Nuôi hamster ở lớp học có thể là một trải nghiệm học tập tốt, nhưng chỉ khi đã trả lời được ba câu trước khi đón hamster: ai là người lớn chịu trách nhiệm chính, hamster sẽ ở đâu và được ai chăm vào cuối tuần, nghỉ hè, nghỉ Tết, và lớp có học sinh dị ứng hay có phụ huynh phản đối không. Thiếu một trong ba, hamster dễ trở thành con vật bị bỏ quên trong một căn phòng khoá kín, nóng bức suốt kỳ nghỉ.
Hamster cũng có những đặc điểm không thật hợp với lớp học ban ngày: chúng ngủ đúng giờ học sinh có mặt, nhạy cảm với tiếng ồn, dễ hoảng khi nhiều bàn tay cùng chạm vào. Bài này giúp giáo viên và nhà trường cân nhắc có nên nuôi, nếu nuôi thì sắp xếp thế nào, quy tắc gì cho học sinh, và cách biến hamster thành chủ đề quan sát thay vì món đồ chơi chung.
Có thật sự nên nuôi hamster ở lớp không
Lợi ích dễ thấy: học sinh được quan sát một sinh vật sống hằng ngày, học về nhu cầu của động vật, về trách nhiệm luân phiên, về sự kiên nhẫn. Với học sinh ở thành phố, nơi ít có cơ hội tiếp xúc động vật, đó là trải nghiệm đáng giá.
Nhưng có những điểm mâu thuẫn cần nhìn thẳng. Hamster hoạt động chủ yếu từ chạng vạng tới đêm, nên trong giờ học, phần lớn thời gian nó ngủ trong nhà trú. Học sinh muốn xem hamster làm gì, gõ chuồng, gọi to, cố đánh thức. Giờ ra chơi ồn ào, tiếng chuông, tiếng loa làm giấc ngủ ban ngày của hamster bị phá liên tục. Một hamster căng thẳng kéo dài dễ cắn, dễ ốm.
Vì vậy, câu hỏi không chỉ là "học sinh có thích không" mà là "lớp có điều kiện cho hamster một cuộc sống ổn không". Nếu câu trả lời chưa chắc, có những lựa chọn khác như cho học sinh quan sát cây trồng, bể cá nhỏ được chăm đúng cách, hoặc mời một gia đình có nuôi hamster mang đến giới thiệu trong một buổi ngắn vào cuối giờ chiều.
Trước khi đón hamster: danh sách cần thống nhất
Giáo viên không nên quyết định một mình. Những điểm dưới đây cần được nhà trường, giáo viên và phụ huynh thống nhất trước.
- Ai là người lớn chịu trách nhiệm chính: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên khác hay nhân viên trường.
- Nhà trường có đồng ý cho nuôi động vật trong lớp không, có quy định nào liên quan không.
- Phụ huynh đã được thông báo và có ý kiến chưa, nhất là phụ huynh của trẻ có dị ứng, hen, hoặc có người nhà đang mang thai.
- Hamster ở đâu vào cuối tuần, nghỉ lễ, nghỉ hè, nghỉ Tết; ai mang về, ai đón lại.
- Kinh phí cho chuồng rộng, lót, thức ăn, và một khoản dự phòng khám thú y lấy từ đâu.
- Phòng học có bị khoá kín, tắt điện, tắt điều hoà vào cuối tuần không; nhiệt độ trong phòng lúc đó thế nào.
- Khi hamster già yếu hay chết, giáo viên sẽ nói với học sinh thế nào.
Nếu không tìm được người chăm hamster vào cuối tuần và kỳ nghỉ một cách chắc chắn, đó là lý do đủ để không nuôi. Một hamster bị bỏ lại trong phòng học khoá kín vào mùa nóng có thể chết vì say nóng.
Chỗ đặt chuồng trong lớp: nên và không nên
Lớp học có nhiều yếu tố khác với phòng ở gia đình. Chọn chỗ đặt cần tính cả giờ học và giờ không có người.
| Yếu tố | Nên | Không nên |
|---|---|---|
| Ánh nắng | Góc có bóng râm cả ngày | Cạnh cửa sổ hướng nắng chiều, trên bậu cửa sổ |
| Điều hoà, quạt | Ngoài luồng gió | Ngay dưới điều hoà, trước quạt trần, quạt đứng |
| Tiếng ồn | Góc cuối lớp, xa loa, xa cửa ra vào | Gần bảng, gần loa phát thanh, cạnh hành lang |
| Tầm với học sinh | Học sinh nhìn ngang tầm khi ngồi, không tự mở được nắp | Trên sàn lối đi, nơi dễ bị va, đá |
| Mặt kê | Tủ thấp, vững | Bàn học sinh dùng hằng ngày, kệ cao lung lay |
| Khi không có người | Phòng vẫn thông thoáng, nhiệt độ ổn định | Phòng khoá kín, nóng hầm, không ai kiểm tra |
Với trường mầm non, nắp chuồng cần chốt chắc chắn mà trẻ không tự mở được, và chuồng nên ở vị trí trẻ chỉ ngắm qua thành trong suốt.
