Cách chắc nhất để phân biệt hamster đực và cái là nhìn vùng bụng dưới, phía gần đuôi: ở con đực, lỗ sinh dục cách hậu môn một khoảng rõ ràng, còn ở con cái hai lỗ nằm sát nhau gần như liền một chỗ. Với hamster Syria trưởng thành, con đực còn có phần mông nhô dài do tinh hoàn, nhìn từ trên xuống thấy đuôi xe thon nhọn hơn con cái. Hamster lùn đực thường có tuyến mùi ở giữa bụng rõ hơn con cái.
Xem giới tính đúng quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Phần lớn các lứa hamster ngoài ý muốn ở nhà bắt đầu từ một câu "hai con này cùng là cái" của người bán hoặc người tặng. Hamster trưởng thành sinh dục rất sớm, chỉ vài tuần tuổi, nên một lần xem nhầm có thể thành một chuồng đầy hamster con chỉ sau chưa đầy một tháng. Bài này hướng dẫn cách cầm an toàn, xem ở đâu, đối chiếu theo giống và theo tuổi, cùng những tình huống hay nhầm.
Vì sao người bán và người nuôi hay xem nhầm
Hamster nhỏ, cựa quậy liên tục và rất ghét bị lật ngửa. Người xem thường chỉ có vài giây nhìn thoáng vùng bụng trước khi con vật vùng ra, nên dễ kết luận theo cảm giác. Thêm vào đó, nhiều nơi bán hamster con khi mới khoảng ba, bốn tuần tuổi, lúc bộ phận sinh dục còn rất nhỏ, tinh hoàn chưa xuống rõ, khoảng cách giữa các lỗ chỉ khác nhau một hai mi-li-mét.
Một nguyên nhân khác là thói quen nhốt chung cả đàn con trong một hộp bày bán. Nếu chưa tách đực cái kịp, con cái có thể đã mang thai ngay trước khi về nhà bạn. Khi bạn mua một con "cái" rồi vài tuần sau thấy hamster đẻ, đó không phải chuyện lạ, và cũng không có nghĩa bạn đã chăm sai.
Màu lông và tính tình không nói lên giới tính. Con đực không nhất thiết to hơn, con cái không nhất thiết hiền hơn. Ở hamster Syria, con cái trưởng thành thậm chí thường to và dữ hơn con đực khi vào thời kỳ động dục. Những mẹo như "con nào nằm ngửa ngoan là cái" hay "con nào chạy nhiều là đực" đều không có cơ sở. Chỉ có một cách đáng tin là nhìn tận mắt vùng sinh dục, tốt nhất xem hai lần vào hai ngày khác nhau, hoặc nhờ bác sĩ thú y xem giúp khi đi khám tổng quát.
Cầm hamster để xem giới tính mà không làm nó hoảng
Việc lật ngửa hamster là thứ nó không thích, nên mục tiêu là làm nhanh, chắc tay, gần mặt phẳng mềm. Nếu hamster chưa quen tay, nên chờ thêm vài ngày làm quen trước khi xem.
- Chọn lúc hamster đã thức. Hamster hoạt động mạnh lúc chạng vạng và ban đêm. Đánh thức nó giữa ban ngày để lật ngửa là cách nhanh nhất để bị cắn.
- Ngồi thấp, có khăn mềm bên dưới. Ngồi trên sàn hoặc cúi sát mặt bàn, đặt khăn gấp dày bên dưới tay. Hamster vùng ra chỉ rơi vài phân xuống khăn, không rơi từ độ cao ngang ngực.
- Xúc lên bằng hai bàn tay khum. Không chụp từ trên xuống. Khum hai tay thành chén, để hamster bước vào hoặc xúc nhẹ từ dưới lên.
- Lật bằng cách đỡ lưng, không bóp. Một tay đỡ lưng và vai, ngón cái đặt hờ trên ngực; xoay cổ tay để bụng hamster hướng lên. Không nắm gáy, không cầm đuôi, không bóp hai bên sườn.
