Chuồng gỗ cho hamster dùng tốt khi đáy và phần thành sát lót được chống thấm bằng lớp phủ an toàn cho vật nuôi hoặc khay lót không thấm, mặt trước làm bằng kính hay mica trong, và nắp hoặc một phần thành là lưới kim loại để thông gió. Gỗ trần không xử lý sẽ thấm nước tiểu, bốc mùi và mốc, nhất là ở miền Bắc mùa nồm.
Ưu điểm của chuồng gỗ là đóng được theo kích thước chỗ đặt, ví dụ vừa khít một hốc kệ, nhìn hài hoà với nội thất, và thành gỗ cách nhiệt tốt hơn kính. Bài này đi qua các quyết định chính: chọn gỗ, xử lý chống thấm, chống gặm, thông gió, và cách theo dõi mốc trong khí hậu ẩm.
Chuồng gỗ khác gì các loại chuồng khác
Gỗ là vật liệu sống: hút ẩm, nở ra co lại theo mùa, và hamster gặm được. Ba đặc điểm này quyết định cách bạn thiết kế. Một chuồng kính hay thùng nhựa không hút nước tiểu, lau là sạch; một chuồng gỗ trần thì sau vài tháng góc vệ sinh sẽ ngả màu, có mùi khai không lau đi được, và có thể mục nếu ẩm lâu.
Mặt khác, gỗ giữ nhiệt ổn định hơn kính, cảm giác ấm hơn vào mùa đông và không nóng hầm như bể kính dưới nắng chiều. Thành gỗ không trong suốt cũng tạo cảm giác che chắn cho hamster, phù hợp với tính hay trốn của chúng. Đó là lý do nhiều chuồng gỗ đẹp được thiết kế với ba mặt gỗ và một mặt trước bằng kính.
Chuồng gỗ bán sẵn có hai dạng. Dạng nhỏ nhiều tầng, cửa sổ tròn trang trí, thường quá chật và nên tránh. Dạng tủ thấp, dài, mặt trước kính, đáy rộng là loại đáng cân nhắc. Nếu tự đóng hoặc thuê thợ, bạn có toàn quyền quyết định kích thước, chỉ cần nắm những nguyên tắc dưới đây.
Về chi phí, chuồng gỗ đóng theo yêu cầu thường tốn hơn thùng nhựa tự làm nhưng có thể ngang một chiếc lồng song cỡ lớn, tuỳ loại gỗ và kính. Yếu tố đẩy chi phí lên là kính cường lực, lưới kim loại tốt và khay chống thấm; đó cũng chính là ba thứ không nên cắt bớt.
Chọn gỗ và vật liệu
Gỗ ván ép hoặc gỗ ghép loại dùng trong nhà. Phổ biến, phẳng, dễ gia công. Chọn loại có keo đạt chuẩn dùng nội thất, mép cắt được dán cạnh hoặc phủ kín để hamster không gặm vào lớp keo bên trong.
Gỗ tự nhiên. Chắc và đẹp, nhưng nhiều loại gỗ có tinh dầu hoặc nhựa thơm mạnh. Tránh gỗ có mùi hăng rõ. Nếu không chắc loại gỗ, phủ kín mặt trong.
Tránh ván dăm ép thô. Ván dăm gặp nước nở bung, bở vụn, hamster gặm dễ và nuốt cả keo. Không phù hợp cho phần đáy và thành sát lót.
Mặt trước bằng kính cường lực hoặc mica dày. Kính cho bạn quan sát hang, không bị gặm. Mica nhẹ, ít vỡ nhưng hamster có thể gặm mép nếu mép lộ ra; lắp vào rãnh gỗ để mép không lộ.
Lưới kim loại cho phần thông gió. Không dùng lưới nhựa. Lưới đặt trên nắp hoặc phần trên của thành bên, cao hơn mặt lót.
Không dùng sơn, vecni thông thường bên trong. Hamster gặm và nuốt mảnh sơn. Nếu cần phủ, chọn lớp phủ ghi rõ an toàn cho vật nuôi hoặc đồ chơi trẻ em, để khô hẳn và bay hết mùi trước khi dùng.
Chống thấm đáy và phần thành sát lót
Đây là bước quyết định chuồng gỗ dùng được vài tháng hay vài năm. Có hai cách chính, có thể kết hợp.
- Cách 1: khay không thấm. Đặt một khay nhựa cứng hoặc tấm nhựa uốn mép vào đáy chuồng, mép khay cao lên thành ít nhất 15–20 cm. Lót đổ vào khay, nước tiểu không chạm gỗ. Khi dọn, rút khay ra rửa.
