Có nên nuôi hamster không: tự kiểm thời gian, chỗ ở và cam kết 2–3 năm

Nên nuôi hamster nếu bạn thích quan sát một con vật nhỏ sống theo tập tính riêng, có chỗ đặt một chuồng khoảng 100 × 50 cm, chấp nhận hamster thức và gây tiếng động về đêm, và sẵn sàng chăm đều đặn trong khoảng 2–3 năm kể cả lúc hamster già, ốm. Không nên nuôi nếu bạn muốn một con vật thích được bế, chơi đùa ban ngày, hoặc định nuôi vài tuần rồi cho đi, hoặc nhà không có chỗ cho chuồng đủ rộng.

Bài này giả định bạn đã thích hamster và đang cân nhắc có nên đón một con hay không. Các mục dưới đây giúp bạn tự kiểm theo từng khía cạnh: lịch sinh hoạt, chỗ ở, tiền, người trong nhà, và chuyện hamster sống ngắn mà vẫn cần chăm sóc đến cuối.

Hamster sống theo nhịp của nó, không theo nhịp của bạn

Hamster hoạt động mạnh vào lúc chạng vạng và ban đêm. Phần lớn ban ngày chúng ngủ sâu trong ổ dưới lớp lót, có khi bạn đi học, đi làm về vẫn chưa thấy mặt. Hamster thường bắt đầu ra ăn, chạy bánh xe, đào bới từ khoảng chập tối và hoạt động rải rác đến gần sáng. Nếu bạn là người về nhà muộn và thức khuya, đó lại là thuận lợi: giờ rảnh của bạn trùng với giờ thức của hamster.

Ngược lại, nếu bạn hình dung một con thú cưng để ôm, chơi cùng lúc chiều sau giờ học, hamster dễ làm bạn thất vọng. Đánh thức hamster ban ngày để chơi là cách nhanh nhất để bị cắn và làm hamster căng thẳng. Một số con dần dần thức sớm hơn một chút khi quen chủ, nhưng không nên kỳ vọng thay đổi được nhịp tự nhiên.

Hamster cũng không phải con vật thích được ôm ấp. Phần lớn hamster thuần chỉ ở mức chấp nhận bò lên tay, ăn hạt từ tay, khám phá trên người bạn một lúc. Niềm vui khi nuôi hamster chủ yếu đến từ việc quan sát chúng đào, tha thức ăn, xây ổ, chạy và tìm đồ.

Bảng tự kiểm trước khi quyết định

Trả lời thật lòng từng dòng. Nếu có từ ba dòng trở lên bạn chọn cột bên phải, nên chờ thêm hoặc chuẩn bị lại điều kiện trước khi đón.

Bảng này không phải để chấm điểm ai. Nó giúp bạn nhìn ra chỗ cần chuẩn bị thêm, ví dụ hỏi ý chủ trọ trước, tìm người trông khi về quê, hoặc dành dụm một khoản dự phòng.

Hai đến ba năm: ngắn nhưng không nhẹ

Hamster Syria thường sống khoảng 2–3 năm, hamster lùn đa số trong khoảng 1,5–3 năm tuỳ giống và từng cá thể. Con số này khiến nhiều người nghĩ hamster là cam kết nhẹ. Thực tế, hai năm là đủ dài để đi qua một lần chuyển trọ, một kỳ thi lớn, một mùa hè nóng gay gắt, một Tết về quê, và giai đoạn cuối khi hamster già đi, chậm lại, có thể cần đi khám thú y nhiều hơn.

Giai đoạn hamster già là lúc nhiều người bỏ bê nhất, vì con vật không còn chạy nhảy, ít ra ngoài. Đó lại là lúc cần quan sát kỹ: cân nặng, răng, khả năng leo trèo, chuồng có cần hạ thấp đồ đạc cho dễ đi lại không. Chuyên mục sức khoẻ có bài riêng về hamster già.

Tuổi thọ ngắn cũng có nghĩa mọi thứ diễn ra nhanh: hamster non lớn thành con trưởng thành chỉ trong vài tháng, rồi sau khoảng một năm rưỡi trở đi nhiều con đã bắt đầu có dấu hiệu tuổi tác. Những thay đổi về sức khoẻ có thể xảy ra chỉ trong vài ngày. Người nuôi cần quen với việc quan sát đều đặn, vì với một con vật sống hai ba năm, chờ một tuần để xem bệnh có tự khỏi không là chờ quá lâu.

