Hamster bỏ ăn trọn một đêm, hoặc ăn rất ít kèm nằm im một chỗ, là dấu hiệu cần đưa đi khám thú y trong vòng một ngày. Nguyên nhân hay gặp gồm răng mọc lệch làm khó gặm, túi má bị kẹt, quá nóng hoặc quá lạnh, căng thẳng vì đổi chỗ ở, và rất nhiều bệnh bên trong mà chủ nuôi không thể tự phân biệt.
Trước khi hoảng, bạn cần chắc rằng hamster thật sự bỏ ăn, vì loài này hay chuyển thức ăn vào túi má rồi cất trong ổ. Bài này hướng dẫn cách kiểm tra trong một đêm, những điều nên làm và không nên làm tại nhà, và cách kể lại cho bác sĩ thú y để buổi khám có ích nhất.
Có thật là hamster đang bỏ ăn không
Hamster có túi má kéo dài tới tận vai. Khi thấy thức ăn, chúng thường nhét đầy túi má rồi mang về ổ, xếp thành kho dự trữ. Vì vậy chén thức ăn vơi đi không có nghĩa là con vật đã ăn, và chén còn đầy cũng chưa chắc là bỏ ăn, vì có thể hamster đang ăn từ kho của nó.
Cách kiểm tra đơn giản nhất là cân. Cân hamster vào buổi tối, rồi cân lại vào tối hôm sau. Hamster khoẻ ăn đủ sẽ giữ cân ổn định; cân tụt rõ qua một hai ngày là dấu hiệu thật. Cách thứ hai là đánh dấu: rải một nhúm hạt đếm được, ví dụ giả định hai mươi hạt hướng dương và vài viên thức ăn, ở một góc dễ nhìn. Sáng hôm sau đếm vỏ hạt bị cắn vỡ và nhìn góc đi vệ sinh. Có vỏ hạt mới và phân mới là con vật vẫn ăn.
Khi cân, dùng cân nhà bếp đo được từng gam, đặt một hộp nhựa nhỏ lên cân rồi trừ bì, thả một hạt thức ăn vào hộp để hamster tự bò vào. Cân ở cùng một giờ mỗi lần, tốt nhất là đầu buổi tối khi con vật vừa thức và chưa nhét đầy túi má. Ghi con số ngay, vì chỉ vài gam chênh lệch đã có ý nghĩa với một con vật nhỏ như vậy.
Cũng hãy nhìn vào ổ, nhưng chỉ nhìn chứ đừng dọn. Một kho thức ăn lớn trong ổ là bình thường. Điều đáng lo là kho có thức ăn bị ẩm mốc, hoặc hamster nằm trong ổ mà không động đậy khi bạn nói chuyện gần đó vào giờ nó thường thức.
Những nguyên nhân hay gặp khiến hamster ăn ít
Bảng dưới đây giúp bạn biết nên kể gì với bác sĩ và kiểm tra gì trong nhà, không phải để tự kết luận bệnh. Nhiều nguyên nhân có thể đi cùng nhau.
| Nhóm nguyên nhân | Dấu hiệu đi kèm bạn có thể thấy | Việc bạn kiểm tra được |
|---|---|---|
| Răng | Gặm vài cái rồi bỏ, chảy nước dãi, thức ăn rơi vãi, răng cửa dài hoặc lệch | Nhìn răng cửa khi con vật gặm; ghi lại món nào ăn được, món nào bỏ |
| Túi má | Một bên má phồng mãi không xẹp, có mùi hôi, hamster dụi mặt | So hai bên má vào hai buổi tối liên tiếp |
| Nóng | Nằm sấp duỗi người, thở nhanh, lừ đừ trong ngày nắng hoặc phòng bí | Đo nhiệt độ phòng ở chỗ đặt chuồng |
| Lạnh | Cuộn tròn, người lạnh, cứng, phản ứng rất chậm | Đo nhiệt độ phòng, nhất là đêm mùa đông miền Bắc hoặc phòng điều hoà để thấp |
| Căng thẳng | Mới về nhà, mới đổi chuồng, có chó mèo, tiếng ồn, bị đánh thức nhiều | Nghĩ xem tuần qua có gì thay đổi |
| Bệnh bên trong | Lông xù, sụt cân, phân bất thường, thở có tiếng, có cục u | Ghi lại mọi dấu hiệu kèm theo và đi khám |
Nếu bạn thấy cột thứ hai khớp với nhiều hàng cùng lúc, đó là lý do càng nên đi khám sớm thay vì tự xử lý từng thứ một.
Nằm im vì lạnh hay vì yếu: phân biệt để làm đúng
Ở nhiệt độ thấp, hamster có thể rơi vào trạng thái hạ thân nhiệt, giảm hoạt động gần như ngủ sâu, người lạnh, thở rất chậm, nhìn qua dễ tưởng đã chết. Người nuôi hay gọi là “ngủ đông”, nhưng với hamster nuôi trong nhà, đây là tình trạng nguy hiểm cần tránh chứ không phải chuyện tự nhiên nên để yên. Trường hợp này hay xảy ra vào đêm lạnh miền Bắc, hoặc khi chuồng đặt ngay dưới luồng gió điều hoà.
