Răng cửa của hamster mọc liên tục suốt đời và được mài mòn tự nhiên khi hamster ăn thức ăn cứng và gặm vật liệu như gỗ chưa xử lý hoá chất, bìa giấy, cỏ khô, xơ mướp khô. Đồ gặm an toàn là đồ không sơn, không vecni, không keo, không tẩm hương, không phun thuốc, và đến từ nguồn bạn biết rõ.
Nhiều người nghĩ hamster gặm song chuồng là vì "ngứa răng" và cần một viên đá mài. Thực tế, gặm song thường liên quan tới môi trường hơn là răng, và đá khoáng không phải món bắt buộc. Bài này giải thích vì sao hamster cần gặm, liệt kê đồ gặm dùng được và đồ nên tránh, và chỉ ra những dấu hiệu răng có vấn đề mà bạn không nên tự xử lý ở nhà.
Vì sao răng hamster cần được mài liên tục
Hamster thuộc bộ gặm nhấm. Đặc điểm chung của nhóm này là bốn chiếc răng cửa, hai trên hai dưới, mọc liên tục không ngừng. Mặt trước răng có lớp men cứng màu vàng cam, mặt sau mềm hơn, nên khi gặm, mặt sau mòn nhanh hơn và răng tự giữ được cạnh sắc như lưỡi đục.
Răng cửa trên và dưới mài vào nhau mỗi khi hamster nhai, gặm. Nếu khớp cắn bình thường và hamster có đủ cơ hội gặm, độ dài răng tự cân bằng. Nếu khớp cắn lệch do di truyền, chấn thương hay một chiếc răng gãy, răng đối diện không còn được mài và có thể mọc dài, cong, đâm vào lợi hoặc vòm miệng.
Màu vàng cam của răng cửa hamster trưởng thành là bình thường, không phải dấu hiệu bẩn hay bệnh. Răng trắng bệch ở hamster trưởng thành mới là điều nên hỏi bác sĩ thú y.
Răng hàm phía trong không mọc liên tục như răng cửa, nhưng vẫn có thể gặp vấn đề. Những gì bạn nhìn thấy được ở nhà chủ yếu là răng cửa.
Đồ gặm dùng được
Đa số người nuôi lâu năm kết hợp nhiều loại đồ gặm để hamster có lựa chọn và không chán. Những loại hay được dùng:
- Que gỗ, khối gỗ chưa xử lý dành cho động vật gặm nhấm nhỏ, không sơn, không vecni, không tẩm màu hay hương.
- Cành gỗ cây ăn quả an toàn như cành táo, khi bạn chắc chắn cây không phun thuốc, cành đã rửa sạch và phơi khô.
- Khúc gỗ bần, vỏ bần: nhẹ, xốp, hamster gặm và chui vào được.
- Xơ mướp khô: tự nhiên, hamster thích cắn xé; chọn loại khô sạch, không tẩy trắng.
- Bìa giấy trơn: lõi giấy vệ sinh, hộp giấy không in bóng, không băng keo.
- Cỏ khô dạng khối, dạng bện: vừa để gặm vừa để làm ổ.
- Thức ăn cứng tự nhiên: hạt nguyên vỏ trong khẩu phần, thức ăn viên cứng; phần lớn việc mài răng thực ra diễn ra khi hamster ăn.
Không cần đặt quá nhiều đồ gặm cùng lúc. Hai ba loại rải ở các vùng khác nhau, thay đổi dần theo tuần, giúp hamster có việc để làm. Đồ gặm bị dính nước tiểu, mốc hoặc gặm còn mẩu nhỏ quá thì bỏ.
Đồ gặm nên tránh và lý do
Không phải cứ là gỗ hay là "đồ cho thú cưng" thì an toàn với hamster. Bảng dưới gom những loại hay gặp nhưng nên tránh.
| Loại | Vì sao nên tránh |
|---|---|
| Gỗ sơn, vecni, gỗ đánh bóng | Hamster gặm và nuốt lớp phủ; nhiều loại sơn không an toàn khi ăn vào |
| Gỗ ép, ván dăm, gỗ ghép keo thô | Keo dán và chất kết dính bị nuốt cùng vụn gỗ |
| Cành cây nhặt ven đường, công viên | Có thể dính thuốc trừ sâu, khói bụi xe, nước tiểu thú khác |
| Cành cây không rõ loại | Một số cây có nhựa, lá, vỏ độc; không chắc thì không dùng |
| Gỗ có nhựa thơm mạnh, gỗ tươi nhiều nhựa | Tinh dầu, nhựa cây có thể gây kích ứng |
| Cành cây họ đào, mận, mơ còn tươi | Nhiều nguồn chăm sóc khuyên tránh vì một số bộ phận của nhóm cây này chứa hợp chất có thể độc |
| Đồ gặm nhuộm màu sặc sỡ, tẩm hương | Phẩm màu, hương liệu không cần thiết; hamster có thể ăn nhiều vì mùi hấp dẫn |
| Đồ gặm có đường, mật ong, sữa | Thực chất là bánh kẹo; hamster lùn đặc biệt không nên ăn đồ ngọt |
| Nhựa mềm, cao su, xốp | Bị cắn xé thành mảnh nhỏ, nuốt vào có thể gây tắc ruột |
Với cành cây tự lấy, nguyên tắc là: biết chắc tên cây, biết cây không phun thuốc, rửa sạch, phơi hoặc sấy khô. Nếu thiếu một trong ba điều đó, mua que gỗ dành cho động vật nhỏ sẽ an toàn hơn.
