Chuồng hamster nên đặt ở nơi có nhiệt độ ổn định khoảng 20–25 độ, không có nắng chiếu trực tiếp, không bị gió điều hoà hay quạt thổi thẳng, cách xa bếp, loa, tivi, và đặt trên mặt bàn chắc ngang tầm hông đến tầm ngực người lớn. Phòng nên có nhịp sáng tối tự nhiên và yên tĩnh vào ban ngày, lúc hamster ngủ.
Hamster nhạy với nhiệt, nhạy với âm thanh tần số cao mà tai người không nghe thấy, và giật mình với chuyển động từ trên cao. Một chiếc chuồng tốt đặt sai chỗ vẫn làm hamster căng thẳng, say nóng hoặc mất ngủ. Bài này đi qua từng yếu tố, kèm bảng so sánh các vị trí hay gặp trong căn hộ, phòng trọ ở Việt Nam.
Nhiệt độ: yếu tố số một khi chọn chỗ
Hamster có nguồn gốc từ vùng khí hậu khô, đêm mát. Chúng không đổ mồ hôi để làm mát như người, và thân nhỏ nên nhiệt tăng nhanh. Nhiều tài liệu chăm sóc cho rằng khoảng 20–25 độ là vùng dễ chịu, từ khoảng 28–30 độ trở lên hamster bắt đầu có nguy cơ say nóng, và dưới khoảng 15 độ một số con có thể rơi vào trạng thái ngủ lịm, cơ thể lạnh, gần như bất động. Cả hai đầu đều nguy hiểm.
Ở Việt Nam, phần lớn năm của miền Nam và mùa hè của cả nước nằm trên vùng dễ chịu đó. Vì vậy chỗ đặt chuồng cần là chỗ mát nhất có thể trong nhà, không phải chỗ tiện nhất. Phòng hướng tây, tầng áp mái, phòng trọ mái tôn là những nơi nhiệt độ buổi chiều có thể vượt xa ngưỡng an toàn.
Cách làm chắc chắn là đặt một nhiệt kế nhỏ ngay cạnh chuồng, ngang mặt lót, theo dõi vài ngày liền ở các giờ khác nhau, đặc biệt đầu giờ chiều và nửa đêm. Con số trên điều hoà hay dự báo thời tiết không phản ánh đúng chỗ hamster ở. Nếu nhiệt độ cạnh chuồng thường xuyên vượt 28 độ, bạn cần đổi chỗ hoặc có biện pháp làm mát cả phòng.
So sánh các vị trí hay gặp trong nhà
Bảng dưới gom những chỗ người nuôi ở Việt Nam hay đặt chuồng, kèm vấn đề thường gặp. Đánh giá là theo nguyên tắc chung; nhà bạn có thể khác, nên vẫn cần nhiệt kế.
| Vị trí | Thường ổn khi | Rủi ro chính |
|---|---|---|
| Phòng khách, góc xa cửa sổ | Có trần cách nhiệt, không nắng chiều | Nhiều người qua lại, tivi, loa, trẻ em chạy nhảy |
| Phòng ngủ người lớn | Có điều hoà, người ngủ không nhạy tiếng | Tiếng bánh xe, gặm đêm làm mất ngủ; đèn bật tắt thất thường |
| Phòng ngủ trẻ em | Không khuyến khích | Tiếng ồn đêm ảnh hưởng giấc ngủ của trẻ; trẻ mở chuồng không có người lớn |
| Bàn học cạnh cửa sổ | Cửa sổ hướng bắc, có rèm dày | Nắng chiếu dịch chuyển theo giờ, chuồng nóng lên nhanh |
| Ban công, lô gia | Hầu như không phù hợp | Nắng, mưa hắt, gió, nhiệt độ dao động lớn, chuột hoang và côn trùng |
| Bếp | Không phù hợp | Hơi nóng, khói dầu mỡ, mùi gia vị, tiếng máy hút mùi |
| Sàn nhà | Không phù hợp | Gió lùa, lạnh vào đêm đông, chó mèo, người vô tình va vào |
Phần lớn các gia đình cuối cùng chọn một góc phòng khách hoặc phòng làm việc ít người qua lại, cách cửa sổ, có điều hoà dùng chung vào mùa nóng. Nếu bạn ở trọ một phòng, ưu tiên góc xa cửa sổ và xa giường nhất có thể.
Điều hoà, quạt và gió lùa
Không để gió điều hoà thổi thẳng vào chuồng. Luồng gió lạnh trực tiếp làm nhiệt độ quanh hamster thấp hơn phòng nhiều độ và thay đổi đột ngột mỗi lần máy bật tắt. Đặt chuồng ở phía không nằm trên đường gió, hoặc hướng cánh đảo gió đi chỗ khác.
Đặt nhiệt độ điều hoà vừa phải. Khoảng 25–27 độ thường đủ mát cho hamster mà người không bị lạnh. Hạ quá thấp vào ban đêm rồi tắt máy khi đi làm khiến nhiệt độ dao động lớn trong ngày.