Nếu nghi hamster bị lạnh, hãy làm ấm từ từ: đưa chuồng tới chỗ ấm hơn trong nhà, áp con vật vào lòng bàn tay hoặc đặt trong hộp có khăn, cạnh một chai nước ấm bọc khăn. Không hơ máy sấy, không đặt lên bếp, không ngâm nước ấm. Làm ấm quá nhanh cũng gây hại. Khi con vật tỉnh lại, đặt sẵn thức ăn và nước, rồi vẫn nên gọi hỏi bác sĩ thú y, vì việc rơi vào trạng thái này làm cơ thể suy yếu.
Ngược lại, nếu phòng không lạnh mà hamster vẫn nằm im, người không lạnh nhưng không ăn, lông xù, thì nằm im là do yếu. Khi đó làm ấm không giải quyết được gì; việc cần làm là đi khám.
Việc nên làm tại nhà trong lúc chờ khám
Các bước sau giúp con vật đỡ mất sức và giúp bác sĩ có thêm thông tin. Chúng không thay cho việc khám.
- Chuyển chuồng tới chỗ yên tĩnh, nhiệt độ dễ chịu, không có gió lùa, không nắng chiếu.
- Đặt nước sạch ở chỗ con vật với tới mà không phải leo; nếu hamster quen bình treo, đặt thêm một chén nông.
- Đặt sẵn vài món mềm, quen thuộc, dễ ăn như thức ăn viên ngâm mềm với chút nước, vài miếng rau quen ăn. Không ép.
- Không đổi sang thức ăn lạ, không cho đồ ngọt, đồ ăn của người để “dụ”.
- Ghi lại cân nặng, giờ ăn được, món ăn được, tình trạng phân và nước tiểu.
- Hạn chế bế, giữ nhà yên, không cho trẻ hay khách chơi với con vật.
- Không cho uống thuốc bổ, vitamin, men tiêu hoá hay thuốc của người.
Nếu con vật ăn lại được món mềm nhưng vẫn bỏ hạt cứng, hãy ghi điều đó ra. Đây là thông tin rất có ích cho bác sĩ khi xem răng và túi má.
Bỏ ăn sau khi đổi chỗ ở, đi xa hoặc nhà có biến động
Một nhóm trường hợp rất hay gặp ở Việt Nam là hamster ăn ít sau những thay đổi lớn: chuyển phòng trọ, gửi nhà người quen khi về quê dịp Tết, đi xe máy một quãng xa, nhà sửa chữa ồn ào, có khách và trẻ con tới chơi liên tục, hoặc mới thêm một con chó mèo. Hamster sống dựa vào mùi và đường đi quen thuộc trong lãnh thổ của mình; mất những thứ ấy, con vật dồn sức cho việc cảnh giác và trốn, ăn uống bị đẩy xuống sau.
Trong tình huống này, việc nên làm là khôi phục càng nhiều thứ quen càng tốt: mang theo một phần lót cũ và ổ ngủ khi chuyển chuồng, giữ nguyên loại thức ăn, đặt nhà trú ở chỗ tương tự, che bớt một mặt chuồng cho con vật cảm thấy kín đáo. Giảm bế và giảm người lạ ghé nhìn trong vài ngày. Cân mỗi tối.
Bỏ ăn vì căng thẳng thường cải thiện trong một đến hai ngày khi môi trường yên trở lại. Nếu đã qua hai ngày mà cân vẫn giảm, hoặc kèm phân lỏng, vùng đuôi ẩm, lông xù, thì không còn là chuyện “lạ nhà” nữa. Căng thẳng kéo dài làm hamster dễ mắc bệnh tiêu hoá, đặc biệt ở hamster non, nên đó là lúc đi khám.
Một nguyên nhân dễ bỏ sót là thay đổi khẩu phần do người khác trong nhà. Trẻ con chia bánh kẹo, ông bà cho thêm cơm, người trông hộ đổi sang loại hạt khác vì hết hạt cũ. Hamster có thể ăn no những món lạ ấy rồi bỏ thức ăn chính, hoặc bị rối loạn tiêu hoá. Trước khi đi khám, hỏi cả nhà xem mấy ngày qua ai đã cho hamster ăn gì, và kể lại đủ cho bác sĩ.
Những hiểu lầm khi hamster bỏ ăn
“Chén còn đầy nghĩa là nó không ăn.” Hamster có kho trong ổ và thường ăn từ kho trước. Chén đầy chưa nói lên gì; cân nặng và vỏ hạt mới mới là bằng chứng.
“Cho món nó thích nhất là sẽ ăn lại.” Đồ ngọt, hạt béo, đồ ăn vặt có thể khiến con vật ăn vài miếng, nhưng không giải quyết nguyên nhân và có thể làm hệ tiêu hoá rối thêm. Món mềm, quen và lành vẫn tốt hơn.
