Vệ sinh chuồng hamster nên chia thành ba nhịp: hằng ngày nhặt đồ ăn tươi thừa và kiểm tra nước; mỗi tuần một đến hai lần thay phần lót ở góc đi vệ sinh và chỗ ẩm; còn thay lót lớn thì làm từng phần, cách nhau vài tuần, giữ lại một phần lót cũ khô sạch. Chuồng rộng, lót sâu thì càng ít phải thay toàn bộ.
Nhiều người mới nuôi dọn sạch trơn cả chuồng mỗi tuần vì nghĩ càng sạch càng tốt. Với hamster, đó thường là một cú sốc: hang đào bị phá, mùi quen biến mất, kho thức ăn bị lấy đi, và nhiều con phản ứng bằng cách cuống cuồng đào lại, đánh dấu lại, thậm chí cắn khi được cầm. Bài này hướng dẫn lịch dọn, cách làm từng nhịp, chất dùng để rửa, và những lỗi làm chuồng hôi nhanh hơn.
Vì sao không nên dọn sạch trơn quá thường xuyên
Hamster sống bằng mũi. Thị lực của chúng kém, nên mùi là bản đồ để nhận biết đâu là nhà, đâu là đường đi, đâu là kho. Hamster Syria còn có tuyến mùi ở hai bên hông, hamster lùn có tuyến ở bụng, và chúng chà các tuyến đó lên đồ vật để đánh dấu lãnh thổ. Khi bạn thay hết lót, rửa sạch mọi thứ, hamster bước vào một nơi không có mùi của mình, giống như người về nhà thấy đồ đạc bị dọn sạch không còn món nào quen.
Hamster còn là loài đào hang. Trong lớp lót đủ sâu, chúng đào đường hầm, làm buồng ngủ, buồng kho. Những hang này có thể mất nhiều ngày mới hoàn thiện. Dọn toàn bộ mỗi tuần nghĩa là mỗi tuần hamster mất nhà một lần.
Phần bẩn thật sự trong chuồng hamster thường tập trung ở vài chỗ: góc đi vệ sinh, chỗ dưới vòi nước, chỗ có đồ ăn tươi bị giấu. Phần lớn lót còn lại khô và sạch. Vì vậy, cách hợp lý là dọn đúng những chỗ bẩn thường xuyên và để yên phần còn lại. Chuồng sẽ ít mùi hơn, hamster ít căng thẳng hơn, và bạn tốn ít lót hơn.
Lịch vệ sinh gợi ý
Lịch dưới đây áp dụng cho một chuồng đủ rộng, lót sâu, nuôi một hamster. Chuồng nhỏ, lót mỏng sẽ phải dọn thường hơn, và đó là một lý do để nâng cấp chuồng.
| Nhịp | Việc cần làm | Thời gian |
|---|---|---|
| Hằng ngày | Nhặt rau, trái cây, trứng thừa; thay nước; xem nhanh hamster có ăn, có hoạt động | Một hai phút |
| Mỗi tuần một đến hai lần | Thay lót hoặc cát ở góc đi vệ sinh; bỏ lót ướt dưới bình nước; lau bánh xe nếu có nước tiểu | Năm đến mười phút |
| Mỗi tuần | Rửa chén ăn, bình nước; kiểm tra kho thức ăn có ẩm, mốc không | Mười phút |
| Vài tuần một lần | Thay một phần lót ở khu không có hang chính, khoảng một phần tư đến một phần ba | Mười lăm phút |
| Khi thật cần | Thay lót toàn bộ, rửa đáy chuồng: khi lót ẩm mốc, có ve mạt được thú y xác nhận, sau khi hamster ốm, khi chuyển chuồng | Lâu hơn, nên làm vào buổi tối khi hamster đã thức |
Nhiều người nuôi chuồng lớn với lót sâu chỉ thay toàn bộ vài tháng một lần, thậm chí ít hơn, nhờ dọn góc vệ sinh đều đặn. Con số cụ thể tuỳ chuồng; chỉ báo tốt nhất là mùi và độ ẩm của lót.
Dọn từng chỗ: cách làm hằng tuần
Dọn từng chỗ là việc quan trọng nhất, quyết định chuồng có hôi hay không. Làm theo trình tự:
- Chọn lúc hamster thức hoặc đang ở khu khác của chuồng. Không lật nhà trú khi hamster đang ngủ bên trong.
- Rửa tay hoặc đeo găng. Dùng một cái xẻng nhỏ hoặc thìa lớn chỉ dành cho chuồng hamster.
- Xúc phần lót hoặc cát ở góc đi vệ sinh. Lót ướt thường vón, đổi màu, có mùi khai.
- Kiểm tra chỗ dưới bình nước và quanh chén nước, bỏ lót ướt.
