Không nên tắm nước cho hamster. Hamster tự chải lông rất kỹ nhiều lần mỗi ngày, và tắm cát là cách chúng làm sạch lớp dầu thừa trên lông. Tắm nước làm hamster mất lớp dầu bảo vệ trên lông, dễ nhiễm lạnh vì cơ thể nhỏ mất nhiệt nhanh, và gây hoảng sợ mạnh.
Trường hợp lông dính thứ gì đó không tự làm sạch được, như bã thức ăn dính, chất bẩn ở vùng mông, cách xử lý là lau từng chỗ bằng khăn hơi ẩm rồi làm khô ngay, không ngâm, không xả nước lên người hamster. Bài này giải thích vì sao tắm nước có hại, hamster tự làm sạch thế nào, khi nào lông bẩn là dấu hiệu sức khoẻ, và các bước lau từng chỗ an toàn.
Vì sao tắm nước có hại cho hamster
Cơ thể nhỏ mất nhiệt rất nhanh. Hamster chỉ nặng vài chục đến hơn một trăm gram. Khi lông ướt sũng, nhiệt thoát ra nhanh hơn nhiều so với cơ thể lớn. Một hamster ướt trong phòng điều hoà hoặc vào ngày lạnh miền Bắc có thể bị hạ thân nhiệt.
Mất lớp dầu tự nhiên trên lông. Lông hamster có lớp dầu giúp chống ẩm và giữ ấm. Xà phòng, sữa tắm, kể cả loại dành cho thú cưng khác, làm mất lớp này, khiến da khô và lông xơ.
Căng thẳng mạnh. Hamster là loài sống vùng khô, không quen bơi hay ngâm nước. Bị nhúng nước, chúng hoảng loạn, vùng vẫy, có thể sặc nước hoặc cắn người giữ. Một trải nghiệm như vậy có thể làm hỏng quá trình thuần tay nhiều tuần.
Nguy cơ sặc và nhiễm khuẩn. Nước vào mũi, tai trong lúc vùng vẫy có thể gây sặc. Lông ướt lâu khô, nhất là ở vùng bụng, là điều kiện thuận lợi cho da bị kích ứng.
Không cần thiết. Hamster khoẻ mạnh trong chuồng sạch không bẩn đến mức cần tắm. Mùi hôi từ chuồng thường đến từ lót và góc vệ sinh, không phải từ người hamster.
Hamster tự giữ sạch như thế nào
Nếu quan sát vào buổi tối, bạn sẽ thấy hamster dành nhiều thời gian chải lông: liếm hai chân trước, chà lên mặt, vuốt ra sau tai, rồi ngồi xổm chải lông bụng, lông hông, lật người chải lưng. Đây là hành vi bình thường và là dấu hiệu hamster đang thoải mái. Một hamster bỏ chải lông, lông bết, xơ xác, thường là hamster đang không khoẻ.
Tắm cát là cách thứ hai. Hamster nằm nghiêng, lăn, cọ lưng và hông vào cát. Các hạt cát mịn hút bớt dầu thừa trên lông và giúp lông tơi. Hamster lùn như Roborovski, Winter White, Campbell rất thích tắm cát, nhiều con dùng gần như mỗi đêm. Hamster Syria có con thích, có con không; điều đó bình thường.
Cát tắm dùng loại cát mịn dành cho thú nhỏ, không phải bột bụi mịn như phấn, không có mùi thơm. Bụi quá mịn có thể gây kích ứng đường hô hấp. Cách chọn cát và bể cát thuộc danh mục bánh xe, nhà trú và đồ chơi; ở đây chỉ cần nhớ khay cát là "phòng tắm" của hamster, nên đặt cố định trong chuồng và giữ sạch.
Hiểu lầm về tắm cho hamster
Nhiều video và lời khuyên trên mạng khiến người mới tưởng tắm cho hamster là việc cần làm. Đối chiếu nhanh:
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| Hamster có mùi nên cần tắm | Mùi đến từ chuồng; hamster khoẻ mạnh gần như không có mùi người |
| Tắm bằng nước ấm thì không sao | Vấn đề là lông ướt mất nhiệt khi khô dần, và căng thẳng khi bị nhúng |
| Sữa tắm cho chó mèo dùng được cho hamster | Không dùng xà phòng hay sữa tắm cho hamster |
| Tắm xong sấy bằng máy sấy là khô ngay | Máy sấy dễ làm bỏng, quá nóng, và tiếng ồn làm hamster hoảng |
| Hamster thích nước vì thấy nó bơi trong video | Hamster bơi là đang cố thoát; đó không phải trò chơi |
| Khăn ướt của em bé lau toàn thân được | Khăn ướt có hương liệu, chất bảo quản; không dùng lau toàn thân |
Nếu bạn đã lỡ tắm nước cho hamster trước khi biết điều này, đừng tự trách. Lau khô ngay bằng khăn mềm, giữ hamster ở nơi ấm, không có gió, và theo dõi trong vài giờ. Hamster run, lờ đờ, lạnh người thì đưa đi khám.
