Hamster hắt hơi lẻ tẻ sau khi đào lót hay lăn trong bể cát thường do bụi và tự hết; nhưng hắt hơi liên tục, thở có tiếng lách cách hay khò khè, thở bằng bụng hoặc há miệng, chảy nước mũi, mắt dính ghèn là những dấu hiệu cần đưa đi khám thú y. Thở há miệng hay thở gắng sức là ca phải đi ngay, vì hamster rất nhỏ và phổi có ít dự trữ.
Mắt và mũi của hamster thường có vấn đề cùng lúc, vì gần nhau và cùng chịu tác động của bụi, mùi, gió lạnh. Bài này giúp bạn phân biệt mức nhẹ với mức nguy hiểm, sửa những thứ trong môi trường hay gây kích ứng, và biết những việc không nên làm như nhỏ thuốc mắt của người hay xông tinh dầu.
Hắt hơi do bụi khác với dấu hiệu bệnh thế nào
Hamster dành nhiều thời gian chúi mũi vào lót chuồng để đào, và hay lăn trong bể cát. Một vài cái hắt hơi ngay sau những lúc ấy giống như người hắt hơi khi quét nhà: không đáng lo nếu xảy ra hiếm, không kèm dấu hiệu khác, con vật vẫn ăn và chạy như thường.
Đáng để ý là khi hắt hơi lặp đi lặp lại trong ngày, cả lúc con vật không đào, hoặc kèm theo những thay đổi khác. Đặt tai gần chuồng trong phòng yên tĩnh: hamster khoẻ thở gần như không nghe thấy. Nếu nghe tiếng lách cách nhỏ, tiếng rít, tiếng khò khè đều đặn theo nhịp thở, đó là dấu hiệu đường thở có vấn đề. Nhìn hông con vật khi nó nằm yên: thở bình thường nhẹ và đều; thở gắng sức thì bụng hóp vào phình ra rõ, đôi khi con vật duỗi cổ hoặc há miệng.
Một mẹo đơn giản: quay video ngắn có âm thanh khi nghe thấy tiếng thở lạ. Hamster rất hay “im” đúng lúc tới phòng khám vì sợ; một đoạn video mười giây giúp bác sĩ nghe lại được điều bạn đã nghe.
Cũng nên phân biệt tiếng thở với tiếng kêu. Hamster có thể kêu chít chít khi bị làm phiền, nghiến răng lách cách khi khó chịu, hay phát ra tiếng nhỏ khi ngủ mơ. Những âm thanh đó đến rồi đi theo tình huống. Tiếng thở bệnh lý thì đều đặn theo từng nhịp hít vào thở ra, có cả khi con vật ngồi yên, và thường kèm thêm dấu hiệu khác như mũi ướt hay lông xù.
Những dấu hiệu ở mắt và mũi cần ghi lại
Bảng dưới đây xếp theo mức độ khẩn cấp. Ghi lại bên nào, bắt đầu khi nào và có nặng lên không.
| Dấu hiệu | Mức | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thở há miệng, thở bằng bụng, môi hay mũi tái | Đi ngay | Giữ yên, mát vừa phải, không bế lên nhiều |
| Mắt lồi hẳn ra khỏi hốc | Đi ngay | Thường xảy ra sau khi bị giữ quá chặt vùng gáy hay va đập; không tự ấn vào |
| Thở khò khè, lách cách liên tục | Trong ngày | Quay video có âm thanh |
| Chảy nước mũi, mũi ướt, lông quanh mũi bết | Trong ngày | Nhìn màu dịch: trong, đục hay vàng |
| Mắt dính ghèn, nhắm không mở được sau khi ngủ | Sớm trong vài ngày | Hay gặp ở hamster già; kèm đỏ, sưng thì đi sớm hơn |
| Chảy nước mắt một bên kèm má sưng cùng bên | Sớm trong vài ngày | Có thể liên quan tới răng hay túi má |
| Hắt hơi lẻ tẻ sau khi đào, không dấu hiệu khác | Theo dõi | Xem lại độ bụi của lót và cát |
Khi một dấu hiệu ở mức “theo dõi” đi kèm ăn ít, lông xù hay lờ đờ, hãy chuyển nó lên mức đi khám trong ngày. Bệnh đường hô hấp ở hamster có thể nặng lên trong thời gian ngắn.
Với mắt, hãy so hai bên với nhau. Hamster khoẻ có hai mắt tròn, sáng, mở to như nhau khi thức. Một bên nheo lại, nhỏ hơn, đục hơn hay chảy nước nhiều hơn là chi tiết đáng ghi, kể cả khi con vật vẫn ăn bình thường. Chụp ảnh thẳng mặt hai mắt trong cùng một ánh sáng để so qua các ngày.