“Nằm im lạnh là đang ngủ đông, cứ để yên.” Hamster nuôi trong nhà rơi vào trạng thái lạnh, chậm là dấu hiệu nhiệt độ quá thấp, cần làm ấm từ từ và hỏi bác sĩ, không phải để mặc qua mùa lạnh.
“Hamster già thì bỏ ăn là chuyện tự nhiên.” Tuổi già làm con vật ăn chậm hơn nhưng không làm nó bỏ ăn hẳn. Bỏ ăn ở hamster già vẫn có thể có nguyên nhân mà bác sĩ giúp được, như răng dài hay đau.
“Một ngày không ăn chẳng sao.” Với con vật vài chục gam, một ngày không ăn không uống đã làm mất sức rõ rệt. Đó là mốc để đi khám, không phải mốc để bắt đầu lo.
Khi nào đưa đến bác sĩ thú y
Đi khám ngay, kể cả ngoài giờ, khi hamster nằm bẹp không phản ứng, người lạnh dù đã làm ấm, thở há miệng hoặc thở rít, có tiêu chảy hay vùng đuôi ướt. Đi khám trong ngày khi hamster bỏ ăn trọn một đêm, sụt cân rõ qua hai lần cân, hoặc có một bên má phồng mãi. Đặt lịch khám sớm trong vài ngày khi hamster ăn ít hơn thường lệ nhưng vẫn ăn, vẫn đi lại, chưa sụt cân rõ.
Chọn nơi có bác sĩ quen khám thú nhỏ và gọi trước. Khi kể bệnh, hãy kể theo thứ tự thời gian: bắt đầu thấy ăn ít từ khi nào, cân nặng các lần đo, món nào ăn được, có thay đổi gì trong nhà gần đây. Hỏi bác sĩ nên cho ăn gì trong thời gian hồi phục, có cần cho ăn hỗ trợ không và nếu cần thì cách làm. Đừng tự bơm thức ăn bằng xi lanh khi chưa được chỉ, vì hamster yếu dễ sặc.
Sau khi về nhà, giữ ghi chép cân nặng mỗi ngày cho tới lần tái khám. Nếu bác sĩ dặn cho ăn món mềm trong một thời gian, hãy hỏi luôn khi nào chuyển lại thức ăn khô và chuyển như thế nào. Cũng hỏi những dấu hiệu nào nghĩa là phải quay lại ngay trước hẹn, ví dụ cân vẫn giảm sau hai ngày, nằm im nhiều hơn, hay xuất hiện tiêu chảy.
Câu hỏi thường gặp
Hamster mới mua về không ăn có bình thường không?
Trong một hai ngày đầu, hamster mới về thường ăn ít và trốn nhiều vì đổi môi trường. Cứ giữ chuồng yên tĩnh, đặt sẵn thức ăn quen và nước, không bế. Nhưng nếu sau hai ngày cân vẫn giảm, hoặc có thêm tiêu chảy, lông xù, nằm im, hãy đi khám vì hamster non dễ mệt nhanh.
Hamster chỉ ăn rau mà bỏ hạt là bị gì?
Có thể do răng gặm đồ cứng thấy đau, do túi má có vấn đề, hoặc chỉ là kén ăn khi được cho nhiều rau. Chủ nuôi không tự biết được. Hãy giảm rau về lượng vừa phải, xem con vật có ăn lại hạt không; nếu vẫn bỏ đồ cứng thì đi khám để bác sĩ xem răng và miệng.
Có nên cho hamster uống nước đường khi nó yếu?
Không nên tự cho. Nước đường không chữa được nguyên nhân, và đồ ngọt không tốt cho hamster, nhất là hamster lùn. Nếu con vật yếu đến mức không tự ăn, đó là lúc cần bác sĩ thú y đánh giá và quyết định cách hỗ trợ dinh dưỡng an toàn.
Hamster nằm im cả ngày nhưng tối vẫn chạy thì có sao không?
Đó thường là nhịp sinh hoạt bình thường, vì hamster ngủ ngày và thức về chiều tối. Điều cần theo dõi là buổi tối nó có ăn, có chạy, có đi vệ sinh như thường không. Nếu buổi tối cũng uể oải thì mới đáng lo.
Hamster bỏ ăn sau khi dọn chuồng có phải do căng thẳng?
Có thể. Dọn sạch toàn bộ, bỏ hết ổ và kho thức ăn làm hamster mất mùi quen và mất kho dự trữ, nên một số con ăn ít một hai ngày. Lần sau nên giữ lại một phần lót cũ và ổ ngủ. Nếu sau hai ngày vẫn ăn ít hoặc sụt cân thì đi khám.
Hamster già ăn ít dần có phải là chuyện bình thường?
Hamster già có thể ăn chậm hơn, kén hơn, nhưng ăn ít dần kèm sụt cân thường có lý do như bệnh răng, u hay bệnh bên trong. Nên đưa đi khám để bác sĩ xem có điều gì giúp con vật dễ chịu hơn, thay vì coi đó là tuổi già và không làm gì.