Một điều nên nghĩ trước: khi hamster mất, bạn hoặc con bạn sẽ buồn. Với gia đình có trẻ nhỏ, chuyên mục trẻ em nuôi hamster có bài về cách giúp trẻ vượt qua chuyện này. Biết trước giúp bạn chuẩn bị tinh thần, không phải lý do để không nuôi.

Thời gian và tiền: một tuần, một tháng trông thế nào

Về thời gian, việc bắt buộc mỗi ngày rất ít: thay nước, châm thức ăn, liếc qua xem hamster có ra ăn tối không, tổng cộng vài phút. Mỗi tuần thêm một lần cân hamster, hốt góc đi vệ sinh, lọc cát tắm, khoảng nửa giờ. Vài tuần một lần thay một phần lót, tuỳ chuồng mất từ nửa giờ đến một giờ. Nếu muốn hamster quen tay, cộng thêm mười đến hai mươi phút ngồi với hamster mỗi tối. Như vậy hamster hợp với người bận, miễn là sự bận đó không rơi đúng vào mọi buổi tối và không kéo dài nhiều ngày vắng nhà liên tục.

Về tiền, khoản lớn nhất rơi vào lần đầu: chuồng sàn rộng, bánh xe đúng cỡ, nhà trú, lượng lót đủ dày. Hằng tháng chủ yếu là lót, thức ăn, cát tắm và rau. Khoản hay bị quên là khám thú y: một lần khám thú nhỏ, nhất là khi cần xét nghiệm hay xử lý răng, có thể bằng nhiều tháng tiền lót và thức ăn cộng lại. Nên tách riêng một khoản dự phòng nhỏ ngay từ đầu. Bài chi phí nuôi hamster mỗi tháng trong chuyên mục này có cách tính theo từng khoản.

Tiếng ồn, mùi và chỗ ở: ba điều hay bị xem nhẹ

Tiếng ồn. Bánh xe kêu cót két, tiếng gặm song, tiếng đào lót sột soạt vào lúc nửa đêm là chuyện thường. Bánh xe chất lượng tốt, đặt trên mặt phẳng chắc giảm được nhiều, nhưng không thể im hoàn toàn. Người ngủ nhạy nên đặt chuồng ở phòng khác.

Mùi. Hamster bản thân ít mùi; mùi đến từ góc đi tiểu và lót lâu ngày. Chuồng đủ rộng, lót dày, hốt góc vệ sinh đều đặn thì gần như không hôi. Chuồng nhỏ, lót mỏng thì hôi nhanh. Chuyên mục này có bài riêng về chuyện mùi và tiếng ồn.

Chỗ ở. Phòng trọ, chung cư vẫn nuôi được, nhưng cần nghĩ đến nhiệt độ phòng khi bạn vắng nhà cả ngày, đặc biệt những ngày hè nắng nóng mà phòng đóng kín. Một số nơi có quy định về nuôi động vật; hỏi trước giúp tránh rắc rối về sau.

Chỗ đặt chuồng cố định. Chuồng đủ rộng cho hamster chiếm một mặt bàn dài hoặc một khoảng sàn. Nhiều người đến lúc mang chuồng về mới thấy không còn chỗ, phải đặt sát cửa sổ nắng hay dưới gầm giường tối. Đo trước chỗ đặt, tính cả lối đi để bạn với tay vào châm thức ăn, dọn lót mà không phải bê cả chuồng.

Nhà có chó mèo. Mèo và chó coi hamster là con mồi. Chuồng phải có nắp chắc, đặt ở phòng chó mèo không vào được hoặc trên giá vững, và hamster ra ngoài chơi chỉ khi chó mèo đã ở phòng khác. Chỉ riêng mùi và tiếng của chó mèo quanh chuồng đã đủ làm nhiều con hamster căng thẳng.

Ai thường hợp nuôi hamster, ai nên chọn cách khác

Không có ai bị cấm nuôi hamster; có những hoàn cảnh hợp hơn và những hoàn cảnh cần chuẩn bị kỹ hơn.

• Thường hợp: sinh viên, người đi làm ở nhà buổi tối; người thích quan sát, ghi chép, tự làm chuồng và đồ chơi; gia đình có trẻ lớn mà người lớn sẵn sàng giữ trách nhiệm chính.
• Cần chuẩn bị kỹ: gia đình có trẻ nhỏ, vì trẻ thường muốn bế và chơi ban ngày, người lớn phải hướng dẫn và giám sát; nhà có chó mèo, vì cần chuồng chắc nắp và đặt nơi chó mèo không tiếp cận được.
• Nên cân nhắc lại: người thường xuyên đi xa dài ngày mà không có người trông; người chỉ có chỗ cho lồng mini; người muốn mua hamster làm quà bất ngờ cho người khác mà chưa hỏi họ.
• Không nên: mua hamster làm phần thưởng hay hình phạt cho trẻ, mua theo trào lưu rồi bỏ, hoặc mua để cho phối giống bán con.

