Có, nhưng rủi ro thấp và phòng được bằng thói quen đơn giản. Hamster, như nhiều loài gặm nhấm và động vật khác, có thể mang vi khuẩn Salmonella trong phân và trên lông dù trông hoàn toàn khoẻ mạnh. Người bị nhiễm có thể tiêu chảy, sốt, đau bụng; trẻ dưới năm tuổi, người mang thai, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch dễ bị nặng hơn. Virus LCMV chủ yếu có ở chuột nhắt hoang, hamster nuôi hiếm khi mang nhưng có thể nhiễm nếu tiếp xúc với chuột nhắt.
Cách phòng quan trọng nhất là rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào hamster, chuồng, thức ăn, lót và đồ dùng của nó, không hôn hamster, không ăn uống khi đang chơi với hamster, và không vệ sinh đồ dùng của hamster ở bếp. Bài này giải thích từng nguy cơ đúng mức, không doạ, và hướng dẫn cách sắp xếp việc dọn chuồng an toàn cho gia đình có trẻ.
Salmonella: vì sao hamster khoẻ vẫn có thể mang
Salmonella là nhóm vi khuẩn có thể sống trong ruột của nhiều loài động vật, từ gia cầm, bò sát đến gặm nhấm. Động vật mang vi khuẩn không nhất thiết có biểu hiện bệnh, nên bạn không thể nhìn hamster mà biết nó có mang hay không. Vi khuẩn có trong phân, và từ đó có thể bám lên lông, chân, lót chuồng, đồ chơi, thành chuồng.
Người bị nhiễm thường qua đường tay miệng: chạm vào hamster hoặc chuồng, không rửa tay, rồi đưa tay lên miệng, cầm đồ ăn. Trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị vì thói quen mút tay, cầm mọi thứ cho vào miệng, và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Triệu chứng thường gặp là tiêu chảy, sốt, đau quặn bụng, buồn nôn, xuất hiện vài giờ đến vài ngày sau khi nhiễm.
Hầu hết người khoẻ mạnh tự hồi phục, nhưng trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh. Trẻ tiêu chảy nhiều, nôn nhiều, sốt cao, đi tiểu ít, li bì cần được đưa đi khám bác sĩ. Khi khám, nói với bác sĩ rằng nhà có nuôi hamster; thông tin này giúp bác sĩ định hướng. Không tự cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh.
LCMV và các bệnh khác: nói đúng mức
LCMV (virus gây viêm màng não tăng lympho bào) là virus mà nguồn chủ yếu là chuột nhắt nhà hoang dã. Hamster nuôi hiếm khi mang virus này, nhưng có thể bị nhiễm nếu sống ở nơi có chuột nhắt hoang, ví dụ cửa hàng hoặc kho có chuột. Người khoẻ mạnh nhiễm LCMV thường chỉ có triệu chứng như cúm hoặc không có triệu chứng, nhưng virus có thể gây hại cho thai nhi nếu người mẹ bị nhiễm khi mang thai.
Vì vậy, lời khuyên hợp lý cho gia đình có người đang mang thai là: người mang thai nên để người khác dọn chuồng, tránh tiếp xúc gần với hamster mới mua về, và hỏi bác sĩ sản khoa nếu có lo lắng cụ thể. Đồng thời, giữ nhà không có chuột nhắt hoang, cất thức ăn của hamster trong hộp kín để không thu hút chuột.
Ngoài ra, một số bệnh da do nấm có thể lây giữa động vật nhỏ và người, biểu hiện ở người là những mảng da tròn đỏ, ngứa, bong vảy. Nếu thấy hamster có vùng rụng lông, da bong vảy, và trẻ có mảng da bất thường, hãy đưa hamster đến bác sĩ thú y và đưa trẻ đến bác sĩ da liễu hoặc bác sĩ nhi. Đừng tự bôi thuốc cho cả hai.
Điều phụ huynh cần nhớ: với hamster khoẻ trong một gia đình giữ vệ sinh tốt, nguy cơ lây bệnh sang trẻ là thấp. Rủi ro tăng lên khi hamster ốm mà không được khám, khi chuồng bẩn lâu ngày, khi trẻ nhỏ chơi mà không rửa tay, hoặc khi nhà có chuột nhắt hoang. Ba thứ cần làm đều đặn là rửa tay, dọn chuồng đúng chỗ, và đưa hamster đi thú y khi có dấu hiệu bất thường như tiêu chảy, đuôi ướt, rụng lông thành mảng.