- Nhìn trong vài giây rồi thả về. Có thể nhờ người thứ hai chụp nhanh một tấm ảnh vùng bụng dưới để xem lại kỹ trên điện thoại, đỡ phải giữ lâu.
- Cách thay thế khi hamster quá nhát: cho nó leo lên thành một hộp nhựa trong suốt có nắp thoáng, rồi nhìn từ dưới đáy lên. Cách này chậm hơn nhưng không phải lật ngửa.
Đeo găng mỏng nếu bạn lo bị cắn, nhưng găng dày làm mất cảm giác tay và dễ bóp mạnh. Sau khi xem, rửa tay bằng xà phòng.
Đặc điểm đực cái theo từng giống
Nguyên tắc khoảng cách giữa hai lỗ đúng với mọi giống. Mỗi giống có thêm vài dấu hiệu phụ giúp bạn chắc hơn.
| Giống | Con đực | Con cái | Lưu ý khi xem |
|---|---|---|---|
| Hamster Syria (bear, golden, lông dài) | Hai lỗ cách xa; từ khoảng hai tháng tuổi thấy rõ phần mông nhô dài do tinh hoàn; tuyến mùi hai bên hông thường rõ hơn | Hai lỗ gần nhau; đuôi xe tròn; có hai hàng núm vú nhỏ dọc bụng, khó thấy dưới lông | Con cái động dục khoảng bốn ngày một lần, có thể tiết dịch trắng và mùi nồng, không phải dấu hiệu của con đực |
| Winter White, Campbell (thường gọi ww, hamster lùn) | Khoảng cách hai lỗ rõ; tuyến mùi giữa bụng thường to, hơi vàng hoặc ướt | Hai lỗ gần nhau; tuyến mùi bụng nhỏ hoặc khó thấy | Lông bụng dày, nên thổi nhẹ hoặc dùng đầu ngón tay vén lông |
| Roborovski (robo) | Như hamster lùn khác nhưng mọi thứ đều nhỏ hơn | Như hamster lùn khác | Rất nhanh và khó cầm, nên dùng cách nhìn qua đáy hộp trong |
| Hamster Trung Quốc | Tinh hoàn tương đối to so với thân, dễ thấy hơn hamster lùn | Hai lỗ gần nhau | Thân dài, đuôi dài hơn hamster lùn, đừng nhầm là chuột nhắt |
Nếu bạn không chắc con hamster của mình thuộc giống nào, cứ dựa vào khoảng cách hai lỗ, đó là dấu hiệu chung đáng tin nhất.
Hamster con mấy tuần tuổi thì xem được
Ở hamster con dưới hai tuần tuổi, bộ phận sinh dục rất khó đọc, lại đang trong giai đoạn không nên chạm vào ổ. Khoảng ba tuần tuổi, khi hamster con đã mở mắt, ra khỏi ổ đi lại và bắt đầu ăn thức ăn cứng, bạn có thể bắt đầu xem. Lúc này khoảng cách giữa hai lỗ đã có khác biệt, dù còn nhỏ. So sánh nhiều con trong cùng lứa với nhau thường dễ hơn nhìn một con riêng lẻ, vì con đực và con cái nằm cạnh nhau sẽ lộ rõ khoảng cách khác nhau.
Đến khoảng bốn tuần tuổi, việc xem đực cái và tách riêng trở nên gấp. Hamster có thể có khả năng sinh sản từ rất sớm, chỉ khoảng bốn đến sáu tuần tuổi tuỳ giống và từng con. Vì vậy nếu nhà bạn lỡ có một lứa, mốc tách theo giới tính phải được tính trước, không đợi đến khi thấy con to.
