Không có một tuổi cố định, nhưng mốc thực tế thường là: trẻ dưới khoảng 5 tuổi chỉ nên ngắm và cho ăn khi có người lớn cầm tay; trẻ khoảng 6 đến 9 tuổi có thể làm những việc nhỏ như đổ thức ăn, thay nước, cầm hamster khi ngồi dưới sàn có người lớn bên cạnh; trẻ từ khoảng 10 tuổi trở lên có thể đảm nhận phần lớn việc hằng ngày. Ở mọi lứa tuổi, cha mẹ vẫn là người chịu trách nhiệm chính: kiểm tra chuồng, nhận ra khi hamster ốm, đưa đi thú y, và chăm thay khi trẻ đi học, đi chơi, ốm hay chán.
Hamster thường được xem là "thú cưng đầu tiên" vì nhỏ, rẻ, không cần dắt đi dạo. Nhưng nó có những đặc điểm không hợp với trẻ nhỏ: hoạt động chủ yếu vào chạng vạng và ban đêm, dễ hoảng khi bị đánh thức hay bị bóp, cắn khi sợ, và sống chỉ khoảng hai đến ba năm. Bài này giúp phụ huynh đánh giá con mình đã sẵn sàng chưa, và những gì cả nhà cần thống nhất trước khi đón hamster về.
Vì sao tuổi không phải là thước đo duy nhất
Hai đứa trẻ cùng bảy tuổi có thể khác nhau rất nhiều: một bé kiên nhẫn ngồi yên quan sát, một bé luôn muốn ôm chặt mọi thứ mình thích. Với hamster, điều quan trọng không phải con bao nhiêu tuổi, mà là con có làm được những việc sau hay không: ngồi yên vài phút, nói nhỏ, chạm nhẹ, nghe lời người lớn khi được bảo dừng lại, và chấp nhận rằng hamster ngủ cả ngày.
Trẻ nhỏ thường muốn bế, ôm, hôn, mang thú cưng đi khắp nhà. Với một con vật nặng chỉ vài chục đến hơn một trăm gam, một cái ôm quá tay hay một lần rơi từ độ cao ngang ngực đã đủ gây chấn thương nghiêm trọng. Hamster cũng không có cách nào "báo" nó khó chịu ngoài việc vùng ra hoặc cắn. Vì vậy, nếu con bạn chưa kiểm soát được lực tay và cảm xúc, nên cho con làm người quan sát trước, cầm nắm sau.
Thời điểm trong ngày cũng quan trọng. Hamster thức dậy khi trẻ nhỏ thường đã chuẩn bị đi ngủ. Nếu con chỉ có thời gian chơi vào buổi sáng hay buổi trưa, gần như mọi lần tương tác đều là đánh thức hamster, và đó là công thức của những vết cắn. Trẻ lớn hơn, thức muộn hơn, thường hợp hơn với nhịp sống của hamster.
Mốc tuổi và việc trẻ có thể làm
Bảng dưới đây là gợi ý chung, không chấm điểm trẻ. Cha mẹ hiểu con mình nhất và có thể điều chỉnh lên xuống.
| Lứa tuổi | Trẻ có thể làm | Người lớn cần làm |
|---|---|---|
| Dưới khoảng 5 tuổi | Ngắm qua thành chuồng, gọi tên hamster, đặt một hạt thức ăn vào lòng bàn tay có người lớn đỡ | Toàn bộ việc chăm sóc; giám sát tuyệt đối mọi lần lại gần chuồng |
| Khoảng 6 đến 9 tuổi | Đổ thức ăn đã đong sẵn, thay nước có người kiểm lại, rải thức ăn cho hamster tìm, cầm hamster khi ngồi dưới sàn | Dọn chuồng, kiểm tra sức khoẻ, giám sát khi cầm, nhắc lịch |
| Khoảng 10 đến 12 tuổi | Phần lớn việc hằng ngày, dọn từng chỗ, ghi sổ cân nặng, chuẩn bị khu chơi an toàn | Kiểm tra định kỳ, dọn chuồng lớn cùng con, quyết định khi hamster ốm |
| Thiếu niên | Gần như toàn bộ việc chăm, kể cả dọn chuồng lớn, tìm hiểu về giống, chăm khi hamster già | Hỗ trợ chi phí, đưa đi thú y, chăm thay khi con đi học xa, đi trại hè |
Một trẻ năm tuổi chăm chỉ ngắm hamster mỗi tối cũng là đang học về trách nhiệm. Không cần so con với ai, không cần "lên cấp" theo bảng.
Câu hỏi cả nhà nên trả lời trước khi đồng ý
Nhiều quyết định mua hamster được đưa ra ngay tại cửa hàng, khi trẻ đang năn nỉ. Hãy trả lời những câu sau ở nhà, trước đó.
