Bể kính là một lựa chọn chuồng tốt cho hamster nếu bể đủ dài (khoảng 80–100 cm trở lên), có nắp lưới kim loại phủ gần hết mặt trên và được đặt ở nơi mát, không có nắng chiếu. Thành kính cao giữ được lót sâu, hamster không gặm được, không xổng qua khe, và bạn quan sát được đường hầm sát thành.
Đổi lại, bể kính nặng, chỉ thông gió qua một mặt và nóng nhanh hơn lồng song. Trong khí hậu Việt Nam, đó là điểm phải tính kỹ. Bài này nói rõ khi nào bể kính hợp, cách chọn cỡ, cách làm nắp và cách kiểm xem bể có đang quá bí, quá nóng hay không.
Nếu bạn đang có một chiếc bể cá cũ để không, phần cuối bài hướng dẫn kiểm tra trước khi tận dụng làm chuồng.
Vì sao bể kính được nhiều người nuôi lâu năm chọn
Lý do lớn nhất là lớp lót. Thành kính cao 40–50 cm cho phép đổ lót 25–30 cm mà không văng ra ngoài, điều lồng song khó làm. Hamster đào hang sát thành kính, và bạn nhìn thấy cả hệ thống đường hầm, ngăn ngủ, kho thức ăn như một lát cắt của hang ngoài tự nhiên. Với người muốn quan sát hành vi tự nhiên, đó là trải nghiệm khác hẳn chuồng mini.
Lý do thứ hai là an toàn. Kính không gặm được, không có mép nhựa để răng bám vào, không có song để leo rồi rơi. Hamster lùn và robo, vốn có thể lọt qua song chuồng rộng, gần như không có đường thoát khỏi bể có nắp kín. Với nhà có mèo, thành kính kín cũng giúp hamster không bị chân mèo thò vào.
Lý do thứ ba là yên tĩnh. Hamster không thể gặm song vào nửa đêm, bánh xe đặt trên đáy kính chắc chân hơn, nên phòng ngủ bên cạnh bớt tiếng ồn. Với sinh viên ở trọ một phòng, chi tiết này có ý nghĩa thật.
Tuy vậy, những lợi thế này chỉ có khi bể đủ lớn. Một bể kính nhỏ dài 40–60 cm, loại hay dùng nuôi cá, vẫn là chuồng chật, chỉ khác là chật mà kín.
Chọn cỡ bể kính theo giống
Bể kính thường được bán theo chiều dài và dung tích lít. Như mọi loại chuồng, điều cần nhìn là diện tích đáy. Bảng dưới là khoảng tham khảo, ví dụ giả định với các cỡ bể phổ biến.
| Giống | Đáy nên nhắm | Chiều cao thành hợp lý | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hamster Syria | Khoảng 100 × 50 cm trở lên | 45–50 cm | Bánh xe lớn cần chiều cao đủ để quay khi đặt trên lót mỏng |
| Winter White, Campbell | Khoảng 80–100 × 40–50 cm | 40–50 cm | Hợp nhất với bể vì không lọt khe, không gặm |
| Roborovski | Khoảng 80–100 × 40–50 cm | 40–50 cm | Bể kín giảm nguy cơ xổng, rất nên chọn với giống này |
| Hamster Trung Quốc | Khoảng 80–100 × 40–50 cm | 40–50 cm | Thích leo nhẹ, có thể thêm cành gỗ thấp |
Bể quá cao so với chiều dài, ví dụ cao 60 cm nhưng đáy chỉ 60 cm, gây khó thông gió vì không khí nóng ẩm đọng ở dưới. Bể dài, thấp vừa phải là cấu hình tốt hơn cho hamster. Kính dày cũng đồng nghĩa nặng: một bể 100 cm đầy lót có thể nặng vài chục ký, cần đặt trên tủ hoặc bàn chắc chắn ngay từ đầu vì sau đó gần như không di chuyển được.
Làm nắp lưới cho bể kính
Bể kính bán sẵn thường không có nắp, hoặc nắp kính kín dành cho bể cá. Hamster cần nắp lưới để thông khí, và nắp phải đủ chắc để không bị đẩy bật.
- Đo kích thước miệng bể bên ngoài, cộng thêm khoảng 1 cm mỗi chiều để nắp phủ trùm lên vành kính.
- Làm khung bằng gỗ thanh hoặc nhôm, ghép vuông góc. Nếu là gỗ, chà nhẵn và để khung nằm ngoài tầm với của hamster.
- Căng lưới kim loại mắt nhỏ lên khung, cố định bằng đinh ghim hoặc nẹp, mặt lưới quay xuống phía trong, phần đinh và nẹp ở phía trên.