Rửa tay đúng cách sau khi chơi với hamster
Rửa tay là cách phòng bệnh hiệu quả nhất, và cũng là thói quen dễ dạy trẻ nhất nếu làm cùng nhau mỗi lần. Đặt xà phòng và khăn lau tay ở chỗ trẻ với tới được giúp việc này thành tự nhiên.
- Làm ướt tay dưới vòi nước sạch. Trẻ nhỏ nên có ghế bước để với tới bồn rửa dễ dàng.
- Xoa xà phòng ở lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón, đầu ngón và dưới móng tay.
- Chà trong khoảng hai mươi giây. Với trẻ nhỏ, hát một bài hát ngắn quen thuộc hai lần là vừa đủ thời gian.
- Xả sạch dưới vòi nước.
- Lau khô bằng khăn sạch riêng của trẻ hoặc khăn giấy.
- Rửa sau mọi lần chạm vào: hamster, chuồng, lót, thức ăn, bình nước, đồ chơi của hamster, và sau khi dọn chuồng.
Nước rửa tay khô có cồn tiện khi không có bồn rửa, nhưng không thay được xà phòng và nước khi tay dính bẩn rõ. Ở nhà, ưu tiên rửa bằng xà phòng.
Sắp xếp việc dọn chuồng an toàn cho gia đình có trẻ
Phần lớn tiếp xúc với phân và nước tiểu xảy ra khi dọn chuồng. Một vài quy tắc đơn giản giúp giảm rủi ro đáng kể.
- Người lớn dọn chuồng lớn; trẻ nhỏ không dọn phân và lót bẩn.
- Dọn chuồng ở ngoài ban công, nhà tắm hoặc khu giặt, không dọn ở bếp hay bàn ăn.
- Không rửa chén ăn, bình nước, đồ chơi của hamster ở bồn rửa bát dùng cho người.
- Dùng một bàn chải, một miếng bọt biển riêng cho đồ của hamster, cất riêng.
- Gói lót bẩn trong túi kín rồi bỏ vào thùng rác có nắp.
- Lau sạch bồn hoặc khu vực đã dùng sau khi dọn.
- Cất thức ăn của hamster trong hộp kín, xa thức ăn của người, để không thu hút chuột và gián.
- Người đang mang thai, người suy giảm miễn dịch nên để người khác dọn chuồng.
Các quy tắc này không làm việc nuôi hamster phức tạp hơn, chỉ cần thống nhất một lần rồi làm theo thói quen.
Ở căn hộ nhỏ hay phòng trọ không có ban công, nhà tắm thường là nơi hợp lý nhất để rửa đồ của hamster. Rửa xong thì xả sạch bồn và sàn bằng nước, để khô thoáng, rồi rửa tay. Đồ dùng của hamster phơi ở chỗ riêng, không phơi chung giá với chén bát.
Ai cần cẩn thận hơn
Không phải ai cũng có cùng mức nguy cơ. Những nhóm dưới đây nên chú ý thêm.
| Nhóm | Vì sao | Gợi ý |
|---|---|---|
| Trẻ dưới khoảng 5 tuổi | Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, hay đưa tay lên miệng | Chỉ ngắm, chạm khi có người lớn, rửa tay ngay sau đó |
| Người đang mang thai | Một số vi sinh vật có thể ảnh hưởng tới thai | Để người khác dọn chuồng, hỏi bác sĩ sản khoa nếu lo |
| Người cao tuổi | Có thể bị nặng hơn nếu nhiễm khuẩn đường ruột | Rửa tay kỹ, không dọn chuồng khi đang ốm |
| Người suy giảm miễn dịch | Dễ bị nhiễm và bị nặng | Hỏi bác sĩ điều trị trước khi nuôi; để người khác dọn chuồng |
| Trẻ có bệnh da, chàm | Da tổn thương dễ bị nhiễm khuẩn hơn | Tránh để hamster đi trên vùng da tổn thương, rửa tay kỹ |
Nếu gia đình bạn có người thuộc nhóm trên, không nhất thiết phải bỏ ý định nuôi, nhưng nên hỏi bác sĩ đang theo dõi người đó trước.
Nói với trẻ về vi khuẩn mà không làm trẻ sợ
Mục tiêu là trẻ rửa tay vì hiểu, không phải vì sợ hamster. Với trẻ nhỏ, có thể giải thích: trên người bạn hamster, cũng như trên tay mình, có những con vi khuẩn rất nhỏ không nhìn thấy được. Phần lớn không sao, nhưng có vài loại làm mình đau bụng nếu vào miệng. Rửa tay bằng xà phòng là cách mời chúng đi ra.