Những thứ trong nhà hay gây kích ứng mắt mũi hamster
Rất nhiều trường hợp hắt hơi, chảy nước mắt bắt đầu từ môi trường. Rà lại danh sách sau, nhất là khi các dấu hiệu xuất hiện sau một thay đổi:
- Lót chuồng có mùi thơm hoặc nhiều bụi: lót tẩm hương, dăm gỗ chưa xử lý có mùi hắc, mùn cưa mịn.
- Cát tắm mịn như bột: cát quá mịn bay bụi khi con vật lăn. Nên dùng cát tắm dành cho hamster, hạt đều, ít bụi; tránh cát vệ sinh cho mèo loại vón cục.
- Mùi khai tích tụ: góc đi vệ sinh lâu không dọn, chuồng kín ít thông gió, nước tiểu thấm vào lót tạo mùi amoniac gây kích ứng.
- Hoá chất và mùi trong nhà: xịt phòng, nhang, tinh dầu xông, khói thuốc lá, thuốc diệt côn trùng xịt gần chuồng, nước lau sàn có mùi mạnh.
- Gió lùa và điều hoà: chuồng đặt ngay dưới cửa gió điều hoà, cạnh quạt thổi thẳng, hay sát cửa sổ đêm mùa đông miền Bắc.
- Người đang cảm cúm: nhiều bác sĩ thú y khuyên người đang bị cảm, ho hạn chế cầm và hôn hamster, rửa tay và đeo khẩu trang khi chăm.
Sửa môi trường không chữa được bệnh nếu con vật đã nhiễm trùng, nhưng giúp loại bớt nguyên nhân và giúp việc điều trị của bác sĩ hiệu quả hơn.
Mùa nồm cũng đáng để ý với đường thở. Cỏ khô, lót giấy, hạt bị ẩm có thể mốc mà mắt thường khó thấy, và bào tử nấm mốc gây kích ứng mũi, phổi của hamster. Ngửi thử túi cỏ khô và lót trước khi cho vào chuồng; mùi ẩm, mùi mốc, màu xám hay có đốm trắng là dấu hiệu nên bỏ. Bảo quản đồ dùng của hamster trong hộp kín, đặt ở chỗ khô ráo, thay vì để túi mở dưới gầm giường.
Những việc không nên làm
Không nhỏ thuốc mắt, thuốc nhỏ mũi của người. Thuốc nhỏ mắt có kháng sinh, có corticoid hay thuốc co mạch đều có thể gây hại nếu dùng sai cho mắt hamster. Hamster cũng dụi mắt rồi liếm tay, nên một phần thuốc đi vào miệng.
Không xông hơi, không xông tinh dầu, không đặt chuồng gần bát dầu gió. Mùi mạnh làm đường thở nhỏ của hamster kích ứng thêm. Không khí sạch, thoáng là đủ.
Không tự lau mắt bằng bông gòn khô. Sợi bông có thể dính vào mắt. Nếu mắt dính ghèn, có thể hỏi bác sĩ cách làm sạch an toàn; với hamster già hay bị dính mắt, bác sĩ thường chỉ cách cụ thể.
Không ấn mắt lồi trở vào. Mắt lồi ra khỏi hốc là cấp cứu. Đặt con vật vào hộp nhỏ tối, sạch, không có lót dạng bụi hay sợi, giữ yên và đi ngay.
Không cho uống thuốc cảm, thuốc ho, kháng sinh của người. Nguyên nhân và liều chỉ bác sĩ thú y quyết định được. Kháng sinh không phù hợp còn có thể gây rối loạn tiêu hoá nặng ở gặm nhấm.
Giữ an toàn cho mắt hamster khi cầm nắm
Hamster Syria có mắt khá lồi và hốc mắt nông. Giữ chặt da gáy, bóp quanh cổ, hay giữ con vật khi nó giãy mạnh có thể làm mắt bị đẩy ra ngoài. Đây là lý do cầm hamster nên dùng hai bàn tay khum như cái bát, hoặc dùng một cái cốc để con vật tự bò vào, chứ không túm gáy như người ta vẫn làm với mèo con.
Hamster cũng nhìn kém ở khoảng cách xa và cảm nhận độ cao không tốt. Ngã từ trên tay, từ mặt bàn có thể gây va đập vùng mặt và mắt. Cầm hamster khi ngồi thấp, gần sàn hoặc trên giường thấp có chăn, giúp giảm nguy cơ cả về mắt lẫn những chấn thương khác.
Trong chuồng, chú ý đồ chơi có cạnh sắc, lưới có đầu dây thép nhô ra, cỏ khô có cuống cứng có thể chọc vào mắt khi hamster chui qua. Một vết xước nhỏ trên mắt làm con vật nheo mắt, chảy nước mắt một bên; trường hợp này cũng nên đi khám sớm vì tổn thương mắt tiến triển nhanh.