Khi lông dính bẩn: lau từng chỗ an toàn
Đôi khi hamster bị dính thứ không tự làm sạch được: rau quả nát, nước tiểu ở chuồng quá ẩm, lót dính vào lông dài. Cách lau từng chỗ:
- Chuẩn bị trước: khăn mềm hoặc bông không xơ, một chén nước ấm vừa tay, khăn khô, một hộp nhỏ có lót giấy khô đặt ở phòng ấm, không gió.
- Nhúng khăn vào nước rồi vắt thật ráo, chỉ hơi ẩm.
- Giữ hamster nhẹ nhàng trên lòng bàn tay, ngồi thấp gần mặt bàn hoặc sàn để nếu hamster nhảy cũng không ngã cao.
- Lau theo chiều lông, chỉ đúng chỗ bẩn, mỗi lần một ít. Không cố gỡ mạnh khi lông vón cứng.
- Thấm khô ngay bằng khăn khô. Không dùng máy sấy.
- Đặt hamster vào hộp lót khô, ở nơi ấm, cho đến khi lông khô hẳn, rồi mới đưa về chuồng.
- Nếu chất bẩn không ra sau vài lần lau nhẹ, dừng lại. Đó là việc của bác sĩ thú y, không phải của kéo.
Không dùng xà phòng, dầu gội, khăn ướt có hương liệu. Không cắt lông sát da bằng kéo ở nhà, vì da hamster mỏng, rất dễ bị cắt phải khi hamster cựa quậy.
Khi lông bẩn là dấu hiệu sức khoẻ, không phải chuyện vệ sinh
Vùng mông và đuôi ướt, bết, bẩn là dấu hiệu cần chú ý đặc biệt. Ở hamster, tình trạng vùng đuôi ướt có thể liên quan đến tiêu chảy và bệnh đường ruột nguy hiểm, có thể diễn tiến nhanh, nhất là ở hamster non. Đây không phải lúc lau sạch rồi theo dõi; đây là lúc gọi cho bác sĩ thú y ngay. Bài về hamster bị đuôi ướt thuộc danh mục sức khoẻ đi sâu hơn.
Lông bết, dầu, xơ xác toàn thân ở một hamster vốn chải lông đều đặn cho thấy hamster đã bỏ việc tự chải. Nguyên nhân có thể là ốm, già, đau, béo đến mức không với tới được. Lông bẩn quanh miệng, cằm ướt có thể liên quan đến răng hoặc túi má. Mắt có ghèn, lông quanh mắt bết cũng là dấu hiệu cần khám.
Trong những trường hợp đó, việc lau sạch có thể che mất dấu hiệu bác sĩ cần thấy. Hãy giữ hamster ấm, yên, chụp ảnh tình trạng lông trước khi lau nếu có thể, và đưa đến nơi nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai. Không tự bôi thuốc, không dùng thuốc nhỏ mắt, không cho uống thuốc người.
Hamster già, hamster béo: khi chải lông không còn với tới
Hamster già thường chải lông kém đi. Khớp cứng hơn, vận động chậm hơn, lông bắt đầu thưa và xơ. Hamster thừa cân thì khó cúi tới vùng mông và phần lưng dưới. Ở cả hai nhóm, bạn có thể thấy vùng phía sau bẩn hơn, lông bết lại. Đây là lúc người nuôi cần chú ý hơn, nhưng vẫn không phải lúc tắm.
Cách hỗ trợ là giữ chuồng thật khô ở khu hamster hay nằm, dọn góc vệ sinh thường hơn, đặt khay cát nông, dễ bước vào để hamster già vẫn tắm cát được. Lau từng chỗ bằng khăn hơi ẩm như các bước ở trên khi thật cần, nhẹ tay và nhanh. Với hamster béo, việc điều chỉnh khẩu phần và tăng vận động theo hướng dẫn trong danh mục thức ăn và dinh dưỡng giúp chúng tự chải lại được.
Hamster già đột nhiên bẩn nhiều, lông rụng mảng, da đỏ, có vảy hay ngứa gãi liên tục cần được bác sĩ thú y khám. Tuổi già làm việc chăm sóc vất vả hơn, nhưng nhiều thay đổi tưởng là "do già" lại có nguyên nhân cần điều trị.