Quy tắc cho học sinh
Hamster ngủ ban ngày, mình để bạn ấy ngủ. Không gõ chuồng, không gọi to, không lắc chuồng để đánh thức. Đây là quy tắc đầu tiên và quan trọng nhất.
Chỉ người lớn mở chuồng. Học sinh không tự mở nắp, không thò tay vào chuồng khi không có giáo viên.
Mỗi lần một bạn, ngồi thấp. Nếu có hoạt động cầm hamster, chỉ một học sinh mỗi lần, ngồi dưới sàn trên khăn mềm, giáo viên ngồi cạnh. Không chuyền tay nhau.
Rửa tay trước và sau. Trước để tay không có mùi đồ ăn, sau để sạch vi khuẩn. Lớp nên có xà phòng gần bồn rửa.
Không cho ăn đồ của mình. Bánh kẹo, đồ ăn vặt, trái cây cắt sẵn trong hộp cơm của học sinh có thể có muối, đường, dầu mỡ hoặc những thứ hamster không ăn được. Chỉ thức ăn đã chuẩn bị riêng cho hamster.
Báo ngay khi thấy lạ. Hamster không ra ăn, nằm im, phần sau ướt, có vết thương, chuồng hết nước: học sinh báo giáo viên, không tự xử lý.
Không mang hamster ra khỏi lớp. Hamster không đi theo học sinh ra sân, xuống căng tin hay sang lớp khác để khoe. Mỗi lần ra khỏi chuồng là một lần có nguy cơ rơi, xổng, bị dẫm hoặc gặp chó mèo trong trường.
Cuối tuần, nghỉ hè và nghỉ Tết
Đây là phần khó nhất của nuôi hamster ở lớp. Hamster cần nước sạch và thức ăn mỗi ngày, cần nhiệt độ không quá nóng, không quá lạnh. Phòng học thường khoá kín, tắt điện, tắt điều hoà vào cuối tuần và kỳ nghỉ. Mùa hè ở nhiều tỉnh, nhiệt độ trong phòng kín có thể lên rất cao, đủ gây say nóng cho hamster chỉ trong vài giờ.
Nhiều lớp chọn cách cho học sinh luân phiên mang hamster về nhà vào cuối tuần. Cách này có rủi ro: hamster bị di chuyển nhiều, mỗi tuần một môi trường mới, mỗi gia đình một cách chăm. Nếu áp dụng, cần có hộp vận chuyển an toàn, một tờ hướng dẫn chăm ngắn gọn đi kèm, và chỉ giao cho gia đình đã đồng ý, có người lớn chịu trách nhiệm. Tránh mang hamster đi trên xe máy dưới trời nắng giữa trưa.
Một phương án ổn định hơn là để hamster ở cố định tại nhà một giáo viên vào cuối tuần và kỳ nghỉ, hoặc để một người lớn của trường đến chăm tại lớp mỗi ngày. Kỳ nghỉ Tết dài cần được sắp xếp từ sớm. Nếu đến cuối năm học không còn ai đảm nhận, hãy tìm cho hamster một gia đình nhận nuôi lâu dài có trách nhiệm, thay vì để nó chuyển tay mỗi tuần.
Biến hamster thành bài học quan sát
Hamster ở lớp phát huy giá trị nhất khi là chủ đề quan sát, không phải đồ chơi. Giáo viên có thể cho học sinh làm "nhật ký hamster": mỗi ngày một nhóm ghi lại hamster làm gì lúc đầu giờ và cuối giờ, có ra ăn không, chuồng có gì thay đổi. Sau vài tuần, cả lớp nhìn lại và đặt câu hỏi: vì sao hamster ngủ ban ngày, vì sao nó nhét thức ăn vào má, vì sao nó đào lót.
Từ những câu hỏi đó, có thể mở ra bài học về loài động vật hoạt động về đêm, về động vật sống ở sa mạc khô, về răng mọc liên tục của loài gặm nhấm, về cách động vật tích trữ thức ăn cho mùa thiếu. Với học sinh lớn, có thể ghi cân nặng hằng tuần và vẽ biểu đồ.