Tránh những câu như "con chuột bẩn lắm", "chạm vào là bệnh". Những câu ấy có thể khiến trẻ sợ hãi, ghét bỏ hamster, hoặc ngược lại không tin vì "con chạm mãi có sao đâu". Nói đúng mức, rồi biến rửa tay thành một phần cố định của "giờ hamster": rửa tay trước để tay không có mùi đồ ăn, rửa tay sau để sạch vi khuẩn.
Trẻ lớn hơn có thể hiểu thêm về cách vi khuẩn lây qua tay, qua đồ ăn, và vì sao người mang thai hay em bé trong nhà cần được bảo vệ kỹ hơn. Một số trẻ thích tự nhắc mọi người trong nhà rửa tay, đó là cách tốt để trẻ thấy mình có trách nhiệm thật sự. Khi người lớn làm gương, rửa tay mỗi lần dọn chuồng mà không cần ai nhắc, trẻ sẽ làm theo.
Những hiểu lầm hay gặp
"Hamster mua ở cửa hàng thì sạch." Không có cách nào bảo đảm hamster không mang vi khuẩn chỉ vì nó được bán ở cửa hàng. Mọi hamster đều cần thói quen vệ sinh như nhau.
"Tắm cho hamster sẽ sạch vi khuẩn." Không nên tắm nước cho hamster. Tắm làm hamster lạnh, căng thẳng, mất lớp dầu bảo vệ trên lông. Hamster tự làm sạch bằng cách liếm lông và lăn trong bể cát. Rửa tay của người mới là việc quan trọng.
"Xịt khử trùng chuồng hằng ngày là an toàn nhất." Hoá chất tẩy mạnh, tinh dầu, nước hoa có thể gây hại cho đường hô hấp của hamster. Dọn từng chỗ hằng ngày, thay lót định kỳ, rửa đồ dùng bằng nước ấm và xà phòng nhẹ rồi xả sạch là đủ.
"Trẻ khoẻ thì không cần rửa tay." Trẻ khoẻ vẫn có thể bị nhiễm khuẩn đường ruột. Rửa tay là thói quen tốt cho mọi người, không phụ thuộc sức khoẻ.
"Hamster là chuột nên chắc chắn mang bệnh." Hamster nuôi khác chuột nhắt hoang. Nguy cơ là có, nhưng ở mức thấp và kiểm soát được. Nỗi sợ quá mức khiến trẻ ghét bỏ động vật không giúp gì.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị tiêu chảy có phải do hamster không?
Có thể, nhưng tiêu chảy ở trẻ có rất nhiều nguyên nhân khác. Nếu trẻ tiêu chảy nhiều, sốt, nôn, li bì, đi tiểu ít, đưa trẻ đi khám và nói với bác sĩ nhà có nuôi hamster. Không tự cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh.
Có cần xét nghiệm hamster để biết nó có mang vi khuẩn không?
Thường không cần với hamster khoẻ. Thói quen rửa tay và dọn chuồng đúng cách là cách phòng hiệu quả nhất với mọi hamster. Nếu hamster có dấu hiệu ốm như tiêu chảy, đuôi ướt, đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ.
Người mang thai có nuôi hamster được không?
Nhiều người vẫn nuôi, nhưng nên để người khác dọn chuồng, rửa tay kỹ sau khi chạm hamster, tránh tiếp xúc gần với hamster mới mua về, và giữ nhà không có chuột nhắt hoang. Nếu có lo lắng cụ thể, hỏi bác sĩ sản khoa.
Hamster liếm tay trẻ có sao không?
Thường không sao nếu trẻ rửa tay sau đó. Hamster liếm tay thường vì tay có vị muối hoặc mùi đồ ăn. Không để hamster liếm mặt, miệng trẻ, và không để trẻ đưa tay vào miệng trước khi rửa.
Có nên dùng nước rửa tay khô thay xà phòng không?
Nước rửa tay khô tiện khi không có bồn rửa, nhưng không thay được xà phòng và nước khi tay dính bẩn. Sau khi dọn chuồng hay chơi với hamster ở nhà, rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước là tốt nhất.
Nhà có chuột nhắt thì có ảnh hưởng tới hamster không?
Có. Chuột nhắt hoang có thể mang mầm bệnh, trong đó có virus LCMV, và làm lây sang hamster nuôi. Cất thức ăn của hamster trong hộp kín, giữ chuồng kín đáo, và xử lý vấn đề chuột trong nhà.