- Ai sẽ là người lớn chịu trách nhiệm chính, kể cả khi con không còn hứng thú?
- Nhà mình có chỗ đặt một chuồng đủ rộng, không phải loại chuồng mini bán kèm, ở nơi không nắng gắt, không gió điều hoà thổi thẳng?
- Chuồng sẽ đặt ở đâu để tiếng bánh xe, tiếng gặm ban đêm không làm ai mất ngủ?
- Khi cả nhà về quê Tết, đi du lịch, ai sẽ chăm hamster?
- Nhà có ai dị ứng lông, bụi, hay có người đang mang thai, người suy giảm miễn dịch không?
- Nhà có mèo, chó không, và có thể giữ chúng cách xa chuồng không?
- Cả nhà đã sẵn sàng cho việc hamster chỉ sống khoảng hai đến ba năm, và một ngày con sẽ phải đối diện với mất mát?
- Ngân sách cho thú y khi hamster ốm đã được tính chưa, dù chỉ là một khoản dự phòng nhỏ?
Nếu có câu nào chưa trả lời được, đó không phải lý do để từ chối mãi, mà là việc cần chuẩn bị thêm. Chờ thêm vài tuần để sẵn sàng tốt hơn là đón hamster về rồi lúng túng.
Hamster hợp và không hợp với trẻ ở điểm nào
Hợp: nhỏ, không cần dắt đi dạo, không ồn ban ngày. Phù hợp với nhà chung cư, phòng trọ, nơi không nuôi được chó mèo. Chi phí ban đầu và hằng tháng nhìn chung thấp hơn nhiều thú cưng khác.
Hợp: quan sát được nhiều tập tính thú vị. Đào hang, làm tổ, nhét thức ăn vào túi má, rửa mặt, chạy bánh xe. Trẻ thích quan sát và ghi chép sẽ học được rất nhiều.
Không hợp: thức đêm, ngủ ngày. Thời gian hamster thức thường trùng giờ trẻ nhỏ đi ngủ. Đánh thức hamster để chơi là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị cắn.
Không hợp: mong manh và dễ hoảng. Hamster không thích bị ôm, bị bế lâu, bị mang đi khắp nhà. Nó thích được để tự khám phá trong một khu an toàn.
Không hợp: tuổi thọ ngắn. Hamster thường sống khoảng hai đến ba năm. Trẻ có thể phải đối diện với cái chết của thú cưng sớm hơn nhiều so với nuôi chó mèo. Đây có thể là bài học, nhưng cha mẹ cần chuẩn bị.
Chưa chắc con đã sẵn sàng: thử trước bằng cách nào
Nếu bạn còn phân vân, có thể cho con và cả nhà một giai đoạn "tập dượt" vài tuần trước khi quyết định. Cách này cũng giúp trẻ hiểu nuôi hamster thật sự gồm những việc gì.
- Cùng con tìm hiểu về hamster. Đọc sách tranh, xem phim tài liệu về loài gặm nhấm, hỏi con những gì con biết về hamster: ăn gì, ngủ lúc nào, sống bao lâu.
- Đến thăm một gia đình đang nuôi hamster. Đi vào buổi tối khi hamster thức, để con thấy hamster thật hoạt động thế nào, chuồng rộng ra sao, công việc dọn dẹp gồm những gì.
- Lập "lịch chăm thử" trong hai tuần. Mỗi tối con đánh dấu một việc giả định: kiểm tra nước, đổ thức ăn, ghi một dòng quan sát. Xem con có duy trì được không mà không cần nhắc nhiều.
- Chuẩn bị chuồng trước khi đón hamster. Cùng con chọn chỗ đặt, dựng chuồng, rải lót, sắp nhà trú. Việc chuẩn bị chậm rãi giúp trẻ hiểu đây không phải món đồ chơi mua về là xong.
- Thống nhất bằng lời một "thoả thuận gia đình". Ai làm việc gì, khi con quên thì sao, khi cả nhà đi vắng thì sao. Có thể viết ra và dán gần chỗ đặt chuồng.
Sau giai đoạn này, nếu con vẫn háo hức và cả nhà đã sẵn sàng, việc đón hamster về sẽ bình tĩnh và chu đáo hơn. Nếu không, cũng không sao: một quyết định "chờ thêm" là một quyết định có trách nhiệm.
Vai trò của cha mẹ: chịu trách nhiệm, không chỉ giám sát
Nhiều phụ huynh mua hamster với lời hứa "con sẽ tự chăm". Lời hứa đó chân thành, nhưng trẻ em, kể cả trẻ lớn, không thể chịu trách nhiệm hoàn toàn cho sự sống của một con vật. Trẻ quên, trẻ bận thi, trẻ ốm, trẻ đi trại hè. Hamster thì vẫn cần nước sạch mỗi ngày.