- Phủ lưới gần hết diện tích nắp, không chỉ một ô nhỏ ở giữa. Với bể kính, nắp là đường thông gió duy nhất.
- Gắn hai hoặc bốn chốt giữ ở cạnh để nắp không bị đẩy trượt khi hamster leo lên đồ cao trong bể.
- Kiểm tra lần cuối: nhìn từ trong ra không có đầu đinh, đầu lưới nhọn; nắp đậy kín, không có khe ở góc.
Không đặt nắp kính hay nắp nhựa kín lên bể có hamster, kể cả "để giữ ấm" trong mùa lạnh. Thiếu thông khí, amoniac từ nước tiểu tích tụ ở tầng sát lót, chính là tầng hamster thở suốt ngày.
Bể kính và cái nóng Việt Nam: điều phải tính trước
Kính hấp thụ và giữ nhiệt, không khí trong bể lưu thông chậm hơn ngoài phòng. Nếu phòng 32 độ, bên trong bể vào buổi chiều có thể còn cao hơn, nhất là khi bể đặt gần cửa sổ hướng tây hoặc dưới mái tôn. Hamster nhạy với nóng: nhiều tài liệu chăm sóc cho rằng khoảng 20–25 độ là dễ chịu, và từ khoảng 28–30 độ trở lên đã bắt đầu có nguy cơ say nóng.
Vì vậy, ở miền Nam, miền Trung, hoặc tầng áp mái miền Bắc mùa hè, bể kính chỉ thật sự an toàn khi phòng có điều hoà hoặc rất mát. Đặt một nhiệt kế nhỏ ngay trong bể, ở độ cao gần mặt lót, không phải trên tường. Đọc nhiệt độ lúc nóng nhất trong ngày, thường là đầu giờ chiều, trong vài ngày liên tiếp trước khi quyết định.
Khi cúp điện kéo dài giữa mùa nóng, bể kính là loại chuồng cần xử lý sớm nhất. Mở nắp lưới lên một phần trong lúc bạn ở cạnh trông, đặt một viên gạch men đã làm mát hoặc chai nước đông đá bọc khăn ở một góc để hamster tự chọn nằm gần. Không đặt đá trực tiếp vào lót, không phun nước lên hamster. Nếu hamster nằm duỗi bẹp, thở nhanh, lờ đờ, hãy làm mát từ từ và đưa ngay đến bác sĩ thú y.
Dấu hiệu bể đang quá bí và cách xử lý
Mùi khai bốc lên khi mở nắp. Amoniac tích tụ do thông gió yếu. Mở rộng phần lưới trên nắp, dọn góc vệ sinh thường hơn, kiểm xem lót ở góc đó đã bão hoà chưa.
Hơi nước đọng trên mặt kính. Độ ẩm trong bể cao hơn phòng. Hay gặp ở mùa nồm miền Bắc hoặc khi bình nước rỉ. Kiểm bình nước, tăng thông gió, tránh đặt rau quả nhiều nước trong bể quá lâu.
Lót đáy ẩm, có đốm mốc. Lớp sâu nhất ít được hamster đảo, dễ ẩm mốc. Khi thay lót lớn, xem lớp đáy; nếu mốc, thay hết phần đó và xem lại độ ẩm phòng.
Hamster hắt hơi, mắt ướt. Có thể do bụi, mùi hoặc không khí bí. Cải thiện thông gió và lót trước; nếu kèm khó thở, chảy dịch mũi, lờ đờ, đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ.
Hamster nằm sát mặt kính và nằm duỗi. Có thể đang tìm chỗ mát hơn, vì kính ở mặt khuất nắng thường mát hơn lót. Kiểm nhiệt độ trong bể ngay, và xem lại vị trí đặt bể nếu hiện tượng lặp lại vào cùng giờ mỗi ngày.
Ruồi giấm hoặc côn trùng nhỏ bay quanh bể. Thường do rau quả bị hamster giấu dưới lót đã lên men. Lấy kho thức ăn tươi ra, chỉ cho rau quả lượng vừa ăn hết, và giữ phần thức ăn khô cho hamster tích trữ thay vì đồ tươi.
Tận dụng bể cá cũ làm chuồng hamster: kiểm gì trước
Bể cá cũ là nguồn bể kính rẻ, nhưng đã dùng cho cá thì cần kiểm kỹ trước khi cho hamster vào:
- Kích thước đáy: bể cá gia đình phổ biến 60 cm thường quá nhỏ; chỉ tận dụng bể từ khoảng 80 cm trở lên.
- Đường keo silicon ở các góc: hamster có thể gặm keo lộ ra ở mép trong. Nếu keo bong hoặc có đoạn lồi, cần xử lý hoặc che bằng lót dày phía dưới.