Quạt chỉ làm mát người, không làm mát hamster nhiều. Quạt thổi không khí nóng thì hamster vẫn nóng, lại bị gió lùa. Không chĩa quạt thẳng vào chuồng; nếu chỉ có quạt, ưu tiên làm thoáng cả phòng và tìm chỗ mát hơn cho chuồng.
Mùa đông miền Bắc, tránh khe cửa và cửa sổ hở. Gió lùa ban đêm là nguyên nhân khiến chuồng lạnh hơn nhiều so với giữa phòng. Kê chuồng xa cửa, tăng lót và vật liệu làm ổ, không trùm kín chuồng bằng chăn.
Khi đi vắng dài ngày, nhất là dịp Tết. Nếu tắt điều hoà và đóng kín phòng, nhiệt độ có thể vượt ngưỡng an toàn vào giữa trưa. Nhờ người trông hoặc gửi hamster cùng chuồng sang nơi có người chăm, đừng để hamster một mình nhiều ngày trong phòng kín.
Tiếng ồn, rung và âm thanh mà người không nghe thấy
Hamster nghe được dải âm thanh rộng hơn người, bao gồm cả siêu âm. Nhiều thiết bị trong nhà phát ra tần số cao mà tai người bỏ qua: tivi, màn hình, sạc pin, một số loại đèn, máy lọc nước, thiết bị đuổi chuột bằng sóng siêu âm. Đặt chuồng sát những thiết bị này có thể khiến hamster căng thẳng mà bạn không hiểu vì sao.
Rung động cũng là vấn đề. Chuồng đặt trên nóc máy giặt, tủ lạnh, hoặc trên bàn có loa trầm, hamster cảm nhận rung qua đáy chuồng liên tục. Chọn mặt bàn chắc, không đặt cạnh thiết bị có động cơ chạy.
Tiếng ồn ban ngày quan trọng hơn ban đêm với hamster, vì đó là lúc chúng ngủ. Một chiếc chuồng đặt cạnh lối đi chính, nơi trẻ con chạy nhảy cả chiều, hamster sẽ bị đánh thức nhiều lần. Ngược lại, tiếng hamster vào ban đêm, từ bánh xe đến gặm và đào, là điều bạn cần chấp nhận; đó là lý do không nên đặt chuồng trong phòng ngủ của trẻ em, cũng như của người ngủ nhạy.
Nếu buộc phải đặt chuồng trong phòng ngủ, chọn bánh xe chạy êm và đặt chuồng ở góc xa giường. Đừng lấy chuồng làm chỗ "trút giận" khi bị mất ngủ: tháo bánh xe ra ban đêm hay gõ vào chuồng chỉ làm hamster thêm căng thẳng.
Ánh sáng, độ cao và cảm giác an toàn
Hamster hoạt động mạnh vào lúc chạng vạng và ban đêm, ngủ ban ngày. Chúng cần nhịp sáng tối tương đối đều đặn theo ngày đêm tự nhiên. Đặt chuồng trong phòng có ánh sáng ban ngày gián tiếp là tốt nhất. Tránh phòng bật đèn sáng đến khuya rồi tắt bật thất thường, hoặc phòng kín không cửa sổ chỉ có đèn điện.
Với hamster Winter White, độ dài ngày còn ảnh hưởng đến việc đổi màu lông: trong điều kiện ngày ngắn, nhiều con chuyển sang lông trắng hơn. Đây là hiện tượng tự nhiên, không phải bệnh. Ở Việt Nam với đèn điện trong nhà, nhiều con ww không đổi màu rõ, cũng là bình thường.
Về độ cao, chuồng đặt ngang tầm hông đến tầm ngực người lớn giúp hamster không thấy bóng người lớn ập xuống từ trên cao, tư thế mà bản năng gắn với chim săn mồi. Chuồng đặt sát sàn khiến mọi người đi qua đều "từ trên cao"; chuồng đặt quá cao trên nóc tủ thì khó quan sát và dọn dẹp, dễ bỏ sót dấu hiệu bất thường.
Nhà có trẻ nhỏ, chó mèo hoặc chim: thêm những gì cần tính
Mỗi thành viên khác trong nhà, người hay thú, đều ảnh hưởng tới chỗ đặt chuồng:
- Trẻ nhỏ: chuồng đặt ở nơi người lớn quan sát được, có khoá cửa chuồng trẻ không tự mở. Phần trẻ em nuôi hamster an toàn có danh mục riêng.
- Mèo: đặt chuồng ở phòng có thể đóng cửa, hoặc dùng chuồng thành kín có nắp lưới khoá chắc. Mèo ngồi canh trước chuồng mỗi tối là nguồn căng thẳng kéo dài.