Cách nghĩ lành mạnh hơn: hamster là thú cưng của cả nhà, cha mẹ là người chủ chính, trẻ là người phụ trách một số việc phù hợp tuổi. Khi trẻ làm tốt, ghi nhận cụ thể ("hôm nay con thay nước rất cẩn thận"). Khi trẻ quên, người lớn làm thay và nhắc nhẹ, không biến hamster thành công cụ phạt hay thưởng. Câu "không chăm thì mẹ cho người ta" thường chỉ khiến trẻ lo lắng mà không làm trẻ chăm hơn.
Cha mẹ cũng là người nhận ra hamster ốm. Trẻ có thể không để ý hamster bỏ ăn, gầy đi, phần sau bị ướt. Hãy tự kiểm tra hamster mỗi tuần: cân nặng, mắt, lông, phân, cách đi lại. Khi có dấu hiệu bất thường, chính cha mẹ quyết định đưa hamster đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ.
An toàn sức khoẻ cho trẻ: nói đúng mức
Hamster, như nhiều động vật khác, có thể mang vi khuẩn như Salmonella trong phân và trên lông mà trông vẫn khoẻ. Trẻ dưới năm tuổi, người mang thai, người suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn khi bị nhiễm. Điều này không có nghĩa trẻ không được nuôi hamster, mà nghĩa là cần vài thói quen đơn giản: rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm hamster và chuồng, không hôn hamster, không ăn uống khi đang chơi với hamster, không rửa đồ dùng của hamster ở bồn rửa bát.
Vết cắn của hamster thường nhỏ nhưng có thể chảy máu. Dạy trẻ báo người lớn ngay khi bị cắn để rửa sạch vết thương. Nếu vết cắn sâu, sưng đỏ, có mủ hoặc trẻ bị sốt sau đó, cần đưa trẻ đi khám bác sĩ.
Một số trẻ dị ứng với hamster hoặc với bụi lót chuồng: hắt hơi, ngứa mắt, nổi mẩn. Nếu trẻ có tiền sử dị ứng hay hen, nên hỏi bác sĩ trước khi đón hamster về. Khi trẻ có triệu chứng nặng như khó thở, khò khè, sưng mặt, cần đưa đi cấp cứu. Chi tiết từng vấn đề có ở các bài riêng trong danh mục trẻ em nuôi hamster.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 4 tuổi có nuôi hamster được không?
Trẻ bốn tuổi có thể cùng nuôi theo nghĩa ngắm, gọi tên, đặt thức ăn khi người lớn cầm tay. Người lớn làm toàn bộ việc chăm và giám sát mọi lần trẻ lại gần chuồng. Trẻ ở tuổi này chưa nên tự cầm hamster vì dễ bóp mạnh hoặc làm rơi.
Nên chọn giống hamster nào cho trẻ?
Nhiều gia đình chọn hamster Syria vì to hơn, chậm hơn, dễ cầm hơn hamster lùn. Hamster Roborovski rất nhỏ và nhanh, hợp để ngắm hơn là cầm. Dù chọn giống nào, mỗi con vẫn cần chuồng rộng và người lớn chịu trách nhiệm chính.
Mua hai con hamster cho hai anh em có được không?
Được, nhưng mỗi con cần một chuồng riêng, nhất là hamster Syria vì chúng sống đơn độc và sẽ đánh nhau nếu nuôi chung. Hai chuồng cũng giúp mỗi trẻ có "con của mình" mà không tranh nhau.
Con hứa sẽ tự chăm có nên tin không?
Hãy trân trọng lời hứa nhưng vẫn chuẩn bị tinh thần chăm thay. Trẻ thường hăng hái vài tuần đầu rồi giảm dần. Thống nhất trước những việc cụ thể con phụ trách và việc nào người lớn làm, để hamster không bị bỏ đói khi con quên.
Nhà có em bé sơ sinh có nên nuôi hamster không?
Nên cân nhắc kỹ. Trẻ sơ sinh và trẻ dưới năm tuổi nhạy cảm hơn với vi khuẩn từ động vật. Nếu vẫn nuôi, đặt chuồng ngoài phòng em bé, người chăm hamster rửa tay kỹ trước khi bế bé, không dọn chuồng ở bếp hay gần chỗ pha sữa.
Có nên mua hamster làm phần thưởng khi con học giỏi không?
Không nên. Hamster là sinh vật sống cần chăm sóc vài năm, không phải món quà để thưởng. Nếu gia đình muốn nuôi, hãy quyết định dựa trên sự sẵn sàng của cả nhà, rồi cùng con chuẩn bị chuồng và tìm hiểu trước.