Nếu bạn chưa chắc, có thể bắt đầu bằng việc đọc kỹ và dựng thử chuồng trước. Chuồng dựng sẵn mà mấy tuần sau vẫn thấy chưa sẵn sàng thì chưa đón cũng không sao.

Một cách thử nữa là trông hộ hamster của người quen trong vài ngày khi họ đi vắng. Bạn sẽ biết mình có ngủ được với tiếng bánh xe không, có thấy việc thay nước, châm thức ăn mỗi ngày là gánh nặng không, và có thật sự thích ngồi xem hamster vào buổi tối không. Vài ngày trải nghiệm thật cho câu trả lời rõ hơn nhiều tuần đọc mạng.

Nếu sau này không nuôi được nữa thì sao

Hoàn cảnh có thể thay đổi: chuyển chỗ ở không cho nuôi, đi học xa, người trong nhà bị dị ứng. Trước khi đón, nên nghĩ sẵn phương án: một người thân, bạn bè có thể nhận lại, hoặc một nhóm cứu hộ, nhóm người nuôi hamster có thể giúp tìm nhà mới. Khi trao lại, gửi kèm chuồng, đồ dùng và ghi chép về hamster để người nhận dễ chăm.

Tuyệt đối không thả hamster ra công viên, bãi cỏ, ven sông. Hamster nhà không biết sinh tồn ngoài tự nhiên ở Việt Nam, sẽ chết vì nóng, mưa, chó mèo, chim, hoặc đói. Thả ra không phải là trả tự do. Cũng không nên đem cho người lạ trên mạng mà không hỏi kỹ họ định nuôi thế nào, vì một số người nhận về làm thức ăn cho bò sát. Bài về nhận nuôi lại trong chuyên mục này có thêm các câu nên hỏi người nhận. Chuẩn bị sẵn phương án từ đầu không phải là bi quan; đó là cách người nuôi có trách nhiệm giữ an toàn cho con vật dù hoàn cảnh của chính mình thay đổi.

Câu hỏi thường gặp

Hamster có hợp làm thú cưng đầu tiên cho trẻ không?

Hamster có thể là thú cưng đầu tiên của gia đình, nhưng người lớn phải giữ trách nhiệm chính vì hamster thức về đêm, dễ cắn khi bị đánh thức hoặc cầm sai, và dễ rơi khỏi tay trẻ. Chuyên mục trẻ em nuôi hamster bàn kỹ về lứa tuổi và cách phân việc.

Nuôi hamster có tốn nhiều tiền không?

Khoản lớn nhất là lần đầu: chuồng đủ rộng, bánh xe đúng cỡ, nhà trú và lượng lót lớn. Sau đó mỗi tháng chủ yếu là lót, thức ăn, cát tắm, rau. Nên có thêm một khoản dự phòng cho khám thú y vì đây là khoản người mới hay quên tính.

Đi học, đi làm cả ngày có nuôi hamster được không?

Được, vì ban ngày hamster ngủ. Điều cần lo là nhiệt độ phòng khi bạn vắng nhà. Phòng đóng kín, nắng chiếu vào buổi chiều có thể nóng vượt mức an toàn; cần chọn vị trí chuồng mát và thông gió tốt trước khi đi.

Có nên nuôi hai con cho vui không?

Với hamster Syria thì không, chúng phải sống riêng. Với hamster lùn, nuôi chung có rủi ro đánh nhau khi trưởng thành, và nếu lỡ đực cái chung sẽ có lứa con ngoài ý muốn. Người mới nên bắt đầu với một con trong một chuồng.

Hamster có nhận ra chủ không?

Hamster nhận biết mùi và giọng nói quen. Con được làm quen đều đặn thường bớt sợ, tự bò lên tay để lấy hạt. Đó là mức gắn bó thường gặp ở hamster, khác với kiểu quấn chủ của chó mèo.

Nếu dị ứng lông thú có nuôi hamster được không?

Một số người dị ứng với hamster hoặc với bụi lót, cỏ khô. Nếu bạn đã có tiền sử dị ứng, nên tiếp xúc thử với hamster của người quen trước khi quyết định, và hỏi bác sĩ của bạn nếu từng có phản ứng nặng.