Hamster rụng lông có thể vô hại, như vùng tuyến mùi hai bên hông của hamster Syria hay lông thay theo mùa, nhưng cũng có thể do ký sinh trùng ngoài da, nấm, cọ xát vào song chuồng, dị ứng với lót chuồng, hoặc tuổi già và bệnh bên trong. Rụng lông kèm ngứa, gãi nhiều, da đỏ, có vảy hay vết trầy là lý do nên đưa đi khám thú y, vì nhiều nguyên nhân trông giống hệt nhau bằng mắt thường.
Điều quan trọng nhất là không tự mua thuốc xịt, thuốc bôi hay thuốc trị ve rận dành cho chó mèo. Hamster rất nhỏ, liếm lông nhiều, nên thuốc bôi ngoài da cũng đi vào cơ thể, và một số hoạt chất dùng được cho chó lại độc với gặm nhấm. Bài này giúp bạn nhận ra điều gì là bình thường, quan sát gì để kể cho bác sĩ, và sửa những gì trong chuồng.
Những chỗ “trụi” hoàn toàn bình thường
Tuyến mùi hai bên hông của hamster Syria. Ở hai bên hông, phía trên chân sau, hamster Syria có hai đốm da sẫm màu, đôi khi ít lông và hơi bóng dầu. Ở con đực trưởng thành, đốm này thường rõ hơn. Đây là tuyến mùi dùng để đánh dấu lãnh thổ, không phải vết bệnh. Chỉ đáng lo khi chỗ đó sưng to, đỏ, chảy dịch hoặc con vật cào gãi liên tục.
Tuyến mùi ở bụng hamster lùn. Hamster lùn như Winter White, Campbell và Roborovski có tuyến mùi ở giữa bụng, trông như một mảng nhỏ màu vàng nhạt, hơi sáp. Con vật cọ bụng xuống sàn để đánh dấu. Nếu mảng đó sưng thành cục, đỏ hay chảy dịch thì mới cần khám.
Lông đổi màu của Winter White khi ngày ngắn. Hamster Winter White có thể chuyển dần sang lông trắng khi số giờ có ánh sáng trong ngày ngắn đi. Trong nhà có đèn điện, nhiều con không đổi hoặc đổi một phần, lông lốm đốm. Đây là thay lông tự nhiên, không phải rụng lông vì bệnh.
Lông thưa hơn ở tai và bàn chân. Tai và lòng bàn chân hamster vốn ít lông. Hamster già có thể có tai thưa lông hơn và da tai hơi khô. Đáng lo là khi tai có vảy dày, đỏ, chảy dịch hoặc con vật gãi tai liên tục.
Thay lông theo mùa. Hamster có những đợt rụng lông nhẹ, đều khắp người, lông mới mọc lên ngay bên dưới, không có chỗ trụi trơn và không ngứa. Bạn có thể thấy nhiều lông trong ổ hơn thường lệ.
Các nhóm nguyên nhân thường gặp: dấu hiệu bạn có thể ghi lại
Không thể phân biệt các nguyên nhân dưới đây chỉ bằng mắt, kể cả bác sĩ cũng thường cần soi da, cạo da hoặc lấy mẫu lông. Bảng này giúp bạn biết cần ghi gì, không phải để tự kết luận.
| Nhóm nguyên nhân | Kiểu rụng lông hay gặp | Dấu hiệu đi kèm cần ghi |
|---|---|---|
| Ký sinh trùng ngoài da (ve, mạt, rận) | Lan rộng ở lưng, mông; lông mỏng dần | Gãi nhiều, da có vảy, có chấm nhỏ di chuyển, thường gặp hơn ở con già hoặc đang yếu |
| Nấm da | Mảng tròn trụi, viền rõ | Da có vảy; người trong nhà nổi mảng ngứa trên da cũng cần đi khám bác sĩ (người) |
| Cọ xát | Trụi ở sống mũi, trán, hai bên má | Con vật hay gặm song, chui khe hẹp, cọ mặt vào nắp chuồng |
| Dị ứng, kích ứng | Rụng lông và đỏ da vùng bụng, chân | Mới đổi lót chuồng, dùng lót có mùi thơm, xịt chuồng bằng chất tẩy hay tinh dầu |
| Nội tiết, tuổi già, bệnh bên trong | Rụng lông đối xứng hai bên thân, lông mỏng dần | Thường không ngứa; có thể kèm uống nhiều, sụt cân, bụng to |
| Bị cắn khi nuôi chung | Vết trụi có vết trầy, vết cắn | Hamster lùn nuôi chung đánh nhau; hamster Syria thì không bao giờ nên nuôi chung |
Nếu có nhiều hamster, nên quan sát xem con khác có bị không. Rụng lông lan từ con này sang con kia gợi ý nguyên nhân lây được, và cả nhà cần đi khám cùng lúc.
