Hamster có tuổi thọ ngắn: hamster Syria thường sống khoảng hai đến ba năm, các giống hamster lùn cũng ở khoảng tương tự hoặc ngắn hơn tuỳ giống và từng con. Dấu hiệu bước vào tuổi già thường là ngủ nhiều hơn, chạy bánh xe ít đi, lông mỏng và kém bóng, sụt cân dần, đi chậm và cứng hơn, mắt hay bị dính khi ngủ dậy. Lúc này con vật cần chuồng dễ đi lại hơn, bữa ăn dễ ăn hơn, và cần được cân, khám thường hơn.
Tuổi già không phải là bệnh, nhưng hamster già dễ mắc bệnh hơn: u bướu, răng, tim, thận, da. Nhiều vấn đề trong số đó bác sĩ thú y có thể giúp con vật dễ chịu hơn, nên đừng gạt đi mọi thay đổi bằng câu “nó già rồi”. Bài này cũng nói về chặng cuối: khi nào nên bàn với bác sĩ về chất lượng sống, và cách đưa ra quyết định một cách tôn trọng con vật.
Những dấu hiệu cho thấy hamster đang già đi
Ngủ dài hơn, thức muộn hơn. Con vật vẫn thức vào buổi tối nhưng ra khỏi ổ muộn hơn, quay lại ổ sớm hơn, quãng chạy bánh xe ngắn đi.
Lông mỏng, kém bóng, có chỗ thưa. Đặc biệt ở hông, bụng và quanh mắt. Lông có thể rối hơn vì con vật chải chuốt ít đi.
Sụt cân dần và xương sống rõ hơn khi vuốt lưng. Hamster già mất cơ, nhìn từ trên xuống thấy dáng gầy và hông nhọn hơn.
Đi chậm, chân sau yếu, leo kém. Con vật bò lên bục chậm, có lúc trượt, ngại dùng ống leo trước đây vẫn dùng.
Mắt hay dính hoặc đục. Sáng ra mắt có thể dính ghèn, nhắm lại một lúc; một số con có mắt đục dần.
Ăn chậm, kén ăn hơn. Bỏ hạt cứng, thích món mềm hơn, có khi do răng hoặc do sức gặm kém.
Tính tình thay đổi. Có con trở nên hiền và chịu nằm yên trên tay hơn; có con lại cáu hơn khi bị chạm vào chỗ đau.
Bao nhiêu tuổi thì gọi là già
Không có một mốc cứng, vì tuổi thọ khác nhau giữa các giống và giữa từng con. Với hamster Syria, nhiều người nuôi bắt đầu thấy dấu hiệu tuổi già quanh mốc một năm rưỡi đến hai năm. Với hamster lùn, mốc này có thể sớm hơn. Roborovski, giống nhỏ nhất, đôi khi lại sống khá lâu so với kích thước của mình, nhưng cũng có nhiều cá thể không như vậy.
Vì không biết chính xác ngày sinh của hamster đón về từ cửa hàng, bạn nên ghi ngày đón và ước tuổi lúc đón, thường là vài tuần tuổi. Từ đó cộng lên để biết khi nào con vật bước vào giai đoạn cần chú ý hơn. Đừng chờ đến khi thấy rõ dấu hiệu mới thay đổi cách chăm; bắt đầu sớm một chút không gây hại gì.
Một cách đơn giản để nhận ra sự chuyển giai đoạn là so ảnh. Lật lại ảnh chụp hamster từ nửa năm trước và so với ảnh hôm nay, cùng một góc nếu được: dáng người, độ dày lông, độ sáng mắt thường thay đổi rõ hơn mắt mình nhận ra hằng ngày.
Tuổi thọ ngắn cũng là điều nên nói trước với trẻ trong nhà, theo cách nhẹ nhàng phù hợp lứa tuổi. Khi trẻ hiểu hamster sống được khoảng hai ba năm, việc chăm con vật già và chia tay sẽ ít bất ngờ hơn. Phần giúp trẻ khi hamster mất được bàn riêng ở danh mục trẻ em nuôi hamster.
Sửa chuồng cho hamster già dễ đi lại
Chuồng hợp với con hamster một tuổi chưa chắc hợp với nó lúc hai tuổi rưỡi. Những thay đổi sau giúp con vật đỡ tốn sức mà vẫn giữ được thói quen đào và khám phá:
- Hạ thấp mọi bục, bỏ ống leo dựng đứng, thay cầu thang dốc bằng đường dốc thoải có bề mặt bám.
- Giữ lót sâu ở một khu để con vật vẫn đào được, nhưng làm một vùng lót nông gần ổ, nơi đặt thức ăn và nước.
- Đổi bình nước treo cao thành chén nông nặng, khó lật, hoặc hạ bình xuống thấp vừa tầm.
