Hamster cắn người gần như luôn vì một lý do có thể hiểu được: sợ hãi, bị đánh thức, bị chộp từ trên xuống, tay có mùi thức ăn, đang đau hoặc ốm, hoặc đang bảo vệ ổ. Hamster không cắn vì “hư” hay vì thù dai. Khi tìm ra lý do và sửa cách tiếp cận, phần lớn hamster cắn ít đi rõ rệt.
Khi bị cắn, việc nên làm là giữ bình tĩnh, không giật tay hay hất con vật, hạ tay xuống sát mặt sàn hay đặt lại vào chuồng, rồi rửa vết cắn bằng xà phòng và nước sạch. Vết cắn sâu, chảy máu nhiều, sưng nóng hay người bị cắn sốt thì đi khám bác sĩ. Bài này giúp bạn đọc lý do đằng sau từng kiểu cắn và cách giảm cắn mà không cần trừng phạt.
Đọc lý do qua tình huống bị cắn
Hãy nhớ lại lúc bị cắn và so với bảng dưới đây. Cùng một kiểu cắn có thể có nhiều lý do, nhưng tình huống thường gợi ý lý do chính.
| Tình huống | Lý do hay gặp | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Thò tay vào khi hamster đang ngủ hay vừa bị đánh thức | Giật mình, phòng vệ | Chỉ tương tác khi hamster tự thức |
| Tay vừa cầm đồ ăn, rau, thịt | Nhầm tay là thức ăn vì mùi | Rửa tay xà phòng không mùi trước khi chạm |
| Chộp từ trên xuống, khép tay lại | Sợ bị săn | Đặt tay phẳng, để hamster tự trèo lên |
| Cắn thử nhẹ rồi nhả | Đang khám phá, kiểm tra vật lạ | Giữ tay yên, không giật; rút chậm |
| Cắn khi bạn cho tay vào ổ hay chạm vào kho thức ăn | Bảo vệ lãnh thổ, kho dự trữ | Không thò tay vào ổ; dọn ổ khi hamster ra ngoài |
| Hamster cái cắn mạnh, mới có thay đổi về dáng bụng | Có thể đang mang thai hoặc có con | Không chạm, xem bài về sinh sản |
| Con vốn hiền bỗng cắn khi bị chạm một chỗ | Có thể đang đau | Ghi lại chỗ đau, đưa đi khám thú y |
Hàng cuối cùng rất quan trọng. Khi một con hamster đã quen tay bỗng dưng cắn, đừng vội nghĩ nó “trở chứng”. Thay đổi hành vi đột ngột là lý do để quan sát sức khoẻ và đi khám.
Với hamster mới về nhà, gần như mọi cú cắn trong một hai tuần đầu đều thuộc nhóm sợ hãi và phòng vệ. Con vật chưa biết bạn là ai, chưa biết chỗ ở mới có an toàn không. Đây là lý do vì sao giai đoạn để yên ban đầu quan trọng: bỏ qua nó để bế sớm cho vui là cách nhanh nhất để có một con hamster hay cắn.
Cắn thử, cắn phòng vệ và cắn vì đau khác nhau thế nào
Cắn thử thường nhẹ, nhanh, không chảy máu. Hamster dùng miệng để khám phá thế giới, nên khi gặp ngón tay có mùi lạ, nó có thể “nếm thử” một chút. Nếu bạn giữ tay yên, nhiều con sẽ nhả ra và tiếp tục ngửi. Nếu bạn giật tay, con vật có thể giật mình và cắn chặt hơn.
Hamster lùn, nhất là Winter White và Campbell, hay cắn thử hơn hamster Syria khi gặp mùi lạ, và thường cắn thử rồi nhả rất nhanh. Với chúng, giữ tay đã rửa sạch, không có mùi thức ăn là cách đơn giản nhất để giảm những cú cắn kiểu này.
Cắn phòng vệ thường đi kèm dấu hiệu báo trước: hamster đứng yên, tai cụp ra sau, nằm ngửa nhe răng kêu, nghiến răng lách cách, hoặc đứng thẳng trên hai chân sau với hai chân trước giơ lên. Đó là lúc con vật đang nói rằng nó sợ. Nếu bạn vẫn tiếp tục thò tay vào, cú cắn sẽ đến, và thường mạnh, có thể chảy máu.
Cắn vì đau thường xảy ra khi bạn chạm vào một vùng cụ thể như bụng, chân, má. Con vật có thể vẫn chịu được ở vùng khác nhưng cắn ngay khi chạm chỗ đó. Kèm theo có thể có dấu hiệu khác như ăn ít, đi khập khiễng, lông xù. Trường hợp này, việc cần làm không phải là thuần lại mà là đi khám thú y.