Hamster Syria từ khoảng hai tháng tuổi trở đi gần như không thể nhầm: con đực có phần mông dài nhô hẳn ra phía sau. Với hamster lùn trưởng thành, tuyến mùi giữa bụng của con đực thường lộ rõ, nhưng con cái cũng có tuyến này ở dạng nhỏ hơn, nên đừng chỉ dựa vào nó.
Những tình huống hay nhầm và cách kiểm lại
Hamster Syria đực bị tưởng là có khối u. Phần mông nhô dài của con đực trưởng thành đôi khi bị người nuôi mới tưởng là u hay sưng. Nếu hai bên đều nhau, mềm, hamster ăn uống đi lại bình thường, thường đó chỉ là tinh hoàn. Nếu chỉ một bên to bất thường, đỏ, hoặc hamster liếm vùng đó liên tục, cần đưa đi khám.
Con cái động dục bị tưởng là bệnh. Hamster Syria cái có chu kỳ khoảng bốn ngày. Vào đêm động dục, con cái có thể tiết dịch trắng đục hơi dính và có mùi nồng hơn bình thường. Dịch xuất hiện theo chu kỳ, hamster vẫn khoẻ, thường là bình thường. Dịch có máu, mủ, mùi hôi lạ, bụng chướng, hamster bỏ ăn lại là chuyện khác hẳn và phải đi thú y.
Tuyến mùi bị tưởng là vết thương. Tuyến mùi hai bên hông ở hamster Syria trông như hai đốm sẫm màu, đôi khi hơi ướt. Ở hamster lùn, tuyến mùi nằm giữa bụng. Đây là cấu trúc bình thường, hamster dùng để đánh dấu lãnh thổ. Chỉ khi tuyến sưng to, đỏ, chảy dịch hoặc hamster cào cắn vào đó mới cần cho bác sĩ xem.
Mua hai con "cùng giới" về nuôi chung. Đây là lý do số một dẫn tới lứa ngoài ý muốn. Nếu bạn lỡ mua hai con và không chắc chắn, tách ngay mỗi con một chuồng, rồi xem lại giới tính từng con. Với hamster Syria thì đằng nào cũng phải nuôi riêng, không cần đắn đo.
Xem một lần rồi tin luôn. Nên xem hai lần ở hai ngày khác nhau, hoặc nhờ thêm một người có kinh nghiệm xem lại. Khi đưa hamster đi khám lần đầu, nhờ bác sĩ thú y xác nhận giới tính là việc đơn giản và đáng làm.
Biết giới tính rồi thì ảnh hưởng gì tới cách nuôi
Với hamster Syria, đực hay cái đều phải nuôi một mình một chuồng, nên giới tính chủ yếu giúp bạn hiểu hành vi. Con cái động dục bốn ngày một lần có thể bồn chồn, mùi chuồng nồng hơn vào những đêm đó, đôi khi cáu hơn khi bị chạm. Con đực trưởng thành có mùi tuyến hông rõ hơn và hay chà hông vào thành chuồng. Cả hai đều là tập tính bình thường, không cần "chữa".
Với hamster lùn, giới tính quyết định có tuyệt đối không được để chung hay không. Một cặp đực cái để chung thì gần như chắc chắn có lứa, và con cái có thể mang thai lại ngay sau khi đẻ. Ngay cả hai con cùng giới cũng dễ đánh nhau khi trưởng thành, nên nhiều người nuôi có kinh nghiệm chọn nuôi riêng từng con từ đầu.
Khi đưa hamster đi khám, biết giới tính giúp bác sĩ thú y đánh giá nhanh hơn những vấn đề liên quan đến cơ quan sinh sản. Bạn nên ghi giới tính, ngày đón về và tuổi ước chừng vào một tờ ghi chép mang theo. Những bệnh lý của tử cung, buồng trứng hay tinh hoàn không thể tự đoán ở nhà, chỉ bác sĩ mới xác định được.
