Phần lớn hamster tự chọn một góc cố định trong chuồng để đi tiểu, thường là góc xa ổ ngủ. Cách "dạy" hamster đi vệ sinh đúng chỗ thực chất là quan sát góc đó, đặt một khay vệ sinh nhỏ có cát lót phù hợp vào đúng vị trí, bỏ vào khay một ít lót đã dính nước tiểu để giữ mùi, rồi dọn khay đều đặn. Hamster đi tiểu khá đều ở một chỗ, còn phân viên khô thì vương vãi khắp nơi là bình thường.
Khay vệ sinh giúp chuồng ít hôi hơn rõ rệt, giúp bạn dọn nhanh và tiết kiệm lót. Nhưng không phải hamster nào cũng hợp tác: có con chọn bể cát tắm làm chỗ đi vệ sinh, có con đổi góc liên tục. Bài này hướng dẫn từng bước, các loại cát lót nên dùng và nên tránh, cách xử lý khi hamster không chịu dùng khay, và những thay đổi về nước tiểu nên đưa đi khám.
Vì sao hamster có góc đi vệ sinh riêng
Ngoài tự nhiên, hang của hamster có các buồng riêng: buồng ngủ, buồng kho, và một khu đi vệ sinh xa chỗ ngủ, chỗ trữ thức ăn. Giữ ổ ngủ và kho khô ráo là chuyện sống còn trong một cái hang dưới đất. Hamster nuôi giữ nguyên thói quen đó: chúng chọn một hoặc vài điểm cố định, thường là góc chuồng, xa nhà trú và kho.
Nước tiểu hamster khá đặc và có mùi nồng hơn bạn nghĩ so với cỡ con vật. Nếu nó thấm vào lớp lót lớn, mùi lan khắp chuồng. Nếu nó được gom vào một khay nhỏ, bạn chỉ cần thay phần nhỏ đó. Đây là lý do khay vệ sinh là một trong những thay đổi giảm mùi hiệu quả nhất với chuồng hamster.
Hamster Syria phải nuôi riêng từng con, và nhiều người nuôi lâu năm cũng nuôi riêng hamster lùn vì nuôi chung dễ đánh nhau. Khi mỗi chuồng chỉ có một con, việc đọc góc vệ sinh đơn giản hơn nhiều: chỉ một thói quen để quan sát, và thường chỉ cần một khay.
Phân hamster thì khác. Phân là những viên nhỏ, khô, gần như không mùi khi hamster khoẻ. Hamster thả phân ở nhiều nơi trong lúc đi lại, kể cả trong ổ. Đừng cố "dạy" hamster đi phân đúng chỗ; chỉ cần nhặt khi dọn từng phần. Phân nhão, ướt, mùi hôi là dấu hiệu sức khoẻ, không phải chuyện huấn luyện.
Các bước đặt khay vệ sinh
Nên bắt đầu sau khi hamster đã ở chuồng ổn định khoảng một hai tuần, để nó kịp chọn góc của mình.
- Quan sát vài ngày: góc nào lót bị ướt, vón, đổi màu nhiều nhất khi bạn dọn. Đó là góc hamster đã chọn.
- Chọn khay nhỏ có thành thấp, đủ chỗ cho hamster ngồi xoay người. Khay góc tam giác, hộp nhựa nhỏ cắt thấp, đĩa sứ nông đều dùng được.
- Đổ vào khay một lớp cát lót phù hợp, dày vài phân.
- Lấy một nhúm lót đã dính nước tiểu ở góc đó, rắc lên mặt cát. Mùi quen báo cho hamster "đây là chỗ đó".
- Đặt khay đúng vào góc hamster đã chọn, ép nhẹ xuống lớp lót để khay đứng vững, không bị đào lật.
- Dọn sạch phần lót ướt còn lại ở góc, để khay là chỗ duy nhất có mùi nước tiểu.
- Vài ngày đầu, nếu hamster đi tiểu ngay cạnh khay, xúc phần lót đó bỏ vào khay. Dần dần hamster sẽ dùng khay.
Không đặt khay sát ổ ngủ, sát chén thức ăn hay bình nước. Hamster không đi vệ sinh gần chỗ ăn, chỗ ngủ, và nếu khay ở đó, nó sẽ chọn góc khác.