Có một kiểu nữa người nuôi hay gặp: hamster cắn khi được đặt xuống sau lúc bế. Thường đó là con vật đang vội thoát ra và ngón tay chắn đường. Đặt hamster xuống từ từ, mở tay hẳn ra cho nó tự bước xuống, sẽ tránh được phần lớn những cú cắn này.
Ngay khi bị cắn: làm gì cho cả người lẫn hamster
Phản ứng đầu tiên của bạn quyết định con vật có bị rơi, bị thương hay không, và nó học được gì từ lần cắn đó.
- Giữ tay yên, cố gắng không giật mạnh, không hất tay. Hamster bị hất có thể văng ra rơi xuống sàn.
- Hạ tay xuống thật thấp, sát mặt sàn hay mặt lót trong chuồng. Phần lớn hamster sẽ nhả ra khi chân chạm đất.
- Nếu hamster vẫn cắn giữ, chờ vài giây với tay đã ở sát mặt đất; không kéo, không thổi, không búng. Con vật thường nhả ra khi thấy mình đã an toàn trên mặt phẳng.
- Đặt hamster lại vào chuồng hay khu quây, để nó đi về ổ.
- Rửa vết cắn dưới vòi nước sạch với xà phòng trong vài phút, lau khô, che bằng băng sạch nếu cần.
- Theo dõi vết cắn vài ngày tới.
Sau lần cắn, kết thúc buổi chơi hôm đó. Không phạt hamster, không nhốt vào hộp nhỏ, không bỏ đói. Con vật không hiểu sự liên hệ giữa hình phạt và cú cắn; nó chỉ học thêm rằng tay người đáng sợ.
Vết cắn hamster có nguy hiểm không, khi nào đi khám bác sĩ
Phần lớn vết cắn hamster nhỏ, nông, lành trong vài ngày nếu rửa sạch. Răng cửa hamster sắc và dài nên có thể tạo vết thủng sâu, chảy máu nhiều hơn bạn nghĩ, nhất là ở đầu ngón tay. Như mọi vết cắn của động vật, vết cắn hamster có thể bị nhiễm khuẩn nếu không rửa kỹ.
Người bị cắn nên đi khám bác sĩ (người) khi vết cắn sâu, chảy máu không cầm, vết thương sưng đỏ, nóng, có mủ trong những ngày sau, khi có sốt, hoặc khi người bị cắn có bệnh nền làm giảm miễn dịch, đang mang thai, hay là trẻ nhỏ có vết cắn ở mặt. Nói với bác sĩ rằng bị gặm nhấm cắn, nuôi trong nhà bao lâu, để bác sĩ đánh giá. Việc dùng thuốc gì là do bác sĩ quyết định.
Hamster nuôi trong nhà, mua từ nơi nuôi nhốt, không tiếp xúc với động vật hoang dã thì nguy cơ mang bệnh nguy hiểm qua vết cắn thấp. Một số bệnh có thể có ở chuột nhắt hoang, nên giữ chuồng tránh xa chỗ có chuột hoang và rửa tay sau khi chăm. Không cần hoảng, cũng không cần bỏ hamster vì một vết cắn.
Nếu bạn hay bị cắn và lo về vết thương, đừng che tay bằng găng dày mà nên đổi cách tiếp cận như dùng cốc, đặt tay phẳng, chỉ chơi khi hamster tự thức. Cách đó giảm cả số lần bị cắn lẫn mức độ căng thẳng của con vật.
Giảm cắn lâu dài mà không trừng phạt
Cắn là cách hamster nói “dừng lại”. Giảm cắn nghĩa là làm sao để con vật không còn cần nói như vậy:
- Luôn rửa tay bằng xà phòng không mùi trước khi chạm vào hamster.
- Chỉ tương tác khi hamster tự thức, thường đầu buổi tối.
- Thò tay từ cạnh bên hoặc phía trước, không từ trên xuống.
- Dùng cốc hay ống bìa để di chuyển hamster thay cho tay khi nó chưa quen tay.
- Không chạm vào ổ, kho thức ăn khi hamster đang ở trong đó.
- Kiểm tra lại chuồng: chuồng chật, lót mỏng, thiếu chỗ trốn khiến hamster căng thẳng và dễ cắn hơn.
- Quay lại lộ trình thuần từ giai đoạn bàn tay phẳng, đi chậm hơn.
- Nếu con vật cắn khi chạm vào một chỗ nhất định, đi khám thú y.
Không dùng các cách như búng mũi, thổi mạnh vào mặt, nhúng nước, nhốt hộp, lắc chuồng để “dạy”. Những cách đó làm con vật sợ hơn, cắn nhiều hơn, và vi phạm phúc lợi cơ bản của động vật nuôi.
Hãy kiên nhẫn với tiến độ. Một con hamster hay cắn thường giảm cắn trong vài tuần khi người nuôi đổi cách tiếp cận, nhưng sẽ có những ngày lùi lại, nhất là sau một thay đổi lớn trong nhà. Ghi lại số lần bị cắn mỗi tuần giúp bạn thấy xu hướng thật thay vì chỉ nhớ lần gần nhất.
