Khi lứa hamster ngoài ý muốn có nhiều con hơn khả năng chăm của bạn, cách có trách nhiệm là giữ lại số con bạn thật sự nuôi tốt được, rồi tìm cho từng con còn lại một người nhận nuôi hiểu cách nuôi hamster: mỗi con một chuồng rộng, lót dày, không nuôi chung hamster Syria, không cho phối giống. Bắt đầu tìm từ khi lứa con được khoảng hai, ba tuần tuổi, và chỉ giao khi con đã tách mẹ, ăn uống tự lập và khoẻ mạnh.
Thả hamster ra công viên, bãi cỏ, hay bỏ lại ở nơi công cộng không phải là "trả về tự nhiên". Hamster nuôi không có nơi nào ở Việt Nam để trở về, chúng không biết kiếm ăn và tránh kẻ săn mồi ngoài trời, và hầu như chắc chắn chết. Bài này hướng dẫn cách sàng lọc người nhận, chuẩn bị gì khi giao, và cách xử lý khi không tìm được ai.
Bao nhiêu con bạn thật sự giữ được
Câu hỏi đầu tiên cần trả lời thật lòng, trước khi cảm xúc lấn át: nhà bạn có chỗ, thời gian và ngân sách cho bao nhiêu chuồng lâu dài? Với hamster Syria, mỗi con một chuồng riêng, mỗi chuồng cần sàn rộng, lót dày, bánh xe đúng cỡ, nhà trú, bể cát, thức ăn và việc dọn dẹp hằng tuần. Nhân con số đó lên, nhiều gia đình nhận ra chỉ giữ được một hoặc hai con.
Với hamster lùn, bạn có thể giữ một cặp cùng giới cùng lứa nếu chúng hoà thuận và bạn có chuồng thứ hai sẵn sàng tách. Nhưng ngay cả vậy, đừng giữ cả nhóm lớn trong một chuồng chỉ vì "chúng là anh em". Nhóm càng đông, xung đột càng khó quan sát.
Bạn có thể tính chi phí bằng một ví dụ giả định: giả sử mỗi con cần một khoản chi cố định ban đầu cho chuồng và đồ dùng, cộng một khoản chi hằng tháng cho lót, thức ăn và dự phòng thú y. Nhân với số con bạn định giữ, rồi so với ngân sách thật của gia đình. Con số này thường làm quyết định dễ hơn. Giữ ít con nhưng nuôi tốt là lựa chọn tử tế hơn giữ tất cả trong điều kiện chật chội.
Ai là người nhận nuôi phù hợp
Người nhận nuôi tốt không cần là chuyên gia, nhưng phải sẵn lòng học và có điều kiện thực tế. Những dấu hiệu sau cho thấy bạn đang nói chuyện với một người đáng tin.
- Họ hỏi lại bạn về giống, giới tính, tuổi, thức ăn đang ăn, chứ không chỉ hỏi "con nào đẹp nhất".
- Họ có, hoặc sẵn sàng chuẩn bị trước, một chuồng riêng đủ rộng, lót dày, bánh xe đúng cỡ.
- Họ hiểu hamster Syria phải nuôi riêng và không định nhận hai con để nuôi chung.
- Với gia đình có trẻ em, cha mẹ là người đứng ra nhận và chịu trách nhiệm chính, không phải chỉ một em nhỏ hứa sẽ chăm.
- Họ biết hamster thức đêm, sống vài năm, và cần được khám thú y khi ốm.
- Họ không có ý định cho hamster phối giống, bán lại hay dùng làm quà tặng tiếp.
- Họ đồng ý báo lại cho bạn nếu sau này không nuôi được nữa, thay vì tự ý cho đi hoặc thả.
Một người nhận nuôi chịu chụp cho bạn xem chuồng đã chuẩn bị trước khi đến nhận là dấu hiệu rất tốt.
Những trường hợp nên từ chối
Người muốn nhận nhiều con để nuôi chung. Đặc biệt với hamster Syria, điều này gần như chắc chắn dẫn tới đánh nhau. Với hamster lùn, nhận nhiều con không rõ giới tính dễ dẫn tới lứa mới.
Người muốn hamster để "cho con nít chơi vài hôm". Hamster không phải đồ chơi. Một gia đình không có người lớn chịu trách nhiệm thường dẫn tới hamster bị bỏ bê hoặc bị cho đi tiếp.
Người hỏi về chuyện cho đẻ, lai màu, bán lại. Mục tiêu của bạn là chấm dứt vòng sinh sản ngoài ý muốn, không phải tạo ra nguồn hamster mới.