Cát lót trong khay: loại dùng được và loại nên tránh
Thứ đựng trong khay quyết định khay có được dùng và có an toàn không. Hamster sẽ đào, ngồi, có khi nhét vào má, nên an toàn quan trọng hơn khả năng khử mùi.
| Loại | Dùng được không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cát mịn dành cho thú nhỏ, không bụi, không mùi | Dùng được | Nhiều hamster vừa dùng làm chỗ đi vệ sinh vừa tắm; có thể tách hai khay |
| Viên giấy nén không mùi | Dùng được | Thấm tốt, ít bụi; thay khi viên rã ra |
| Lót giấy vụn không mực, không mùi | Dùng được | Thấm vừa, rẻ, nhưng hamster dễ kéo ra ngoài |
| Cát vệ sinh cho mèo loại vón cục (đất sét) | Không nên | Vón lại khi ướt; nguy cơ nếu hamster nuốt hoặc nhét vào má |
| Cát tinh thể silica | Không nên | Hạt cứng, có thể có hoá chất; không dành cho hamster |
| Cát có hương thơm, có hạt khử mùi | Không dùng | Hương liệu kích ứng đường hô hấp nhạy của hamster |
| Cát xây dựng, cát ngoài bãi biển | Không dùng | Bụi, tạp chất, vi sinh vật, có thể có cạnh sắc |
| Bột tắm siêu mịn dạng bụi | Không dùng | Bụi bay gây kích ứng mũi, mắt |
Lượng cát trong khay không cần nhiều: một lớp đủ để hamster đào nhẹ và che được nước tiểu là đủ. Khay đầy quá thì hamster đào văng ra ngoài, tốn cát mà không thêm ích lợi.
Nếu dùng cát cho cả tắm và đi vệ sinh, bạn sẽ phải dọn thường hơn. Một cách nhiều người nuôi dùng là đặt hai khay: khay cát tắm ở khu giữa chuồng, khay vệ sinh ở góc hamster đã chọn.
Hamster đi vệ sinh vào bể cát tắm: nên làm gì
Đây là tình huống rất hay gặp, nhất là với hamster lùn. Với hamster, cát là nơi khô, dễ đào, giống đất trong hang, nên chọn cát làm chỗ đi vệ sinh là hợp lý theo cách của nó. Bạn có hai lựa chọn: chấp nhận và biến bể cát thành khay vệ sinh, hoặc thêm một khay cát thứ hai để tắm.
Nếu chấp nhận, hãy xúc phần cát vón và ướt mỗi ngày, thay toàn bộ cát khi có mùi. Hamster vẫn tắm cát ở phần cát sạch. Cách này đơn giản và với nhiều chuồng nhỏ là phương án dễ nhất.
Nếu muốn tách, đặt thêm một khay cát khác ở một vị trí khác, thường to hơn, ở khu thoáng của chuồng, không ở góc. Hamster thường đi vệ sinh ở góc kín và tắm ở chỗ thoáng. Sau một thời gian, nhiều con sẽ chia hai khay theo cách đó. Nếu hamster dùng cả hai làm chỗ đi vệ sinh, quay lại phương án một khay và dọn thường hơn.
Khi hamster không chịu dùng khay
Không phải hamster nào cũng dùng khay ngay. Một số lý do và cách điều chỉnh:
- Khay đặt sai góc: quan sát lại và dời khay về góc hamster thật sự đi tiểu, thay vì góc bạn thấy tiện.
- Khay quá cao, quá nhỏ: hamster lùn khó leo vào khay thành cao; hamster Syria không ngồi vừa khay quá nhỏ.
- Cát có mùi lạ: đổi sang loại không mùi, rắc thêm lót có mùi nước tiểu quen.
- Chuồng quá nhỏ: trong chuồng chật, hamster khó phân vùng ngủ, ăn, vệ sinh. Không có góc nào đủ xa ổ để làm khu vệ sinh.
- Vừa dọn chuồng lớn: mùi quen mất, hamster chọn lại góc. Kiên nhẫn vài ngày.
- Hamster Syria đực đánh dấu lãnh thổ: một số con đi tiểu ở nhiều chỗ để đánh dấu. Dọn sạch không quá mạnh tay giúp giảm hành vi này.
- Hamster già, ốm: có thể không kịp hoặc không leo được vào khay. Dùng khay thấp, đặt gần chỗ hamster hay nằm.
Trước khi kết luận hamster "không chịu", hãy cho nó ít nhất hai ba tuần với khay đặt đúng góc và cát có mùi quen. Thay đổi nhiều thứ cùng lúc, như vừa đổi cát vừa dời khay vừa dọn chuồng, khiến bạn không biết điều gì có tác dụng.