- Lật nhẹ mép kho thức ăn, nhặt đồ tươi đã giấu. Để nguyên hạt khô còn tốt.
- Bổ sung lót mới vào đúng các chỗ vừa lấy ra, trộn thêm một nhúm lót cũ khô, sạch ở gần đó để mùi không thay đổi đột ngột.
- Rửa tay sau khi xong.
Nếu hamster dùng một khay vệ sinh với cát, việc này còn nhanh hơn: chỉ cần xúc phần cát vón và thêm cát mới. Cách tập hamster dùng khay có bài riêng trong danh mục này.
Dụng cụ dọn chuồng nên để riêng, không dùng chung với đồ bếp. Xẻng, găng, khăn lau chuồng cất trong một hộp cạnh chuồng giúp việc dọn nhanh hơn và bạn sẽ dọn đều đặn hơn.
Thay lót lớn: làm từng phần để giữ hang
Khi đến lúc thay một phần lớn lót, hãy làm sao cho hamster không mất toàn bộ môi trường quen thuộc:
- Xác định khu ổ ngủ và hang chính, thường dưới nhà trú hoặc ở góc sâu nhất. Khu này để lại nếu khô, không mùi.
- Chọn một vùng khác, khoảng một phần tư đến một phần ba chuồng, lấy lót ra.
- Lau đáy chuồng ở vùng đó bằng khăn ẩm, để khô.
- Đổ lót mới, trộn với khoảng một phần lót cũ khô sạch, đảm bảo độ sâu như trước.
- Đặt lại đồ vật như cũ: nhà trú, bánh xe, khay cát. Hamster nhớ vị trí đồ vật, đổi chỗ hết cùng lúc khiến nó bối rối.
- Lần thay sau, chọn một vùng khác. Sau vài lần, toàn bộ lót đã được thay mà không lúc nào hamster mất hết mùi quen.
Nếu ổ ngủ bị ẩm hoặc có mùi chua, vẫn phải dọn. Khi đó hãy giữ lại một phần vật liệu làm ổ còn khô, đặt vào ổ mới cùng vị trí.
Rửa chuồng và đồ vật bằng gì
Khi cần rửa đáy chuồng, khay, nhà trú bằng nhựa, nước ấm và xà phòng rửa chén không mùi là đủ. Cọ sạch, xả thật kỹ bằng nước, lau khô hoặc phơi khô hẳn trước khi đặt lại. Với vết bám nước tiểu khô, cặn trắng, có thể dùng giấm ăn pha loãng với nước, để vài phút rồi cọ, sau đó xả sạch và phơi cho hết mùi giấm.
Không dùng nước Javel, chất tẩy có clo, chất tẩy rửa đa năng có mùi thơm, nước lau sàn, xịt khử mùi, tinh dầu. Đường hô hấp của hamster rất nhạy; mùi hoá chất còn sót trong một chuồng kín có thể gây kích ứng. Mùi thơm nhân tạo còn làm hamster mất mùi quen và có thể khiến nó đánh dấu lãnh thổ nhiều hơn.
Đồ gỗ như nhà trú, cầu thang gỗ thấm nước tiểu và khó rửa. Có thể cạo phần bẩn, lau bằng khăn ẩm, phơi nắng cho khô. Đồ gỗ đã thấm nhiều nước tiểu, có mùi khai không hết, nên thay mới. Đồ bằng bìa giấy thì bỏ đi khi bẩn, vì chúng rẻ và dễ thay.
Những lỗi làm chuồng hôi nhanh hơn
Nếu chuồng hôi dù bạn dọn đều, hãy kiểm tra các nguyên nhân sau:
- Lót quá mỏng, nước tiểu thấm xuống đáy chuồng và đọng lại.
- Loại lót không thấm hút tốt hoặc nhiều bụi.
- Không có góc vệ sinh rõ ràng; hamster đi vệ sinh khắp nơi vì không có chỗ hợp ý.
- Bình nước rò rỉ, làm ẩm lót dưới vòi.
- Đồ ăn tươi, đặc biệt trứng, thịt, trái cây, bị giấu trong kho và hỏng.
- Chuồng bể kính hoặc thùng nhựa thiếu thông gió, mùi không thoát được.
- Đặt chuồng ở phòng nóng, ẩm, ít không khí lưu thông.
- Dọn sạch trơn quá thường, hamster đánh dấu mùi nhiều hơn để lấy lại lãnh thổ.
Mùi hôi rất nặng, đột ngột, kèm phân lỏng hoặc vùng đuôi ướt không phải chuyện vệ sinh chuồng. Đó là lúc đưa hamster đến bác sĩ thú y, ưu tiên nơi nhận khám thú nhỏ hoặc thú ngoại lai và gọi trước.