Chăm hamster đang có vấn đề hô hấp ở nhà
Nếu bác sĩ cho hamster điều trị tại nhà, môi trường là phần bạn kiểm soát được nhiều nhất. Đặt chuồng ở chỗ thoáng nhưng không có gió thổi thẳng, xa bếp, xa nơi hút thuốc, xa chỗ xịt muỗi. Đổi sang lót giấy không mùi, ít bụi; tạm cất bể cát nếu bác sĩ dặn. Dọn góc đi vệ sinh mỗi ngày để mùi khai không tích tụ.
Giữ nhiệt độ ổn định. Ban đêm mùa đông miền Bắc, đưa chuồng vào phòng kín gió và thêm lót sâu để con vật tự làm ổ ấm; mùa nóng miền Nam và miền Trung, tránh nắng chiều và phòng bí, nhưng cũng không đặt ngay dưới quạt hay điều hoà. Hamster đang khó thở cần không khí dễ chịu chứ không cần lạnh.
Cho thuốc đúng cách và đủ ngày theo hướng dẫn. Quan sát mỗi buổi tối: con vật có ăn không, tiếng thở có bớt không, mũi có khô dần không. Quay video tiếng thở hai ba ngày một lần để so sánh. Nếu tiếng thở nặng hơn, con vật bỏ ăn hay bắt đầu thở bằng bụng, gọi phòng khám ngay chứ đừng chờ hết đợt thuốc.
Khi nào đưa đến bác sĩ thú y
Đi ngay, kể cả ngoài giờ, khi hamster thở há miệng, thở bằng bụng, môi mũi tái, hoặc mắt lồi ra khỏi hốc. Đi khám trong ngày khi nghe tiếng thở lạ liên tục, chảy nước mũi, hoặc hắt hơi nhiều kèm ăn ít, lông xù. Đặt lịch sớm trong vài ngày khi mắt dính ghèn, chảy nước mắt một bên, hay hắt hơi kéo dài dù đã đổi lót ít bụi.
Trên đường đi, giữ con vật trong hộp thông thoáng, tránh nắng gắt và tránh gió điều hoà thổi thẳng trên xe. Không trùm kín hộp bằng khăn dày. Mang theo video tiếng thở, ảnh mắt mũi và danh sách những gì đã thay đổi gần đây như lót mới, cát mới, xịt phòng. Hỏi bác sĩ cách chăm ở nhà, cách cho thuốc nếu được kê, và dấu hiệu nào cần quay lại ngay. Nếu nhà có nhiều hamster, hỏi luôn về việc cách ly.
Với hamster già, bệnh đường hô hấp có thể là một phần của tình trạng sức khoẻ chung đang đi xuống. Hãy hỏi thẳng bác sĩ về tiên lượng và những gì giúp con vật dễ chịu, để bạn có thông tin mà quyết định cùng bác sĩ trong những tuần tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Hamster có bị lây cảm cúm từ người không?
Nhiều tài liệu thú y khuyên người đang cảm cúm nên hạn chế tiếp xúc gần với hamster, vì gặm nhấm nhỏ có thể nhạy cảm với một số mầm bệnh đường hô hấp. Rửa tay, không hôn hamster, nhờ người khoẻ trong nhà chăm hộ vài ngày là cách đơn giản để giảm nguy cơ.
Hamster hắt hơi sau khi tắm cát có cần đổi cát không?
Nếu chỉ vài cái rồi thôi thì chưa cần. Nếu lần nào tắm cũng hắt hơi nhiều, hoặc cát bay bụi khi đổ ra, hãy đổi sang loại cát hạt to và đều hơn, ít bụi. Tránh dùng cát vệ sinh cho mèo hay bột tắm khô.
Mắt hamster già hay bị dính khi ngủ dậy thì làm sao?
Đây là chuyện khá hay gặp ở hamster già. Đưa đi khám để bác sĩ xem mắt có tổn thương hay viêm không và chỉ cách làm sạch an toàn cho con của bạn. Không tự nhỏ thuốc mắt của người và không dùng bông khô lau mắt.
Nhiệt độ phòng điều hoà bao nhiêu là ổn cho hamster?
Hamster thường dễ chịu ở nhiệt độ phòng mát vừa phải, không quá lạnh, không quá nóng, và quan trọng là ổn định. Đừng đặt chuồng ngay dưới cửa gió hay để điều hoà quá thấp qua đêm. Cách chọn chỗ đặt chuồng được bàn kỹ ở danh mục chuồng và chăm sóc hằng ngày.
Hamster thở nhanh khi ngủ có phải khó thở không?
Hamster vốn thở nhanh hơn người nhiều, nên nhìn thấy hông phập phồng nhanh chưa chắc là bất thường. Dấu hiệu đáng lo là thở có tiếng, thở bằng bụng rõ, há miệng, hay con vật thức mà vẫn thở gắng sức. Quay video để so sánh và hỏi bác sĩ thú y.