- Chó: chuồng trên bàn cao, chắc, không ở lối đi; chó vẫy đuôi hay nhảy lên cũng có thể làm đổ chuồng.
- Chim cảnh: tiếng kêu và chuyển động trên cao gần chuồng làm hamster giật mình; đặt hai chuồng ở hai phòng khác nhau nếu được.
- Hamster khác: hai chuồng hamster đặt cạnh nhau không gây hại trực tiếp, nhưng mùi của con kia có thể khiến một số con căng thẳng hơn; để khoảng cách vừa phải.
Sau khi đặt chuồng, quan sát hamster một hai tuần. Nếu nó luôn trốn, ít ra ăn, giật mình liên tục, hoặc có hành vi lặp lại mới xuất hiện, thử đổi sang chỗ yên tĩnh hơn trước khi kết luận gì khác. Nếu kèm bỏ ăn, sụt cân, đưa đến bác sĩ thú y.
Kiểm lại chỗ đặt chuồng theo mùa
Chỗ đặt ổn trong tháng mười có thể thành chỗ nóng nhất nhà vào tháng năm. Mỗi khi chuyển mùa, dành một tuần kiểm lại theo các bước:
- Đọc nhiệt kế cạnh chuồng vào ba thời điểm: sáng sớm, đầu giờ chiều và nửa đêm, ghi lại trong vài ngày.
- Quan sát đường nắng trong phòng: mặt trời mùa hè và mùa đông chiếu vào những góc khác nhau, một góc trước đây râm có thể bị nắng chiều chiếu tới.
- Kiểm hướng gió điều hoà, quạt sau khi bạn đổi cách bố trí đồ đạc hoặc đổi chế độ máy.
- Mùa lạnh miền Bắc: kiểm khe cửa, cửa sổ gần chuồng có gió lùa ban đêm không; tăng lót và vật liệu làm ổ.
- Mùa nồm, mùa mưa: kiểm độ ẩm quanh chuồng, mặt dưới chuồng, kho thức ăn hamster giấu.
- Trước dịp đi xa như Tết, kiểm phòng khi tắt điều hoà và đóng cửa nóng đến đâu, rồi quyết định nhờ người trông hay gửi hamster đi.
Sau mỗi lần kiểm, nếu cần đổi chỗ, hãy đổi một lần cho dứt khoát thay vì xê dịch từng chút mỗi ngày. Hamster quen nhanh với chỗ mới nếu bố trí bên trong chuồng được giữ nguyên.
Câu hỏi thường gặp
Phòng không có điều hoà, mùa hè 33 độ thì làm sao?
Tìm chỗ mát nhất trong nhà, thường là phòng tầng dưới, hướng bắc, xa mái tôn. Tăng thông gió cho cả phòng, đặt gạch men đã làm mát ở một góc chuồng. Nếu nhiệt độ cạnh chuồng vẫn thường xuyên trên khoảng 30 độ, cần cân nhắc nghiêm túc giải pháp làm mát phòng trước khi giữ hamster ở đó.
Có nên đặt chuồng hamster ngoài ban công cho thoáng không?
Không nên. Ban công có nắng di chuyển theo giờ, mưa hắt, gió mạnh và nhiệt độ thay đổi lớn giữa ngày và đêm. Ban công cũng là nơi chuột hoang, côn trùng có thể tiếp cận. Hamster nên ở trong nhà, nơi nhiệt độ ổn định hơn.
Di chuyển chuồng sang chỗ khác có làm hamster căng thẳng không?
Có một chút, nhất là trong vài ngày đầu. Hãy chuyển vào buổi chiều tối, giữ nguyên bố trí bên trong, không thay lót cùng lúc. Một lần chuyển có lý do không đáng ngại; chuyển qua chuyển lại liên tục mới là vấn đề.
Đèn ngủ trong phòng có ảnh hưởng hamster không?
Đèn ngủ mờ thường không phải vấn đề lớn, nhưng đèn sáng chiếu thẳng vào chuồng suốt đêm có thể làm rối nhịp ngày đêm. Hamster vẫn hoạt động ban đêm dưới ánh sáng yếu; chỉ cần tránh chiếu thẳng và bật tắt liên tục.
Đặt chuồng cạnh cửa sổ để hamster được tắm nắng có tốt không?
Không. Hamster không cần tắm nắng trực tiếp, và nắng chiếu vào chuồng là cách nhanh nhất gây say nóng, nhất là với bể kính hoặc thùng nhựa. Ánh sáng ban ngày gián tiếp trong phòng là đủ.
Có nên đặt chuồng hamster trong nhà vệ sinh hoặc nhà kho cho đỡ ồn không?
Không. Nhà vệ sinh ẩm, có hoá chất tẩy rửa; nhà kho tối, bí và dễ có chuột hoang. Hamster cần nơi khô, thoáng, có nhịp sáng tối tự nhiên và có người nhìn thấy hằng ngày để kịp phát hiện bất thường.