Mùi trên người hamster: khi nào là bình thường
Hamster khoẻ mạnh gần như không có mùi trên lông, nhưng có vài mùi tự nhiên người nuôi nên biết để không hiểu nhầm là bẩn. Hamster Syria có tuyến mùi ở hai bên hông, trông như hai đốm sẫm màu, đôi khi ướt hoặc có lông bết nhẹ, rõ hơn ở con đực. Hamster lùn có tuyến mùi ở giữa bụng. Chúng dùng tuyến này để đánh dấu lãnh thổ, và mùi của chúng thường nhẹ.
Hamster Syria cái có chu kỳ động dục khoảng bốn ngày một lần. Trong những ngày đó, một số con có mùi xạ khá rõ và có thể có dịch trong, hơi đặc ở vùng sinh dục. Đây là hiện tượng bình thường, không phải do bẩn, và không cần lau hay tắm.
Mùi khác thường thì cần chú ý: mùi hôi thối từ miệng, mùi tanh từ một vết thương, dịch đục, có máu hoặc mùi hôi ở vùng sinh dục, mùi hôi kèm vùng đuôi ướt. Những mùi đó là dấu hiệu sức khoẻ, cần bác sĩ thú y xem, không phải chuyện tắm rửa. Đốm tuyến mùi bỗng sưng to, đỏ, chảy dịch cũng cần được khám.
Giữ lông sạch bằng cách giữ chuồng đúng
Hamster ít khi tự làm mình bẩn; chúng bị bẩn do môi trường. Lót quá mỏng khiến hamster nằm lên chỗ ẩm. Bình nước rò làm ướt chỗ ngủ. Rau quả mọng nước để lâu bị hamster lăn lên. Khay cát đặt sát bình nước biến thành bùn. Sửa những điều đó thì gần như không bao giờ phải lau lông cho hamster.
Một chuồng giữ lông sạch có các điểm chung: lót đủ dày và khô, góc vệ sinh tách khỏi ổ ngủ, khay cát xa nguồn nước, bình nước được kiểm tra không rò, rau quả cho lượng nhỏ trên đĩa và nhặt phần thừa. Mùa nồm ở miền Bắc, bạn có thể cần thay lót ở những chỗ ẩm thường hơn, mở cửa sổ khi trời hanh hoặc dùng chế độ hút ẩm của điều hoà.
Với hamster Syria lông dài, lót dạng sợi, dăm gỗ dài và cỏ khô có thể bám vào lông. Chọn lót giấy mềm, vụn nhỏ giúp lông ít bị vướng. Việc chải lông cho hamster lông dài có bài riêng trong danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Hamster bị rơi vào nước thì phải làm sao?
Vớt ra ngay, đỡ cả thân bằng hai tay. Thấm khô bằng khăn mềm, đặt vào hộp có lót khô ở nơi ấm, không gió. Không dùng máy sấy. Theo dõi trong vài giờ; nếu hamster run kéo dài, lạnh người, lờ đờ hoặc thở khó, đưa đi thú y ngay.
Có dùng khăn ướt em bé lau cho hamster được không?
Không nên. Khăn ướt thường có hương liệu, chất bảo quản và chất tạo ẩm. Hamster liếm lông sau khi lau và có thể nuốt phải. Khăn mềm thấm nước ấm sạch, vắt ráo là đủ.
Tắm cát có cần làm mỗi ngày không?
Bạn không cần làm gì, chỉ cần để khay cát cố định trong chuồng. Hamster sẽ tự dùng khi muốn. Xúc phần cát bẩn khi thấy hamster dùng khay làm chỗ đi vệ sinh, và thay toàn bộ cát khi cát vón hoặc có mùi.
Hamster có cần đánh răng hay vệ sinh tai không?
Không. Răng hamster tự mòn khi gặm thức ăn khô và đồ gặm an toàn, tai tự sạch. Không dùng tăm bông ngoáy tai hay bàn chải đánh răng. Răng mọc lệch, tai có dịch hoặc mùi lạ là dấu hiệu cần đưa đến thú y.
Hamster lăn vào cát rồi lông trông bụi bẩn hơn có sao không?
Không sao. Hamster sẽ rũ và chải lại lông sau khi tắm cát. Nếu lông luôn bám nhiều bụi và hamster hắt hơi, có thể cát quá mịn, nên đổi sang loại hạt to hơn, không bụi.
Mùa hè nóng có thể tắm nước cho hamster mát không?
Không. Làm ướt hamster để hạ nhiệt có thể gây sốc và khó kiểm soát. Giữ mát cho hamster bằng cách đặt chuồng ở chỗ râm, thông thoáng, dùng điều hoà hoặc quạt không thổi thẳng, và đặt tấm gạch men hay đá mát trong chuồng.