Quan sát thế nào để kể cho bác sĩ thú y
Trước khi đi khám, dành vài buổi tối quan sát có hệ thống. Chụp ảnh chỗ rụng lông cùng một góc, cùng một ánh sáng, mỗi hai ba ngày, đặt một vật quen thuộc như đồng xu bên cạnh để biết vùng trụi to lên hay không. Đếm xem trong mười phút con vật gãi bao nhiêu lần, gãi chỗ nào. Gãi vài lần khi chải chuốt là bình thường; gãi liên tục đến mức ngừng ăn, ngừng chạy là bất thường.
Nhìn kỹ da dưới lông bằng cách thổi nhẹ hoặc vuốt ngược lông khi con vật ngồi yên trên tay. Ghi lại da hồng hay đỏ, có vảy trắng như gàu, có vảy vàng dính, có vết trầy hay vết đóng mài. Nếu bạn thấy những chấm rất nhỏ di chuyển, đừng cố bắt; chụp ảnh nếu được và kể cho bác sĩ.
Cuối cùng, liệt kê mọi thay đổi gần đây: lót chuồng mới, chất tẩy mới, đồ chơi mới, rau mới, cỏ khô hay cành cây mang từ ngoài vào, con hamster mới về nhà. Nhiều trường hợp rụng lông bắt đầu một hai tuần sau một thay đổi tưởng như không liên quan. Tờ ghi chép này có giá trị hơn mọi lời đoán trên mạng.
Không tự xịt, bôi, tắm thuốc: vì sao
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Những việc dưới đây rất hay được truyền tai nhau nhưng có thể làm hamster ngộ độc hoặc bệnh nặng thêm:
- Thuốc trị ve rận dạng nhỏ gáy, xịt hay vòng cổ cho chó mèo: một số hoạt chất dùng được cho chó lại độc với gặm nhấm và mèo, và liều cho con vật vài chục gam không thể tự chia từ ống dành cho con chó vài ký.
- Kem bôi da, thuốc trị nấm, thuốc trị ghẻ của người: hamster liếm sạch lông nhiều lần mỗi ngày, nên gần như mọi thứ bôi lên da đều bị nuốt vào.
- Tắm thuốc, tắm dầu gội trị ve: hamster ướt mất nhiệt nhanh, căng thẳng nặng, và da bị kích ứng thêm.
- Tinh dầu, dầu tràm, dầu dừa thoa lên lông hay nhỏ vào chuồng: nhiều loại tinh dầu gây kích ứng hô hấp và có thể gây hại khi con vật liếm phải.
- Rắc bột tự chế, lưu huỳnh, vôi vào lót chuồng.
Nếu bác sĩ thú y kết luận có ký sinh trùng hay nấm, họ sẽ chọn sản phẩm và liều phù hợp cho hamster, kèm hướng dẫn vệ sinh chuồng. Có những sản phẩm dùng được cho thú nhỏ, nhưng việc chọn loại nào và bao nhiêu thuộc về người đã khám con vật.
Sửa chuồng và lót để da hamster dễ chịu hơn
Dù nguyên nhân là gì, môi trường sạch và ít kích ứng luôn giúp da hồi phục. Dùng lót chuồng không mùi thơm, ít bụi: giấy lót, giấy xé không in màu, hoặc dăm gỗ đã được xử lý để bớt tinh dầu tự nhiên. Tránh lót có hương liệu và tránh xịt nước hoa, xịt khử mùi, tinh dầu vào chuồng hay quanh chuồng.
Nếu con vật trụi sống mũi vì cọ vào song hay nắp lưới, đó là dấu hiệu nó dành nhiều thời gian cố thoát ra hoặc gặm song. Chuồng rộng hơn, lót sâu hơn để đào, thêm nhà trú và đồ gặm giúp giảm hành vi này. Phần sắp xếp chuồng được bàn kỹ trong danh mục chuồng và lót chuồng của Thế Giới Hamster.
Khi có nghi ngờ ký sinh trùng hay nấm, hãy hỏi bác sĩ cách vệ sinh chuồng: thay toàn bộ lót, giặt hay thay đồ vải, bỏ đồ gỗ và bìa, rửa kỹ đồ nhựa, sứ. Cỏ khô và cành cây mang từ ngoài vào nên được bảo quản khô ráo, kín, tránh để gần nơi có chuột nhắt hay côn trùng.
Mùa nồm miền Bắc, độ ẩm cao làm lót chuồng, cỏ khô và thức ăn dễ ẩm mốc. Lót ẩm vừa gây kích ứng da, vừa tạo điều kiện cho nấm. Trong những tuần nồm, thay phần lót bẩn thường hơn, cất cỏ khô và thức ăn trong hộp kín, và đặt chuồng ở chỗ khô thoáng nhất trong nhà. Lót có mùi mốc hay đổi màu thì bỏ đi ngay, đừng tiếc.
Chăm hamster trong thời gian điều trị da
Điều trị bệnh da ở hamster thường kéo dài vài tuần, và nhiều chủ nuôi bỏ dở giữa chừng vì thấy con vật đã bớt gãi. Lông mọc lại chậm, có khi lâu hơn thời gian điều trị, nên “chưa thấy lông” không có nghĩa là thuốc không có tác dụng, và “đã bớt gãi” không có nghĩa là đã hết. Giữ đúng lịch bác sĩ dặn, kể cả lịch tái khám.