- Đặt nhà trú có cửa rộng, sàn phẳng, dễ chui vào, không phải trèo.
- Giữ bánh xe nếu con vật vẫn chạy, nhưng chắc chắn bánh xe quay nhẹ và đủ to để lưng không cong.
- Đặt chuồng ở nơi nhiệt độ ổn định hơn, vì hamster già chịu nóng lạnh kém hơn.
- Giảm thay đổi lớn: không đổi vị trí chuồng, không dọn tổng chuồng quá kỹ làm mất mùi quen.
Hamster già vẫn cần được làm giàu môi trường: rải thức ăn ở khu lót nông cho con vật tìm, đặt thêm một hai ống bìa thấp để chui. Chỉ là độ khó nên giảm xuống cho vừa sức.
Hamster già cũng nhạy hơn với nóng lạnh và với những ngày cúp điện mùa hè. Đặt chuồng ở chỗ nhiệt độ ổn định nhất trong nhà, tránh cửa sổ hướng tây, tránh gió điều hoà thổi thẳng, và chuẩn bị sẵn cách làm mát nhẹ cho phòng khi mất điện. Nhà trú nên có lỗ thông để không bí, và lót bên trong đủ dày để con vật tự điều chỉnh độ ấm bằng cách vùi mình hay nằm ra ngoài.
Bữa ăn và cân nặng ở tuổi già
Hamster già thường ăn chậm và kén hơn. Vẫn giữ thức ăn chính là hạt trộn và thức ăn viên khô quen thuộc, nhưng có thể bổ sung món mềm dễ ăn hơn như thức ăn viên ngâm mềm với nước, rau quen thuộc thái nhỏ, một ít trứng chín. Mọi thay đổi khẩu phần nên làm từ từ. Nếu con vật có bệnh như thận hay tim, chế độ ăn nên theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.
Cân hàng tuần trở thành công cụ quan trọng nhất. Ghi lại để thấy xu hướng: sụt cân chậm theo tuổi khác với sụt nhanh trong vài tuần. Một bảng nhỏ với hai cột ngày và gam là đủ; nếu có thể, ghi thêm một chữ về tình trạng ăn hôm đó. Sụt nhanh, nhất là khi con vật vẫn có thức ăn trong chuồng, thường có lý do như răng mọc dài, u, hay bệnh bên trong, và đáng được đi khám.
Không tự cho hamster già dùng vitamin, thuốc bổ, sữa, thực phẩm chức năng để “bồi bổ”. Những thứ này không thay được việc tìm nguyên nhân, và có thể làm rối hệ tiêu hoá vốn đã kém đi. Nếu bạn muốn hỗ trợ dinh dưỡng, hãy hỏi bác sĩ thú y trong buổi khám.
Đặt thức ăn ở vài chỗ gần ổ thay vì chỉ một chén ở góc xa, để con vật già không phải đi nhiều. Vẫn rải một ít cho con vật tìm, vì việc kiếm ăn giúp nó vận động nhẹ và giữ được hứng thú.
U bướu ở hamster già: ghi lại gì và hỏi gì
Hamster già hay xuất hiện cục u dưới da hoặc khối sưng ở bụng, ngực, chân, vùng tuyến mùi. Có khối u lành, có khối u ác, có áp xe, có khi chỉ là tuyến mùi to lên; nhìn bên ngoài không phân biệt được. Việc của bạn là phát hiện sớm và ghi lại, còn việc xác định là của bác sĩ.
Khi thấy một cục lạ, chụp ảnh với một vật để so kích thước như đồng xu, ghi ngày phát hiện, vị trí, cục mềm hay cứng (nếu con vật quen tay và để bạn chạm nhẹ), có di động dưới da không. Chụp lại mỗi tuần để biết nó lớn nhanh hay chậm. Không nặn, không chích, không bôi gì lên.
Khi đi khám, hỏi bác sĩ: khối này có cần làm thêm gì để biết rõ không, có nên mổ không, rủi ro gây mê với một con hamster ở tuổi này thế nào, nếu không mổ thì cần theo dõi gì. Với hamster già, đôi khi lựa chọn hợp lý là không can thiệp mà tập trung giữ con vật thoải mái. Đó là quyết định nên đưa ra cùng bác sĩ, dựa trên tình trạng thật của con vật.
Chặng cuối: chất lượng sống và quyết định cùng bác sĩ thú y
Đến một lúc, hamster già sẽ yếu đi dù được chăm tốt. Câu hỏi khi ấy không còn là “chữa thế nào” mà là “con vật còn sống dễ chịu không”. Một số câu tự hỏi có ích: con vật còn tự ăn và uống không, còn tự đi tới chỗ ăn không, còn tự chải chuốt không, có dấu hiệu đau như ngồi gù, nghiến răng, kêu khi bị chạm không, còn hứng thú với điều gì không. Ghi lại mỗi ngày giúp bạn nhìn rõ xu hướng thay vì chỉ cảm tính.