- Cách 2: phủ lớp chống thấm. Phủ toàn bộ đáy và phần thành đến độ cao lót bằng lớp phủ an toàn cho vật nuôi, phủ nhiều lớp mỏng, đặc biệt các góc và đường nối nơi nước tiểu đọng.
- Bịt kín đường nối giữa đáy và thành. Nước tiểu chảy vào khe ghép rồi ngấm vào lõi gỗ. Dùng chất trám an toàn sau khi khô hoặc thiết kế khay liền mép.
- Để khô và bay mùi hoàn toàn, thường vài ngày đến một tuần tuỳ lớp phủ và độ ẩm, trước khi cho hamster vào. Ngửi thấy mùi dung môi thì chưa xong.
- Kiểm định kỳ góc vệ sinh của hamster: lớp phủ có bị bong, bị gặm không. Hamster hay gặm đúng góc chúng đi vệ sinh.
Nhiều người kết hợp cả hai: phủ chống thấm toàn bộ để phòng hờ, rồi đặt thêm khay nhựa ở góc hamster chọn làm chỗ vệ sinh. Cách này giảm hẳn mùi và kéo dài tuổi chuồng.
Chống gặm và giữ chuồng an toàn
Hamster gặm gỗ là bản năng, không thể và không nên ngăn hoàn toàn. Điều bạn cần là chuồng không bị gặm thủng và hamster không nuốt phải vật liệu độc. Chỗ hamster gặm nhiều nhất thường là góc, mép cửa và chỗ tiếp giáp giữa kính với gỗ, vì ở đó răng bám được.
Thiết kế giúp giảm gặm gồm: không để cạnh gỗ lồi vào trong chuồng ở tầm hamster đứng hai chân với tới; lắp kính vào rãnh âm; dùng nẹp nhôm bọc các góc đứng phía trong ở độ cao gần mặt lót. Bên cạnh đó, cung cấp đủ đồ gặm an toàn và lót dày để hamster có việc khác để làm.
Khi thấy vết gặm sâu, đừng chỉ dán đè. Xem lại: chuồng có đủ rộng không, lót có đủ dày không, đồ gặm có đủ không. Vết gặm lan nhanh trong vài ngày là tín hiệu môi trường đang thiếu điều gì đó. Nếu hamster gặm vào phần đã phủ chống thấm, tạm thời ngăn vùng đó bằng tấm kim loại nhẵn và theo dõi xem hamster có biểu hiện bất thường như bỏ ăn, tiêu chảy không; khi có, đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ.
Mùa nồm, mùa mưa: theo dõi mốc trong chuồng gỗ
Ở miền Bắc từ khoảng tháng hai đến tháng tư, độ ẩm không khí có thể lên rất cao, tường và sàn đọng nước. Chuồng gỗ hút ẩm từ không khí và từ lót, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển ở mặt dưới đáy, góc tối và phía sau chuồng sát tường. Miền Nam mùa mưa cũng có những đợt ẩm kéo dài tương tự.
Mốc gây mùi, làm hỏng gỗ, và bào tử mốc không tốt cho đường hô hấp nhạy cảm của hamster. Cách phòng: kê chuồng cách tường vài phân để không khí lưu thông phía sau; kê chân cao khỏi sàn; tăng thông gió trên nắp; dùng máy hút ẩm cho phòng nếu có; kiểm mặt dưới và mặt sau chuồng mỗi tuần trong mùa ẩm.
Khi thấy đốm mốc, đưa hamster sang hộp tạm có lót cũ sạch, lấy hết lót trong chuồng ra, lau khô và để chuồng ở nơi thoáng, có nắng nhẹ gián tiếp cho khô hẳn. Không xịt hoá chất diệt mốc mạnh hay tinh dầu vào chuồng. Nếu mốc ăn sâu vào gỗ và quay lại liên tục, phần gỗ đó cần thay. Theo dõi hamster: hắt hơi nhiều, thở khò khè hay chảy dịch mắt mũi là lúc đưa đến bác sĩ thú y, không tự nhỏ thuốc.
Danh sách kiểm tra trước khi đặt hamster vào chuồng gỗ mới
Trước khi chuyển hamster vào, đi qua danh sách sau. Thiếu mục nào thì bổ sung, đừng vì nóng ruột mà bỏ qua:
- Đáy đạt khoảng 4.000–5.000 cm² trở lên, đo bên trong.
- Đáy và thành sát lót đã chống thấm hoặc có khay không thấm.
