩ thú y về lứa hamster con
Phần lớn các lứa phát triển bình thường mà không cần can thiệp. Nhưng hamster con nhỏ, mất nước và lạnh rất nhanh, nên khi thấy dấu hiệu bất thường thì nên hỏi sớm, không chờ "xem thêm vài hôm". Tìm phòng khám nhận khám thú nhỏ, thú ngoại lai và gọi trước để hỏi họ có khám hamster không, có thể tư vấn qua lời mô tả trước khi quyết định mang đi.
Gọi hỏi hoặc đưa đi khám khi: hamster mẹ bỏ cả lứa, không ủ, không cho bú; nhiều con chết liên tiếp; có con da nhăn, lạnh, bụng lép kéo dài; có con tiêu chảy, phần sau bết bẩn; mắt sưng, có dịch; một con không bò, không ăn khi đã sang tuần thứ ba. Mô tả cụ thể ngày đẻ, số con, những gì bạn thấy, sẽ giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn.
Trong lúc chờ, không cho hamster con uống sữa bò, sữa người, nước đường hay bất kỳ thuốc, men vi sinh nào. Nếu buộc phải mang con đi, đặt cả phần lót ổ vào một hộp vận chuyển nhỏ có lót mềm để giữ ấm và mùi quen, che bớt ánh sáng, giữ hộp phẳng.
Câu hỏi thường gặp
Hamster con mấy ngày thì mở mắt?
Thường quanh hai tuần tuổi, có thể sớm hơn vài ngày ở hamster lùn và muộn hơn chút ở hamster Syria. Mỗi con trong lứa có thể mở mắt lệch nhau vài ngày. Nếu mắt có dịch, sưng hoặc dính kéo dài khi cả lứa đã mở, nên hỏi bác sĩ thú y.
Khi nào thì cầm hamster con lên được?
Thường từ tuần thứ ba, khi hamster con đã tự đi lại, ăn uống và ra khỏi ổ thường xuyên. Bắt đầu bằng cách đặt tay vào chuồng cho con tự ngửi và leo lên, ngồi thấp, không bế lâu. Trước đó, chạm vào con có thể làm hamster mẹ căng thẳng.
Hamster con mới sinh có cần sưởi ấm thêm không?
Thường không cần nếu phòng không lạnh và hamster mẹ vẫn ủ con. Lót chuồng dày và ổ tốt là đủ. Mùa lạnh miền Bắc, giữ phòng kín gió, không đặt chuồng gần cửa sổ. Không đặt đèn sưởi hay túi chườm nóng sát ổ vì dễ làm quá nóng.
Thấy hamster mẹ ngậm con tha đi có sao không?
Đó là cách hamster mẹ di chuyển con, thường để đưa con lạc về ổ hoặc dời ổ sang chỗ nó thấy an toàn hơn. Hamster mẹ ngậm vào phần da lưng nên trông có vẻ thô bạo nhưng không làm con đau. Nếu dời ổ liên tục, kiểm tra xem có tiếng động hay nắng chiếu vào chuồng.
Hamster con kêu chíp chíp suốt có phải đói không?
Tiếng chíp ngắn, lúc có lúc không là bình thường, nhất là khi hamster mẹ rời ổ. Nếu cả lứa kêu liên tục nhiều giờ, hamster mẹ không quay lại ủ con, có thể có vấn đề về sữa hoặc hamster mẹ đang bỏ con. Lúc đó nên gọi hỏi bác sĩ thú y.
Có thể biết màu lông hamster con từ ngày đầu không?
Một phần. Ở giống có lông sẫm, da hamster con sẫm dần trong tuần đầu, gợi ý màu lông sau này. Màu thật lộ rõ khi lông phủ kín vào tuần thứ hai. Màu lông không ảnh hưởng tới cách chăm sóc.