Răng cửa của hamster mọc liên tục suốt đời và được giữ ở độ dài vừa phải nhờ con vật gặm cứng hằng ngày, cộng với việc răng trên và răng dưới cọ vào nhau. Khi răng mọc lệch, gãy, hoặc không mòn đều, răng có thể dài ra, đâm vào môi, lợi hay vòm miệng, làm hamster đau, ăn khó rồi bỏ ăn. Răng có vấn đề cần bác sĩ thú y xử lý; chủ nuôi không nên tự cắt răng bằng kìm hay kéo ở nhà.
Phần lớn hamster không bao giờ gặp chuyện răng nếu được ăn đúng và có đủ đồ gặm an toàn. Bài này giúp bạn biết răng khoẻ trông thế nào, nhận ra sớm dấu hiệu răng có vấn đề, và hiểu vì sao việc tự cắt răng tưởng đơn giản lại dễ gây hại.
Răng hamster khoẻ trông như thế nào
Hamster có bốn răng cửa: hai ở hàm trên, hai ở hàm dưới. Răng cửa dưới thường dài hơn răng cửa trên, đó là bình thường. Màu răng khoẻ là vàng đến vàng cam; nhiều người mới nuôi tưởng răng vàng là bẩn hay sâu, nhưng thật ra lớp men có sắc vàng cam là đặc điểm của răng cửa gặm nhấm. Răng trắng bệch hẳn có khi lại là dấu hiệu nên hỏi bác sĩ thú y, nhất là ở hamster trưởng thành.
Khi nhìn từ phía trước, răng trên và răng dưới thẳng hàng, khép vào nhau thành một đường, không chìa ra ngoài môi lúc con vật ngậm miệng. Phía trong là các răng hàm dùng để nghiền thức ăn; chủ nuôi gần như không nhìn thấy được, và chỉ bác sĩ mới kiểm tra được bằng dụng cụ.
Cách nhìn răng mà không phải giữ chặt con vật là quan sát khi hamster gặm một que gỗ, ăn một hạt to, hoặc ngáp sau khi ngủ dậy. Chụp vài tấm ảnh từ phía trước mỗi tháng là có thể so sánh. Không cạy miệng hamster, không giữ gáy để xem răng; vừa làm con vật sợ, vừa có thể gây chấn thương.
Hamster đã được thuần tay thì có thể cho ngồi trong lòng bàn tay, đưa một hạt to ra trước mặt cho nó tự cầm gặm, trong lúc người thứ hai chụp ảnh. Với con chưa thuần, chụp qua thành chuồng trong suốt lúc nó đang ăn là đủ. Mục tiêu không phải nhìn rõ từng chi tiết mà là có ảnh từng tháng để so sánh độ dài và độ thẳng.
Hamster non có răng mảnh và nhạt màu hơn hamster trưởng thành; màu vàng cam thường đậm dần theo tuổi. Vì vậy khi so ảnh, hãy so con vật với chính nó qua các tháng, đừng so với con hamster khác tuổi hay khác giống.
Dấu hiệu răng có vấn đề
Những dấu hiệu sau thường xuất hiện từ từ. Ghi lại khi thấy chúng, và đi khám khi có từ một dấu hiệu rõ trở lên:
- Răng chìa ra ngoài môi kể cả khi hamster ngậm miệng, hoặc cong về một bên.
- Hai răng trên hoặc hai răng dưới dài ngắn khác nhau rõ rệt, một chiếc bị gãy hoặc mẻ.
- Hamster cầm hạt lên, gặm vài cái rồi bỏ; chỉ ăn đồ mềm, bỏ đồ cứng.
- Thức ăn rơi vãi nhiều hơn bình thường, hạt bị cắn dở dang.
- Cằm và cổ ướt do chảy nước dãi, lông dưới cằm bết.
- Hamster dụi mặt, cào miệng nhiều.
- Má sưng một bên, mắt bên đó chảy nước hoặc lồi nhẹ.
- Sụt cân dù trong chén vẫn còn thức ăn.
Hai dấu hiệu cuối cùng có thể liên quan tới răng hàm hoặc chân răng, phần chủ nuôi không nhìn thấy. Đó là lý do khi nghi răng có vấn đề, bạn nên để bác sĩ khám chứ đừng chỉ nhìn răng cửa rồi yên tâm.
Vì sao không nên tự cắt răng hamster ở nhà
Răng có thể nứt dọc tới tận chân. Dùng kìm cắt móng hay kéo bấm răng tạo lực ép lớn, dễ làm răng vỡ dọc, nứt tới phần chân răng nằm trong xương hàm. Răng nứt gây đau, nhiễm trùng và có khi mọc lệch hơn trước.