Điều quan trọng là không chấm điểm, không xếp hạng học sinh theo việc chăm hamster, không thưởng "được bế hamster" cho học sinh ngoan hay phạt "không được nhìn hamster" với học sinh nghịch. Mọi học sinh đều có quyền quan sát như nhau, và hamster không phải công cụ quản lý lớp.
Phân công chăm có thể luân phiên theo tổ hoặc theo tuần, mỗi nhóm một việc nhỏ như kiểm tra nước, rải thức ăn đã đong sẵn, ghi nhật ký. Giáo viên kiểm lại mọi việc. Học sinh nhỏ tuổi không dọn góc vệ sinh hay thay lót bẩn; những việc đó do người lớn làm sau giờ học, ở khu vực không dùng cho ăn uống.
Sức khoẻ của hamster và của học sinh
Người lớn chịu trách nhiệm cần kiểm tra hamster mỗi tuần: cân nặng, mắt, lông, phân, vùng đuôi. Khi hamster bỏ ăn, lờ đờ, phần sau ướt, khó thở, có vết thương hoặc khối u, cần đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ, thú ngoại lai; gọi hỏi trước vì không phải phòng khám nào cũng khám hamster. Không để học sinh tự chữa hay cho hamster uống bất cứ thứ gì.
Về phía học sinh, cần rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm hamster và chuồng, vì hamster có thể mang vi khuẩn như Salmonella dù trông khoẻ. Không ăn uống gần chuồng, không dọn chuồng ở bồn rửa dùng cho ăn uống. Học sinh có dị ứng hoặc hen nên ngồi xa chuồng và không phụ trách dọn chuồng.
Nếu học sinh bị hamster cắn, rửa vết cắn bằng xà phòng dưới vòi nước vài phút, ấn gạc sạch cầm máu, che lại và báo cho phụ huynh. Vết cắn sâu, sưng đỏ, có mủ hoặc học sinh bị sốt sau đó cần được đưa đi khám bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non có nên nuôi hamster không?
Trẻ mầm non thường chưa kiểm soát được lực tay và rất dễ bị cuốn vào việc muốn bế, ôm. Nếu nuôi, hamster nên ở trong chuồng chốt chắc, trẻ chỉ ngắm qua thành trong suốt, giáo viên làm toàn bộ việc chăm. Cần cân nhắc kỹ việc ai chăm vào cuối tuần và kỳ nghỉ.
Cho học sinh luân phiên mang hamster về nhà cuối tuần có tốt không?
Có thể làm nhưng không lý tưởng, vì hamster bị di chuyển nhiều và mỗi nhà chăm một kiểu. Nếu áp dụng, chỉ giao cho gia đình đồng ý, có người lớn chịu trách nhiệm, kèm hướng dẫn và hộp vận chuyển an toàn. Phương án ở cố định một nơi ổn định hơn.
Có nên nuôi hai hamster cho lớp vui hơn không?
Không nên nuôi chung. Hamster Syria sống đơn độc và sẽ đánh nhau, hamster lùn nuôi chung cũng dễ đánh nhau hoặc sinh sản ngoài ý muốn. Nếu muốn hai con thì cần hai chuồng riêng, đồng nghĩa với gấp đôi trách nhiệm.
Hamster ở lớp chết thì nói với học sinh thế nào?
Nói thật, rõ ràng, phù hợp lứa tuổi: hamster đã chết, cơ thể nó ngừng hoạt động và không sống lại. Cho học sinh có thời gian chia sẻ cảm xúc, có thể vẽ tranh hay viết vài dòng nhớ về hamster. Không đổ lỗi cho học sinh nào.
Học sinh muốn mang hamster nhà mình đến lớp khoe có được không?
Nên hạn chế. Di chuyển và tiếng ồn của lớp làm hamster căng thẳng, và nhiều bàn tay muốn chạm vào. Nếu có, giáo viên sắp xếp một buổi ngắn cuối giờ chiều, hamster ở trong hộp trong suốt, học sinh chỉ ngắm và hỏi chuyện chủ nuôi.
Kinh phí nuôi hamster ở lớp nên lấy từ đâu?
Nên thống nhất với nhà trường và phụ huynh từ đầu, gồm chuồng, lót, thức ăn và một khoản dự phòng thú y. Tránh để học sinh tự góp tiền mua thức ăn riêng, vì dễ dẫn đến cho hamster ăn đồ không phù hợp.