Khi những ngày khó chịu nhiều hơn ngày dễ chịu, hãy bàn thẳng với bác sĩ thú y. Bác sĩ có thể giúp giảm đau, chỉ cách chăm tại nhà, hoặc nói với bạn về lựa chọn an tử nhân đạo nếu con vật đang chịu đau mà không thể cải thiện. Đây là quyết định riêng của từng gia đình, không có lựa chọn nào là đáng trách, và bạn có quyền hỏi kỹ mọi điều trước khi quyết.
Nếu con vật mất ở nhà, đặt nó vào một hộp nhỏ có lót giấy, để ở chỗ mát. Hỏi phòng khám hoặc tìm hiểu quy định nơi bạn ở về cách xử lý xác thú cưng nhỏ. Cho mình và gia đình thời gian buồn. Nhiều người ngạc nhiên vì mình buồn nhiều đến vậy với một con vật nhỏ; nỗi buồn đó là bình thường và xứng đáng được tôn trọng. Một con hamster sống trọn hai ba năm trong một chuồng rộng, được ăn đủ và được quan tâm là một cuộc đời tốt.
Khi nào đưa hamster già đến bác sĩ thú y
Nên có một lần khám tổng quát khi hamster bước vào tuổi già, để bác sĩ có số liệu nền về cân nặng, răng, tim phổi, da. Sau đó, đi khám trong ngày khi con vật bỏ ăn, sụt cân nhanh, thở khó, có khối u lớn nhanh hay chảy máu, đi nghiêng hay đi vòng tròn. Đặt lịch sớm khi thấy cục u mới, mắt dính kéo dài, răng có vẻ dài, uống nước nhiều bất thường.
Gọi trước để chọn nơi có bác sĩ quen khám thú nhỏ và hỏi họ có nhận theo dõi thú già, thú cuối đời không. Mang theo sổ cân nặng, ảnh các cục u qua từng tuần, danh sách thay đổi về ăn uống. Hỏi bác sĩ về những gì có thể làm để con vật thoải mái hơn, chứ không chỉ hỏi “có chữa được không”.
Nếu bạn sắp đi xa, về quê dịp Tết hay đi công tác, hamster già là con vật khó gửi nhất. Hãy tính trước: nhờ người trông đến tận nhà thay vì chở con vật đi, viết rõ cách cho ăn, dấu hiệu cần gọi bác sĩ, và lưu sẵn cách liên lạc phòng khám cho người trông.
Câu hỏi thường gặp
Hamster sống được bao lâu?
Hamster Syria thường sống khoảng hai đến ba năm. Các giống hamster lùn có tuổi thọ ở khoảng tương tự hoặc ngắn hơn, tuỳ giống và từng con. Chuồng rộng, ăn uống hợp lý, ít căng thẳng và được khám khi có vấn đề giúp con vật sống trọn tuổi của nó, nhưng không kéo dài quá giới hạn tự nhiên của loài.
Hamster già ngủ cả ngày cả đêm có bình thường không?
Hamster già ngủ nhiều hơn là chuyện thường, nhưng nếu con vật không thức dậy ăn uống, không đi vệ sinh, hoặc nằm ngoài ổ, người lạnh, thì không còn là ngủ bình thường. Kiểm tra nhiệt độ phòng và đưa đi khám nếu con vật lờ đờ khi thức.
Có nên mổ u cho hamster già không?
Không có câu trả lời chung. Bác sĩ thú y sẽ cân nhắc kích thước, vị trí, tốc độ lớn của khối u, sức khoẻ chung và rủi ro gây mê ở tuổi đó. Có trường hợp mổ giúp con vật dễ chịu hơn, có trường hợp chăm sóc giảm khó chịu là lựa chọn tốt hơn.
Làm sao biết hamster đang đau?
Hamster giấu đau rất giỏi. Dấu hiệu có thể là ngồi gù, lông xù, mắt nheo, nghiến răng, ăn ít, không chải chuốt, cáu hơn khi bị chạm vào, hoặc nằm im ở chỗ lạ. Nếu thấy những dấu hiệu này, hãy hỏi bác sĩ thú y về cách giảm đau phù hợp cho hamster.
Có nên nuôi thêm hamster con để bầu bạn với con già không?
Không nên. Hamster Syria sống đơn độc và sẽ đánh nhau nếu nuôi chung. Hamster lùn ghép mới cũng dễ đánh nhau, và con già yếu thường chịu thiệt. Nếu muốn nuôi thêm, hãy chuẩn bị một chuồng riêng hoàn toàn cho con mới.