Người định dùng hamster làm thức ăn cho thú cưng khác. Câu này nghe lạ nhưng có xảy ra với hamster được cho miễn phí. Nếu nghi ngờ, từ chối.
Người không có chỗ ở ổn định hoặc sắp chuyển đi xa. Sinh viên sắp về quê, người sắp chuyển trọ, người sắp đi nước ngoài: hamster dễ bị gửi lại hoặc bỏ lại.
Người chỉ có chuồng mini bán kèm và không định đổi. Chuồng mini nhiều tầng, sàn nhỏ, lót mỏng thường quá chật cho hamster sống lâu dài. Nếu người nhận sẵn lòng nâng cấp thì tốt; nếu họ khăng khăng "hamster nhỏ thì cần gì chỗ rộng", hamster sẽ sống căng thẳng suốt đời.
Người hối thúc, muốn nhận ngay trong ngày. Người nuôi có trách nhiệm thường cần vài ngày để chuẩn bị chuồng. Sự vội vàng đôi khi là dấu hiệu của quyết định bốc đồng, như mua tặng ai đó vào phút chót.
Chuẩn bị và giao hamster cho người nhận
Một buổi giao chu đáo giúp hamster đỡ căng thẳng và giúp người nhận bắt đầu đúng.
- Xác nhận giới tính lần cuối và ghi rõ cho người nhận, kèm giống và ngày sinh ước chừng.
- Bảo đảm hamster con đã tự lập: tách mẹ ít nhất vài ngày, ăn uống tốt, không có dấu hiệu ốm.
- Chuẩn bị hộp vận chuyển nhỏ có lỗ thoáng, lót giấy, thêm một nắm lót từ chuồng cũ và vài hạt thức ăn quen thuộc.
- Gửi kèm một túi nhỏ thức ăn đang dùng để người nhận trộn dần nếu muốn đổi sang loại khác.
- Viết một trang hướng dẫn ngắn: lịch ăn, loại lót, những thực phẩm cần tránh, các dấu hiệu cần đi thú y, lưu ý không tắm nước, không dùng bóng chạy.
- Giao vào buổi chiều tối mát, tránh giữa trưa nắng gắt; không để hộp trong cốp xe hay dưới nắng.
- Hẹn hỏi thăm sau một tuần để giải đáp thắc mắc của người nhận.
Nếu người nhận ở xa, đừng gửi hamster qua dịch vụ giao hàng thông thường. Hộp kín, nóng, rung lắc trong nhiều giờ có thể làm hamster chết trên đường.
Khi không tìm được ai nhận
Có những lúc bạn đã hỏi khắp người quen mà vẫn còn vài con chưa có nhà. Lúc đó, việc của bạn là giữ chúng an toàn trong điều kiện tạm chấp nhận được, tiếp tục hỏi, và không vội giao cho người chưa phù hợp chỉ vì muốn xong việc. Một hamster ở chuồng tạm thêm vài tuần vẫn tốt hơn một hamster giao vào tay người sẽ bỏ nó.
Bạn có thể hỏi thêm ở nhóm người nuôi hamster trong khu vực, câu lạc bộ thú cưng ở trường, đồng nghiệp ở cơ quan, nhóm cứu hộ động vật nhỏ nếu nơi bạn sống có. Khi đăng thông tin, ghi rõ: hamster được cho nhận nuôi, không bán, người nhận cần có chuồng riêng cho mỗi con, sẵn lòng trao đổi trước. Cách viết này tự lọc bớt người không phù hợp.
Tuyệt đối không thả hamster ra ngoài trời, không bỏ hamster trong hộp ở cổng trường, chợ, công viên, không gửi lại cửa hàng mà không hỏi rõ họ sẽ làm gì. Hamster nuôi không có khả năng sống ngoài tự nhiên. Nếu thật sự bế tắc, hỏi bác sĩ thú y quen hoặc nhóm cứu hộ xem họ có biết người nhận phù hợp không.
Trong thời gian chờ, cứ coi mỗi con còn lại như hamster của chính mình: chuồng đủ lót, có chỗ trốn, có bánh xe nếu có thể, được cân và theo dõi. Một hamster khoẻ, quen tay, ăn uống tốt cũng dễ tìm được người nhận hơn một con gầy, nhát, sống trong hộp chật.
Tuần đầu ở nhà mới: dặn người nhận những gì
Hamster con chuyển nhà thường căng thẳng trong vài ngày đầu: trốn suốt trong nhà trú, ăn ít, giật mình khi có tiếng động. Dặn người nhận rằng đây là phản ứng bình thường, và việc tốt nhất họ làm được là để hamster yên trong khoảng vài ngày, chỉ thay thức ăn, nước, không bế ra, không dọn chuồng toàn bộ.