Rất khó cắt đúng độ dài và đúng góc. Răng cửa của hamster cần một góc nghiêng phù hợp để khớp hai hàm. Cắt sai góc làm răng trên và răng dưới không còn cọ vào nhau đúng cách, và vòng lặp răng dài sẽ quay lại nhanh hơn.
Giữ hamster để cắt là việc nguy hiểm cho con vật. Phải giữ chặt đầu một con vật nhỏ đang giãy. Giữ sai cách có thể làm tổn thương cổ, mắt; con vật sợ hãi có thể cắn sâu vào tay người giữ.
Răng dài thường chỉ là phần nổi của vấn đề. Răng mọc lệch có thể do chấn thương cũ, do răng hàm, do khớp hàm. Cắt răng cửa mà không tìm nguyên nhân thì lần sau vẫn vậy. Bác sĩ thú y sẽ xem toàn bộ miệng, chỉnh răng bằng dụng cụ phù hợp và hẹn lịch kiểm tra lại nếu cần.
Video trên mạng không cho thấy những ca hỏng. Người đăng video thường chỉ đăng lần làm suôn sẻ. Những lần răng vỡ, chảy máu, hamster bỏ ăn sau đó ít khi được kể lại.
Giúp răng hamster mòn đều mỗi ngày
Răng cửa mòn chủ yếu nhờ hamster gặm và nhai thức ăn có độ cứng phù hợp, cùng với việc răng trên và răng dưới cọ vào nhau. Vì vậy nền tảng là khẩu phần có thức ăn khô đủ cứng như hạt trộn và thức ăn viên dành cho hamster, chứ không chỉ toàn đồ mềm. Những con được chiều toàn rau mềm, hoa quả, đồ ăn vặt thường gặm ít hơn.
Thêm vào chuồng vài món để gặm: que gỗ cây ăn quả không phun thuốc, không sơn, không keo; khối gỗ tự nhiên; bìa giấy cứng không in màu như lõi giấy vệ sinh; cành khô sạch. Thay khi đã bị gặm nát hoặc bẩn. Tránh đồ gỗ đã sơn, gỗ ép nhiều keo, nhựa mềm, vì hamster sẽ nuốt mảnh vụn.
Chuồng chật và chán cũng ảnh hưởng tới răng. Hamster gặm song chuồng kim loại nhiều có thể làm răng mòn lệch hoặc gãy. Khi thấy hamster gặm song liên tục, hãy xem lại kích thước chuồng, độ dày lót và đồ làm giàu môi trường, thay vì chỉ thêm đá mài răng.
Đừng cho hamster gặm những thứ quá cứng không dành cho nó như xương, vỏ sò, kẹo cứng, hạt có vỏ quá dày. Cứng hơn không có nghĩa là tốt hơn cho răng; vật quá cứng dễ làm răng mẻ hay gãy. Độ cứng của hạt trộn, thức ăn viên và gỗ không xử lý là vừa đủ cho phần lớn hamster.
Răng gãy sau cú ngã hoặc do gặm song: những ngày đầu
Hamster gãy răng cửa thường do rơi từ trên tay, từ tầng chuồng cao, hoặc do gặm song kim loại. Những bước dưới đây giúp con vật vẫn ăn được trong lúc chờ khám, không phải cách chữa.
- Nhìn xem miệng có chảy máu không, con vật có bị thương chỗ khác không như đi khập khiễng, thở khác thường. Có máu chảy nhiều hay chấn thương khác thì đi khám ngay.
- Chụp ảnh răng từ phía trước khi con vật gặm hoặc ngáp, để bác sĩ so với lúc khám.
- Cho thêm vài món mềm dễ ăn như thức ăn viên ngâm mềm, rau quen thuộc thái nhỏ, bên cạnh thức ăn khô thường ngày.
- Bẻ hoặc cắt nhỏ hạt to, để con vật không phải dùng răng cửa cắn mạnh.
- Tạm thời dời các chỗ leo cao, bỏ đồ chơi treo, để tránh ngã thêm.
- Đặt lịch khám trong vài ngày, kể cả khi hamster vẫn ăn bình thường.
Bước cuối cùng hay bị bỏ qua nhất. Ngay cả khi chiếc răng gãy đang mọc lại, chiếc răng đối diện không có chỗ cọ sẽ dài ra, và chỉ sau vài tuần có thể đâm vào lợi. Bác sĩ thú y thấy sớm thì xử lý đơn giản hơn nhiều.
Sống chung với răng lệch: chăm hamster cần chỉnh răng định kỳ
Một số hamster có răng lệch không tự hết, và cần bác sĩ thú y chỉnh lại theo định kỳ suốt đời. Điều này nghe nặng nề nhưng nhiều con vẫn sống thoải mái nếu chủ nuôi giữ được lịch. Bác sĩ sẽ cho biết khoảng cách giữa các lần, thường dựa trên tốc độ mọc răng của chính con vật đó.