Trong thời gian này, giữ chuồng đơn giản để dễ vệ sinh: lót giấy không mùi, một nhà trú dễ rửa, bánh xe và đồ chơi bằng nhựa cứng hay sứ thay cho đồ gỗ, bìa khó làm sạch. Thay lót theo hướng dẫn của bác sĩ, thường thường xuyên hơn bình thường nếu có ký sinh trùng hay nấm. Rửa tay sau mỗi lần chăm, và nếu nhà có nhiều hamster, chăm con khoẻ trước, con đang điều trị sau.
Cân con vật mỗi tuần. Ngứa nhiều làm hamster ngủ kém, ăn kém; cân tụt trong thời gian điều trị là thông tin bác sĩ cần biết. Ghi lại cả những phản ứng sau khi dùng thuốc như bỏ ăn, lờ đờ, da đỏ hơn, để báo ngay cho phòng khám chứ đừng tự ngừng hay tự đổi thuốc.
Khi nào đưa đến bác sĩ thú y
Đi khám trong vài ngày khi hamster rụng lông kèm ngứa, gãi nhiều, da đỏ, có vảy, vết trầy; khi vùng trụi lan rộng qua các lần chụp ảnh; hoặc khi nhiều con trong nhà cùng bị. Đi khám sớm hơn, trong ngày, khi con vật gãi đến chảy máu, bỏ ăn, sụt cân, hoặc có vết thương hở. Rụng lông đối xứng không ngứa ở hamster già cũng nên đi khám, vì đôi khi đó là dấu hiệu của bệnh bên trong.
Nếu trong nhà có người nổi mảng tròn ngứa trên da, hay trẻ bị ngứa sau khi chơi với hamster, người đó nên đi khám bác sĩ (người), và báo cho bác sĩ thú y biết. Một số loại nấm da có thể lây giữa người và thú, nhưng xử lý được nếu phát hiện và vệ sinh đúng; không cần hoảng, cũng không cần bỏ hamster.
Hỏi bác sĩ sau khi khám: con vật mắc gì, có lây sang con khác hay sang người không, cần vệ sinh chuồng thế nào, bao lâu thì lông mọc lại, khi nào tái khám. Lông thường mọc lại chậm hơn nhiều người nghĩ, nên đừng ngừng điều trị chỉ vì chưa thấy lông mới sau vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Hai đốm đen hai bên hông hamster Syria có phải bệnh không?
Thường là không. Đó là tuyến mùi dùng để đánh dấu lãnh thổ, rõ hơn ở con đực trưởng thành, có thể ít lông và hơi bóng dầu. Chỉ cần đưa đi khám nếu đốm đó sưng to, đỏ, chảy dịch, chảy máu, hoặc hamster cào gãi chỗ đó liên tục.
Hamster rụng lông ở mũi có sao không?
Trụi sống mũi thường do cọ xát vào song chuồng, nắp lưới hay khe hẹp khi con vật cố chui ra hoặc gặm song. Đó là gợi ý xem lại kích thước chuồng và đồ làm giàu môi trường. Nếu chỗ trụi đỏ, trầy, chảy máu hay lan rộng thì đưa đi khám.
Ve rận ở hamster có lây sang chó mèo và người không?
Một số ký sinh trùng ngoài da có thể đi từ loài này sang loài khác, một số thì chỉ ở trên hamster. Chủ nuôi không tự phân biệt được. Hãy hỏi bác sĩ thú y sau khi khám, và rửa tay sau khi cầm hamster hay dọn chuồng trong thời gian chờ kết quả.
Có nên cắt tỉa lông cho hamster lông dài để đỡ rối?
Hamster Syria lông dài, nhất là con đực, có thể có lông vùng mông dài và dính lót. Nếu cần, có thể tỉa rất ít bằng kéo đầu tròn ở vùng bị dính, hoặc nhờ bác sĩ thú y làm. Không cạo, không tắm, và không tỉa sát da vì da hamster mỏng, dễ đứt.
Rụng lông sau khi đổi lót chuồng thì làm sao?
Có thể con vật bị kích ứng với loại lót mới, đặc biệt lót có mùi thơm hay nhiều bụi. Đổi lại loại lót cũ hoặc giấy không mùi, theo dõi trong một hai tuần. Nếu da đỏ, ngứa nhiều hay không cải thiện thì đưa đi khám.
Hamster già bị thưa lông có cần chữa không?
Lông mỏng đi phần nào là chuyện thường ở hamster già, nhưng rụng lông nhiều, có mảng trụi hay kèm ngứa, sụt cân thì nên khám. Ở tuổi này, ký sinh trùng ngoài da dễ bùng lên khi sức đề kháng giảm, và nhiều trường hợp bác sĩ giúp con vật dễ chịu hơn rõ rệt.