Khi nào nên nhờ bác sĩ thú y xem
Nếu đã thử hai lần mà vẫn không chắc, hoặc hamster quá nhát đến mức bạn không thể lật ngửa mà không làm nó hoảng, nhờ bác sĩ thú y là lựa chọn hợp lý. Nên tìm phòng khám có nhận khám thú nhỏ, thú ngoại lai, và gọi hỏi trước vì không phải nơi nào cũng quen khám hamster. Mang hamster trong hộp vận chuyển nhỏ có lót giấy và chút thức ăn quen thuộc.
Một số trường hợp không chỉ cần xem giới tính mà phải khám thật sự: vùng sinh dục sưng, đỏ, chảy máu hoặc mủ; con cái có dịch tiết kèm mùi hôi lạ và bỏ ăn; bụng con cái chướng to bất thường mà không rõ có mang thai hay không; con đực một bên tinh hoàn to hẳn, cứng hoặc có màu lạ; hamster liếm, cắn vùng hậu môn sinh dục liên tục. Những dấu hiệu này cần bác sĩ đánh giá, không tự đoán và không tự bôi hay cho uống bất cứ thứ gì.
Trong lúc chờ đi khám, giữ hamster ở chuồng sạch, yên tĩnh, nhiệt độ phòng dễ chịu, có thức ăn và nước như bình thường. Ghi lại từ khi nào thấy dấu hiệu, hamster ăn uống ra sao, để kể lại cho bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Hamster con bao nhiêu tuần tuổi thì nên tách đực cái?
Mốc an toàn thường được nhắc là khoảng bốn tuần tuổi, khi hamster con đã ăn thức ăn cứng và tự uống nước. Hamster có thể sinh sản từ rất sớm nên không nên chờ lâu hơn. Nếu không chắc giới tính từng con, tách mỗi con một hộp tạm rồi xem lại từng con.
Có cách nào phân biệt đực cái mà không phải lật ngửa hamster không?
Có. Cho hamster leo vào một hộp nhựa trong suốt có nắp thông thoáng rồi nhìn từ dưới đáy lên. Với hamster Syria trưởng thành, nhìn từ phía sau lúc nó đi cũng thấy được phần mông nhô dài của con đực. Hamster lùn và robo thì cách nhìn qua đáy hộp dễ hơn.
Hamster cái có dịch trắng ở phía sau có sao không?
Ở hamster Syria cái, dịch trắng đục hơi dính xuất hiện theo chu kỳ khoảng bốn ngày thường là dấu hiệu động dục bình thường. Nếu dịch có máu, có mủ, mùi hôi lạ, hoặc hamster bỏ ăn, lờ đờ, bụng chướng thì cần đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ, không tự xử lý.
Tinh hoàn hamster đực có thể co lên không?
Có thể. Ở một số hamster, đặc biệt khi lạnh hoặc khi bị lật ngửa, tinh hoàn có thể kéo lên phía trong khiến phần mông trông nhỏ đi. Vì vậy dấu hiệu khoảng cách giữa hai lỗ đáng tin hơn. Nếu thấy hai bên lệch nhau rõ, sưng hoặc đổi màu thì đưa đi khám.
Mua hai hamster được bảo là cùng giới nhưng không chắc thì làm gì?
Tách ngay mỗi con một chuồng, kể cả tạm bằng thùng nhựa thông thoáng có lót dày, rồi xem lại giới tính từng con. Nếu sau đó phát hiện có con cái đã ở chung với con đực, theo dõi bụng và cân nặng trong khoảng ba tuần để chuẩn bị cho khả năng có lứa.
Nuôi một hamster thì có cần biết giới tính không?
Vẫn nên biết. Nó giúp bạn hiểu những thay đổi bình thường như con cái động dục có mùi nồng theo chu kỳ, con đực có phần mông nhô dài, và giúp bác sĩ thú y khi khám. Biết giới tính cũng tránh trường hợp ai đó mang hamster khác đến chơi rồi để chung.