Những lúc dễ bị cắn nhất trong ngày
Có ba thời điểm mà người nuôi hay bị cắn nhất, và cả ba đều tránh được. Thứ nhất là lúc thay nước, đổ thức ăn: tay vừa cầm hạt, rau, đưa vào chuồng đúng lúc hamster đang đói và đánh hơi. Con vật thấy mùi thức ăn ở ngón tay và cắn thử. Cách tránh là đặt thức ăn bằng một cái muỗng nhỏ, hoặc rửa tay sau khi chuẩn bị đồ ăn rồi mới thò tay vào.
Thứ hai là lúc dọn chuồng. Thò tay vào ổ hay kho thức ăn khi hamster đang ở trong đó là xâm phạm vùng nó bảo vệ mạnh nhất. Nên chờ hamster ra khỏi ổ, hoặc chuyển con vật sang khu quây hay hộp tạm trước khi dọn. Dọn từng phần, giữ lại phần lót cũ, cũng giúp con vật bớt căng thẳng sau đó.
Thứ ba là lúc bế hamster về chuồng sau khi chơi. Con vật đang hào hứng khám phá, bị nhấc lên bất ngờ, dễ phản ứng bằng cách cắn. Cho nó tự bò vào cốc hay ống bìa, hoặc đặt tay phẳng có hạt để nó tự leo lên, rồi đưa về chuồng. Những thay đổi nhỏ này thường làm giảm số lần bị cắn rõ rệt chỉ sau vài tuần.
Khi trẻ bị cắn: nói với trẻ thế nào
Trẻ bị hamster cắn thường vừa đau vừa giận, có khi sợ không dám chơi nữa. Người lớn nên xử lý vết cắn trước, sau đó ngồi xuống giải thích ngắn gọn: hamster cắn vì nó sợ, không phải vì ghét con. Hỏi trẻ lúc đó đã làm gì, rồi cùng nghĩ cách làm khác, như ngồi xuống sàn, rửa tay, để hamster tự bò lên.
Không nên để trẻ mắng hay phạt hamster, và người lớn cũng không làm mẫu việc đó. Trẻ học cách đối xử với con vật từ cách người lớn phản ứng. Nếu trẻ quá sợ, cho trẻ quay về những việc nhẹ như ngắm, đưa hạt qua song, ghi chép giờ ăn, cho đến khi trẻ muốn thử lại.
Những hướng dẫn chi tiết hơn về cách trẻ cầm nắm hamster, phân việc theo lứa tuổi, được bàn ở danh mục trẻ em nuôi hamster. Ở đây chỉ nhắc: người lớn chịu trách nhiệm chính cho việc trẻ tiếp xúc với hamster, và vết cắn ở trẻ cần được người lớn xem kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Bị hamster cắn có phải tiêm phòng dại không?
Gặm nhấm nhỏ nuôi trong nhà như hamster được coi là có nguy cơ mang bệnh dại rất thấp. Tuy vậy, quyết định có cần tiêm hay không thuộc về bác sĩ hoặc cơ sở y tế, dựa trên hoàn cảnh cụ thể. Nếu lo lắng, hãy đi khám và kể rõ nguồn gốc con vật.
Hamster cắn có nghĩa là nó ghét chủ không?
Không. Hamster cắn vì sợ, giật mình, nhầm tay là thức ăn hoặc đang đau. Một con hamster cắn hôm nay có thể leo lên tay bạn vài tuần sau nếu bạn đổi cách tiếp cận. Đừng coi lần cắn là lời kết luận về mối quan hệ.
Có giống hamster nào không cắn không?
Giống nào cũng có thể cắn khi sợ hay đau. Tính khí phụ thuộc nhiều vào từng cá thể, trải nghiệm trước đó và cách người nuôi tiếp cận. Hamster Syria to, cắn đau hơn; hamster lùn nhỏ nhưng có thể cắn thử nhiều hơn khi gặp mùi lạ.
Hamster đang mang thai có cắn nhiều hơn không?
Hamster cái mang thai hay đang nuôi con thường nhạy cảm hơn và bảo vệ ổ mạnh hơn. Không nên chạm vào con vật và ổ trong thời gian này. Cách chăm hamster mẹ và lứa con được nói ở danh mục sinh sản của Thế Giới Hamster.
Đeo găng dày có giúp tránh bị cắn khi bắt hamster không?
Găng dày có thể giảm đau khi bị cắn, nhưng làm mất mùi tay và khiến bạn khó cảm nhận lực, dễ bóp mạnh làm con vật bị thương. Khi phải di chuyển hamster chưa quen tay, dùng cốc hoặc ống bìa để con vật tự bò vào thường an toàn hơn cho cả hai.