Ở nhà, việc của bạn là quan sát để không trễ lịch: chụp ảnh răng mỗi tuần, ghi cân nặng, để ý khi con vật bắt đầu ăn chậm hay bỏ hạt cứng. Những dấu hiệu ấy thường xuất hiện trước khi răng dài tới mức gây đau. Thức ăn nên có cả món khô và món mềm để con vật luôn có lựa chọn ăn được, kể cả những ngày răng đã dài.
Nếu đi xa, về quê, hãy tính trước lịch chỉnh răng và báo người trông giúp những dấu hiệu cần để ý. Hamster răng lệch không phải là hamster “hỏng” hay đáng bỏ; nó chỉ cần một người nuôi chịu nhớ lịch và một bác sĩ quen thuộc.
Khi nào đưa đến bác sĩ thú y và hỏi gì
Đi khám trong ngày khi hamster bỏ ăn đồ cứng, chảy nước dãi, răng gãy làm chảy máu miệng, hoặc răng chìa ra rõ ngoài môi. Đặt lịch khám sớm khi thấy hai răng dài ngắn lệch nhau, răng đổi màu bất thường, hay con vật sụt cân dù vẫn có thức ăn. Hamster gãy một chiếc răng do ngã hay gặm song nên được khám dù vẫn ăn, vì chiếc răng đối diện không còn chỗ cọ có thể dài ra nhanh trong vài tuần.
Gọi trước để hỏi phòng khám có bác sĩ quen chữa răng cho thú nhỏ không. Khi khám, nên hỏi: răng lệch do đâu, có cần chỉnh định kỳ không và khoảng bao lâu một lần, con vật có cần gây mê để chỉnh không và rủi ro thế nào với hamster, sau khi chỉnh cần cho ăn gì trong vài ngày. Ghi lại lịch hẹn và chụp ảnh răng mỗi tuần để đối chiếu cho lần khám sau.
Một điều nên biết trước: chỉnh răng cho hamster đôi khi cần an thần hoặc gây mê ngắn để con vật nằm yên, vì miệng hamster rất nhỏ và con vật giãy rất khoẻ. Đây là quyết định bác sĩ đưa ra sau khi khám, cân nhắc tuổi và sức khoẻ của con vật. Bạn có quyền hỏi kỹ, hỏi các lựa chọn khác, và hỏi cần cho hamster nhịn ăn hay không trước buổi chỉnh; với nhiều loài gặm nhấm, câu trả lời có thể khác hẳn với chó mèo, nên đừng tự áp dụng kinh nghiệm cũ.
Sau buổi chỉnh răng, hamster có thể ăn chậm một hai ngày. Đặt sẵn món mềm, quen thuộc, cân con vật mỗi tối. Nếu sau hai ngày vẫn không ăn hoặc chảy máu miệng, gọi lại phòng khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Răng hamster màu vàng cam có phải là bị sâu không?
Không. Răng cửa khoẻ của hamster có màu vàng đến vàng cam do lớp men đặc trưng của gặm nhấm. Bạn không cần đánh răng hay tẩy trắng. Điều đáng chú ý là răng gãy, lệch, dài bất thường, hoặc răng đột ngột đổi sang trắng bệch hay có vệt đen.
Đá mài răng có cần thiết không?
Không bắt buộc. Răng hamster mòn chủ yếu nhờ gặm thức ăn khô và các vật liệu tự nhiên như gỗ không xử lý, bìa giấy. Một số con không đụng tới đá mài, và một số loại có thêm khoáng chất hay chất tạo màu không cần thiết. Gỗ sạch và chế độ ăn hợp lý quan trọng hơn.
Hamster gãy răng có tự mọc lại không?
Răng cửa của hamster mọc liên tục nên phần bị gãy thường mọc lại dần. Vấn đề là trong thời gian đó, răng đối diện không có chỗ cọ có thể dài ra, và con vật có thể ăn khó. Nên cho hamster đi khám để bác sĩ đánh giá và hẹn kiểm tra lại.
Răng hamster bị lệch có phải do di truyền?
Có những trường hợp răng lệch liên quan đến di truyền hoặc cấu trúc hàm, nhưng cũng có nhiều trường hợp do chấn thương như ngã, gặm song chuồng, hoặc do ăn quá nhiều đồ mềm. Chủ nuôi không tự phân biệt được; bác sĩ thú y sẽ xem toàn bộ miệng để tìm nguyên nhân.
Có thể cho hamster gặm cành cây ngoài vườn không?
Chỉ nên dùng cành của cây biết rõ là an toàn với gặm nhấm, không phun thuốc trừ sâu, không ở gần đường xe nhiều khói bụi, rửa sạch và phơi khô kỹ. Khi không chắc loại cây, tốt nhất dùng gỗ đã được bán riêng cho gặm nhấm hoặc bìa giấy không in màu.