Vệ sinh khi hamster đang ốm hoặc vừa khỏi bệnh
Khi hamster đang được bác sĩ thú y điều trị, việc dọn chuồng cần theo hướng dẫn của bác sĩ trước tiên. Một số trường hợp bác sĩ sẽ dặn thay lót thường hơn, dùng lót giấy trắng để dễ theo dõi phân và nước tiểu, hoặc tạm chuyển hamster sang chuồng nhỏ đơn giản trong thời gian điều trị. Hãy hỏi rõ khi đi khám: dọn thế nào, rửa bằng gì, bao lâu một lần.
Với tình trạng phân lỏng, vùng đuôi ướt, hãy đeo găng khi dọn, bỏ toàn bộ lót bẩn vào túi buộc kín, rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi xong. Không dọn chuồng hamster ốm ở bồn rửa bát hay khu nấu ăn. Nếu nhà có nhiều hamster ở các chuồng riêng, chăm con khoẻ trước, con ốm sau, và không dùng chung xẻng, chén giữa các chuồng.
Khi hamster đã khỏi và bác sĩ cho phép, đó là lúc thay lót toàn bộ và rửa kỹ đồ dùng. Đồ gỗ, đồ bìa giấy đã dùng trong thời gian ốm nên thay mới thay vì cố rửa. Sau đó quay lại nhịp dọn từng phần như bình thường.
Sau khi dọn: quan sát hamster
Sau một lần dọn lớn, hamster thường bận rộn: đi tuần quanh chuồng, đánh hơi, đào lại, mang vật liệu làm ổ. Đây là phản ứng bình thường. Bạn nên để hamster yên trong một hai ngày, không cầm bế nhiều, không thêm thay đổi khác như đổi thức ăn hay đổi vị trí chuồng.
Nếu hamster chạy cuống cuồng không ngừng, gặm song chuồng liên tục, trốn mãi không ra ăn, có thể lần dọn vừa rồi quá mạnh tay. Lần sau hãy giữ lại nhiều lót cũ hơn, không dọn ổ, và thay từng phần nhỏ hơn. Cách đọc các dấu hiệu căng thẳng chi tiết thuộc danh mục hành vi và thuần hoá.
Mỗi lần dọn cũng là dịp kiểm tra sức khoẻ không cần cầm hamster: phân có viên đều, khô không; nước tiểu có màu lạ không; có vệt máu, lông rụng nhiều ở một chỗ không. Ghi lại điều bất thường và theo dõi; nếu kéo dài hoặc đi kèm hamster lờ đờ, bỏ ăn, hãy đưa đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên thay toàn bộ lót chuồng hamster?
Không có con số cố định. Với chuồng rộng, lót sâu và dọn góc vệ sinh đều, nhiều người nuôi chỉ thay toàn bộ vài tháng một lần hoặc khi lót bị ẩm, mốc. Chuồng nhỏ, lót mỏng phải thay thường hơn nhiều. Mùi và độ ẩm của lót là chỉ báo tốt nhất.
Có cần đưa hamster ra ngoài khi dọn chuồng không?
Khi chỉ dọn góc vệ sinh, thường không cần. Khi thay lót lớn hoặc rửa đáy chuồng, nên chuyển hamster sang một hộp tạm có thành cao, có lót, có nhà trú và nước. Không thả hamster ra sàn hay giường không có người trông.
Dọn chuồng xong hamster cắn khi cầm, có phải do dọn không?
Có thể. Mùi quen biến mất khiến hamster bồn chồn, phòng thủ hơn. Bàn tay bạn còn mùi xà phòng hay mùi thức ăn cũng ảnh hưởng. Để hamster yên một hai ngày sau khi dọn lớn, rửa tay bằng xà phòng không mùi trước khi cầm.
Có nên rắc bột khử mùi hay phấn rôm vào lót cho thơm không?
Không. Bột khử mùi, phấn rôm, hạt khử mùi có hương thơm đều có thể kích ứng đường hô hấp của hamster, và hamster có thể nuốt phải khi chải lông. Cách giảm mùi đúng là dọn góc vệ sinh đều, giữ lót khô và chuồng thông thoáng.
Lót cũ có thể giặt hay phơi để dùng lại không?
Lót giấy, dăm gỗ đã dính nước tiểu không nên dùng lại. Phần lót còn khô sạch ở khu không bẩn thì giữ lại trong chuồng như một phần mùi quen, không cần phơi. Một số loại lót vải dùng nhiều lần cần giặt riêng và phơi khô hẳn.
Hai người cùng nuôi một hamster thì chia việc dọn thế nào?
Viết một lịch đơn giản dán gần chuồng: ai nhặt đồ tươi buổi sáng, ai thay góc vệ sinh vào ngày nào, ai rửa bình nước. Ghi chú ngày đã làm. Như vậy tránh được cả chuyện không ai dọn lẫn chuyện hai người cùng thay lót trong một tuần.