- Vết nứt, mẻ kính: kiểm cả bốn góc và mép trên. Bể nứt không giữ nước được vẫn có thể dùng cho hamster nếu kính chắc, nhưng mép sắc phải được mài hoặc che.
- Cặn và hoá chất: rửa bằng nước ấm, xà phòng trung tính, tráng nhiều lần, phơi khô hẳn. Không dùng chất tẩy mạnh có mùi hắc.
- Phụ kiện bể cá: tháo hết đèn, máy sục, dây điện. Hamster gặm dây điện là tai nạn có thật.
- Nắp: bỏ nắp kính hoặc nắp đèn của bể cá, làm nắp lưới như hướng dẫn ở trên.
Sau khi chuẩn bị, để bể trống ở chỗ đặt dự kiến vài ngày và đo nhiệt độ bên trong. Nếu đạt, mới đổ lót và chuyển hamster vào.
Dọn bể kính mà không phá hang
Bể kính giữ lót rất sâu, nên cách dọn khác với chuồng mini đổ hết lót ra rửa. Phần lớn hamster chọn một góc cố định để đi vệ sinh, thường ở góc xa ổ ngủ hoặc trong bể cát. Mỗi vài ngày, bạn dùng một chiếc xẻng nhỏ xúc riêng phần lót ướt ở góc đó, thay bằng lót mới, và lấy ra những mẩu rau quả tươi bị hamster giấu ở chỗ dễ thấy trước khi chúng hỏng.
Việc thay lót lớn chỉ cần làm sau vài tuần, tuỳ mùi và độ ẩm. Khi thay, đừng đổ sạch toàn bộ: giữ lại một phần lót cũ khô, sạch, và nếu được thì giữ nguyên vật liệu trong ổ ngủ, để hamster vẫn nhận ra mùi lãnh thổ của mình. Kính lau bằng khăn ẩm với nước ấm là đủ; lau mặt trong bằng khăn khô sau đó để không đọng ẩm.
Lưu ý về sức nặng: bể đầy lót rất nặng, đừng cố nghiêng hay nhấc cả bể để đổ lót. Xúc lót ra túi hoặc thùng từng phần. Hamster nên được chuyển sang hộp tạm có lót cũ và nhà trú trong lúc thay lót lớn, không để nó chạy tự do trên sàn khi bạn đang bận tay. Chi tiết về tần suất và cách dọn cho từng loại chuồng được viết ở danh mục vệ sinh và chăm sóc hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Bể kính có làm hamster bị cô đơn hay buồn không?
Không. Hamster vốn là loài sống đơn độc, cần chỗ trốn và đất để đào hơn là nhìn thấy thế giới bên ngoài. Bể kính rộng, lót sâu và có nhà trú cho phép hamster sống đúng bản năng. Thành trong suốt cũng không làm nó căng thẳng nếu bể không đặt ở chỗ người qua lại liên tục.
Hamster có nhìn thấy kính và đâm vào không?
Hamster có thị lực kém và dựa nhiều vào khứu giác, xúc giác. Chúng nhanh chóng học được ranh giới bể qua râu và mũi. Việc hamster cào vào mặt kính lặp lại hằng đêm thường là dấu hiệu bể chật hoặc thiếu chỗ đào, không phải do không nhìn thấy kính.
Bể kính cần dọn thường hơn lồng song không?
Không nhất thiết, nhưng cần chú ý mùi và độ ẩm hơn vì thông gió kém. Dọn góc vệ sinh đều đặn, kiểm lớp lót đáy khi thay lót lớn. Với lót đủ dày và nắp lưới rộng, nhiều người thấy bể kính ít mùi bằng hoặc hơn lồng song.
Có nên đặt đèn sưởi trên bể kính vào mùa đông không?
Không nên tự lắp đèn sưởi hay tấm sưởi. Bể kính kín dễ quá nhiệt cục bộ và hamster không có chỗ tránh. Mùa lạnh miền Bắc, hãy giữ phòng ấm vừa phải, tăng lót và vật liệu làm ổ, đặt bể tránh gió lùa. Nếu hamster lạnh, lờ đờ bất thường, đưa đến thú y.
Bể nhựa trong suốt dạng hộp có thay được bể kính không?
Hộp nhựa trong cỡ lớn chính là bin cage, nhẹ hơn nhưng cần khoét thông gió và chống gặm mép. Bể nhựa nuôi bò sát dạng có cửa trượt cũng dùng được nếu đủ sàn và thông gió đủ. Điều kiện chung vẫn là đáy rộng, lót sâu, nắp thoáng.