Sau khi hamster đã ra ăn và khám phá chuồng bình thường, người nhận có thể bắt đầu làm quen tay: đặt tay trong chuồng vào buổi tối, để hamster tự ngửi, cho ăn một hạt trên lòng bàn tay. Không bế hamster từ trên cao, không đánh thức hamster giữa ban ngày để chơi, không cho trẻ nhỏ cầm khi chưa có người lớn ngồi cạnh.
Dặn thêm ba dấu hiệu cần đi thú y sớm ở hamster con mới về: phần sau ướt bết, bỏ ăn quá một ngày, nằm co lờ đờ, lông xù. Hamster con nhỏ và mất nước nhanh, không nên chờ. Bạn cũng nên để lại cách liên lạc để người nhận hỏi lại khi lo lắng; một người nuôi mới được giải đáp kịp thời ít khi bỏ cuộc.
Chặn vòng lặp: để không có lứa tiếp theo
Lứa ngoài ý muốn thường lặp lại vì cùng một nguyên nhân: xem giới tính sai, nuôi chung đực cái, hamster mẹ mang thai lại ngay sau khi đẻ, hoặc hamster con không được tách kịp. Trước khi giao con cuối cùng đi, rà lại toàn bộ hamster còn trong nhà: mỗi con đã được xác nhận giới tính chưa, có con đực nào đang ở chung với con cái nào không.
Hamster mẹ sau khi nuôi con cần được nghỉ hoàn toàn: chuồng riêng, ăn uống đầy đủ, không phối lại. Nếu hamster mẹ có biểu hiện gầy yếu, lông xù kéo dài, hãy đưa đi khám tổng quát ở phòng khám nhận khám thú nhỏ.
Khi giao hamster cho người khác, nhắc họ điều quan trọng nhất bạn vừa học được: giới tính hamster rất dễ xem nhầm, và hamster sinh sản rất nhanh. Một câu nhắc ấy có thể chặn được một lứa ngoài ý muốn ở nhà người khác.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bán hamster con để bù chi phí nuôi không?
Thế Giới Hamster không khuyến khích bán hamster con. Khi có tiền, việc sàng lọc người nhận thường lỏng hơn và hamster dễ rơi vào tay người mua cho vui. Mục tiêu nên là tìm được người nuôi tốt cho từng con. Chi phí nuôi lứa con là bài học để lần sau tách giới tính kịp thời.
Mang hamster con trả lại cửa hàng được không?
Hãy hỏi rõ cửa hàng sẽ làm gì với hamster. Nhiều nơi không nhận, hoặc nhận rồi bày bán chung với con khác mà không kiểm giới tính, tiếp tục vòng lặp. Tìm người nhận nuôi trực tiếp, nói chuyện được với họ, thường là lựa chọn tốt hơn.
Hamster con mấy tuần tuổi thì cho người khác được?
Chỉ nên giao khi hamster con đã tách mẹ, ăn uống tự lập và khoẻ sau vài ngày ở chuồng tạm, thường không sớm hơn khoảng năm tuần tuổi. Giao quá sớm khiến hamster con căng thẳng, dễ ốm khi về nhà mới.
Có nên cho hamster con làm quà sinh nhật cho bạn bè không?
Không nên tặng bất ngờ. Người được tặng có thể chưa chuẩn bị chuồng, chưa biết cách nuôi, hoặc gia đình không đồng ý. Nếu có người muốn nuôi, mời họ trao đổi trước, chuẩn bị chuồng, rồi mới giao.
Thả hamster ở công viên có tốt hơn để chúng chết đói trong nhà không?
Không. Hamster nuôi không biết kiếm ăn ngoài trời, dễ bị chó mèo, chim, chuột cống săn bắt, chết vì nắng mưa. Bỏ rơi động vật cũng là hành vi vô trách nhiệm. Nếu bế tắc, giữ chúng trong chuồng tạm, tiếp tục hỏi người nhận và nhờ bác sĩ thú y hoặc nhóm cứu hộ giúp.
Người nhận nuôi sau một thời gian không nuôi được nữa thì sao?
Khi giao, hãy thoả thuận trước rằng họ sẽ báo lại cho bạn nếu không nuôi được, để bạn nhận lại hoặc cùng tìm người khác. Điều này giúp hamster không bị cho đi lòng vòng hoặc bị bỏ rơi.