- Lớp phủ đã khô hẳn, không còn mùi dung môi khi ngửi sát.
- Không có đinh, vít, ghim lộ đầu ở phía trong.
- Mặt kính hoặc mica lắp trong rãnh, mép không lộ.
- Thông gió đủ: lưới kim loại trên nắp hoặc phần trên thành, chiếm diện tích đáng kể.
- Cửa đóng chắc, có chốt; khe hở nhỏ hơn đầu hamster.
- Chuồng kê cách tường và khỏi sàn, ở vị trí mát, không nắng chiếu.
Chuồng gỗ đạt đủ các mục trên có thể dùng nhiều năm. Một chuồng gỗ đẹp nhưng thiếu chống thấm và thông gió sẽ trở thành nguồn mùi và mốc chỉ sau một mùa ẩm.
Khi thuê thợ đóng chuồng: những điều cần dặn rõ
Thợ mộc giỏi đóng tủ đẹp nhưng chưa chắc biết nhu cầu của hamster. Mang theo danh sách này khi trao đổi, tránh nhận về một chiếc tủ đẹp mà không dùng được:
- Kích thước bên trong, không phải kích thước phủ bì: đáy dài khoảng 80–100 cm, sâu khoảng 50 cm, cao khoảng 45–50 cm.
- Không đóng tầng, không vách ngăn cố định chia đáy thành ô nhỏ. Nếu muốn có bệ, chỉ một bệ thấp dưới khoảng 15–20 cm, có thể tháo ra.
- Mặt trước lắp kính trong rãnh, phần dưới mặt trước có thanh chắn đủ cao để lót không tràn khi mở cửa.
- Cửa mở ở mặt trước hoặc nắp mở được toàn phần, có chốt chắc; không làm cửa nhỏ ở nóc.
- Ô thông gió bằng lưới kim loại ở nắp và phần trên hai thành bên, gắn từ phía ngoài.
- Đáy làm khay rút được hoặc chừa chỗ đặt khay nhựa không thấm.
- Không sơn, không vecni mặt trong trừ khi dùng lớp phủ an toàn cho vật nuôi bạn tự chọn; không dùng ván dăm ép thô.
- Chân kê cao vài phân để không khí lưu thông dưới đáy, và chuồng không hút ẩm từ sàn.
Trước khi thợ bắt tay làm, vẽ một sơ đồ đơn giản có kích thước, chụp lại và gửi cho thợ để hai bên cùng hiểu. Khi nhận chuồng, đo lại bên trong và kiểm từng mục trên, đặc biệt là đầu đinh, vít lộ ra phía trong.
Câu hỏi thường gặp
Chuồng gỗ có giữ mùi hơn chuồng nhựa không?
Gỗ trần thì có, vì hút nước tiểu. Gỗ đã chống thấm kỹ hoặc có khay nhựa ở đáy thì mùi tương đương các loại chuồng khác. Yếu tố quyết định mùi vẫn là độ dày lót, thông gió và việc dọn góc vệ sinh đều đặn.
Có dùng dầu ăn hoặc sáp ong để phủ chuồng gỗ được không?
Dầu ăn có thể ôi hoá, bốc mùi và hút côn trùng, không phải lớp chống thấm bền. Sáp ong nguyên chất được một số người dùng cho đồ gỗ trẻ em, nhưng không chống được nước tiểu đọng lâu. Với đáy chuồng, khay nhựa không thấm vẫn là cách chắc chắn nhất.
Chuồng gỗ có hợp với miền Nam nóng không?
Hợp hơn bể kính vì gỗ không hấp nhiệt mạnh, nhưng vẫn cần thông gió rộng. Thiết kế phần nắp gần như toàn lưới, đặt chuồng nơi mát. Nếu phòng thường xuyên vượt khoảng 30 độ, chuồng nào cũng cần biện pháp làm mát phòng.
Hamster gặm gỗ chuồng có bị đau bụng không?
Gặm và nhả vụn gỗ chưa xử lý thường không sao. Rủi ro đến từ việc nuốt sơn, vecni, keo hoặc lớp phủ không an toàn. Nếu hamster gặm vào phần đã phủ và sau đó bỏ ăn, tiêu chảy, lờ đờ, đưa đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ.
Chuồng gỗ nhiều tầng bán sẵn có dùng được không?
Phần lớn loại nhiều tầng nhỏ có sàn đáy chật và tầng cao dễ ngã. Nếu đã có, có thể tháo bớt tầng và dùng như một nhà trú lớn đặt trong chuồng rộng hơn, thay vì dùng làm chuồng chính.