Có những hamster cả đời không dùng khay. Điều đó không phải lỗi của bạn hay của hamster. Trong trường hợp đó, dọn góc vệ sinh hằng tuần như thường lệ là đủ.
Dọn khay vệ sinh mỗi ngày và hằng tuần
Hằng ngày, hoặc hai ngày một lần, dùng xẻng nhỏ xúc phần cát vón, ướt, đổi màu. Thêm một ít cát mới để giữ độ dày. Việc này mất chưa đến một phút, nhưng là thứ giữ cho chuồng không hôi. Nhớ để lại một chút cát có mùi để hamster vẫn nhận ra khay.
Mỗi tuần, hoặc khi cát có mùi rõ dù đã xúc, đổ toàn bộ cát, rửa khay bằng nước ấm và xà phòng không mùi hoặc giấm pha loãng, xả sạch, lau khô hẳn rồi đổ cát mới. Rắc lại một nhúm cát cũ có mùi quen lên mặt. Không dùng chất tẩy mạnh hay xịt khử mùi lên khay.
Nước tiểu hamster để lâu tạo cặn trắng bám vào khay nhựa, khó rửa. Ngâm khay trong giấm pha loãng một lúc giúp cặn bong ra. Khay đã bị trầy xước nhiều, ám mùi không hết thì thay khay mới, vì vết xước giữ vi khuẩn và mùi.
Nước tiểu thay đổi: khi nào cần đưa đi khám
Việc dọn khay hằng ngày cho bạn một lợi ích ít người để ý: bạn nhìn thấy nước tiểu của hamster mỗi ngày. Nước tiểu hamster bình thường thường trong đến vàng nhạt, có thể hơi đục và để lại cặn trắng khi khô. Lượng nước tiểu thay đổi theo lượng uống và thức ăn tươi.
Những thay đổi nên ghi lại và đưa đi khám: khay ướt sũng hơn hẳn bình thường nhiều ngày liền, nhất là khi hamster cũng uống nhiều; nước tiểu có màu đỏ, hồng, nâu sẫm; hamster đi tiểu rất ít hoặc rặn khi đi; hamster đi tiểu ra chỗ ngủ dù trước đây không làm vậy. Lưu ý một số loại rau có thể làm nước tiểu đổi màu; nếu bạn mới cho ăn món lạ, hãy ghi lại để nói với bác sĩ.
Hãy tìm nơi nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai, gọi trước. Bạn có thể chụp ảnh khay hoặc mang theo một ít cát có nước tiểu trong túi kín nếu bác sĩ yêu cầu. Không tự cho hamster uống thuốc hay thay đổi nước uống bằng các loại nước pha.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì hamster quen dùng khay vệ sinh?
Nhiều hamster dùng khay ngay trong vài ngày nếu khay đặt đúng góc và có mùi quen. Có con mất vài tuần, có con không bao giờ dùng. Hãy quan sát, dời khay theo hamster, và đừng ép.
Có thể dùng cát mèo loại không vón cho hamster không?
Nhiều người nuôi tránh mọi loại cát mèo vì phần lớn chứa đất sét, hương liệu hoặc hạt khử mùi. Cát dành riêng cho thú nhỏ, viên giấy nén không mùi hoặc lót giấy là lựa chọn an toàn hơn và dễ kiểm soát hơn.
Hamster ngủ trong khay vệ sinh thì sao?
Có thể chuồng thiếu chỗ ngủ hợp ý: nhà trú quá nhỏ, quá nóng, lót không đủ sâu, hoặc khay đặt ở góc kín và mát nhất. Thử thêm nhà trú, tăng lót, hoặc dời khay. Nếu hamster vốn khoẻ bỗng nằm lì trong khay, theo dõi thêm vì có thể nó đang không khoẻ.
Có nên dùng tấm lót thấm hút như tã giấy dưới khay không?
Không nên dùng tã giấy hay tấm lót có lớp nhựa, gel thấm hút trong chuồng, vì hamster gặm và có thể nuốt hạt gel. Đặt khay trực tiếp trên lớp lót, dọn đều là đủ.
Hamster tè lên bánh xe thì xử lý thế nào?
Một số hamster đi tiểu trong khi chạy bánh xe. Lau bánh xe hằng ngày bằng khăn ẩm, rửa kỹ hằng tuần. Nếu hamster làm vậy rất thường xuyên, thử đặt khay vệ sinh gần bánh xe hơn.