Đá mài răng, đá khoáng: có cần không
Đá mài răng, đá khoáng, đá muối được bán rất phổ biến cho hamster. Thực tế, răng hamster được mài chủ yếu bằng gặm vật liệu dạng sợi như gỗ, bìa, cỏ khô và bằng chính việc ăn. Đá khoáng cứng nhưng không phải chất liệu mài răng hiệu quả hơn gỗ.
Nhiều người nuôi lâu năm không dùng đá khoáng, vì hamster ăn khẩu phần cân đối đã có đủ khoáng chất, và một số con liếm, gặm đá khoáng quá nhiều. Đá muối thì không cần thiết với hamster ăn khẩu phần bình thường, vì thức ăn đã có đủ lượng muối chúng cần.
Nếu bạn đã mua đá khoáng và muốn dùng, đặt một viên nhỏ, quan sát xem hamster có gặm quá nhiều không. Nếu thấy hamster liếm liên tục, đổi sang đồ gặm gỗ. Mọi quyết định bổ sung khoáng, vitamin cho hamster nên hỏi bác sĩ thú y, không tự thêm theo lời quảng cáo.
Tóm gọn cách nghĩ: thứ mài răng tốt nhất cho hamster là khẩu phần có hạt, thức ăn viên cứng và đồ gặm dạng sợi tự nhiên. Đá khoáng không thay được những thứ đó, và cũng không phải thứ còn thiếu nếu hamster đã được ăn uống đúng.
Hamster gặm song chuồng có phải vì răng không
Đây là câu hỏi hay gặp nhất liên quan tới răng. Phần lớn trường hợp, hamster gặm song là do môi trường: chuồng chật, lót mỏng không đào được, thiếu bánh xe đúng cỡ, thiếu đồ để khám phá. Có con gặm song vì đã học được rằng gặm thì chủ mở cửa. Việc gặm song không mài răng tốt mà ngược lại có thể làm răng mòn lệch, nứt, gãy.
Đặt thêm đồ gặm gỗ giúp được một phần, nhưng nếu nguyên nhân là chuồng chật, hamster vẫn gặm song dù có cả rổ que gỗ. Cách hiệu quả là sửa môi trường: nâng cấp chuồng, tăng lót, thêm bánh xe đúng cỡ, rải thức ăn cho hamster tìm. Phần này được viết kỹ ở danh mục chuồng và lót chuồng.
Không quát, gõ vào chuồng, xịt nước hay bôi chất đắng lên song. Những cách này làm hamster căng thẳng thêm và không giải quyết nguyên nhân.
Khi nào nghi răng có vấn đề
Đồ gặm giúp răng mòn đều nhưng không sửa được răng đã lệch. Bài chuyên sâu về răng mọc dài, lệch, gãy nằm ở danh mục sức khoẻ; ở đây chỉ nhắc những dấu hiệu nên dừng việc tự xoay xở bằng đồ gặm:
- Răng cửa nhìn thấy dài hơn bình thường, cong ra ngoài hoặc cong vào trong miệng.
- Răng trên và răng dưới không khớp nhau, lệch sang một bên.
- Một chiếc răng gãy, mẻ, hoặc răng có màu bất thường.
- Hamster nhặt thức ăn lên rồi làm rơi, ăn chậm, chỉ ăn đồ mềm.
- Chảy nước dãi, lông dưới cằm, quanh miệng ướt.
- Sụt cân, dù bát thức ăn vẫn được "đụng tới".
- Mõm sưng, chảy dịch mắt một bên, có mùi hôi từ miệng.
Khi thấy một trong những dấu hiệu trên, hãy đưa hamster đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ, thú ngoại lai; gọi trước để hỏi phòng khám có nhận hamster không. Không tự cắt, mài răng hamster ở nhà bằng kìm cắt móng hay dũa: răng có thể nứt dọc, tổn thương tuỷ, chảy máu và nhiễm trùng. Việc cắt chỉnh răng là thủ thuật của bác sĩ thú y. Trong lúc chờ đi khám, có thể cho hamster thức ăn mềm, cắt nhỏ để hamster vẫn ăn được.
Kiểm răng hamster tại nhà mà không làm hamster sợ
Bạn không cần mở miệng hamster để xem răng cửa. Lúc hamster đứng hai chân đánh hơi, ngáp, hoặc đang gặm đồ, răng cửa lộ ra rõ. Với hamster đã thuần tay, có thể đặt hamster trên lòng bàn tay, giữ thấp sát mặt bàn, và nhìn nghiêng khi nó ngẩng đầu. Không vạch môi, không ép mở miệng.
Kiểm răng nên đi kèm với kiểm tra sức khoẻ hằng tuần: cân hamster trên cân nhà bếp, xem mắt, lông, phân. Cân nặng giảm dần qua vài tuần là dấu hiệu sớm của nhiều vấn đề, trong đó có răng, và thường xuất hiện trước khi bạn nhìn thấy răng bất thường.
Chụp một tấm ảnh răng cửa mỗi tháng là cách đơn giản để so sánh. Răng mọc dài thường diễn ra từ từ, khó nhận ra nếu chỉ nhìn bằng mắt hằng ngày.
Ghi lại cân nặng, ngày chụp ảnh răng và những gì bất thường trong một ghi chú trên điện thoại. Khi cần đưa đi khám, bác sĩ thú y sẽ có thông tin cụ thể thay vì những mô tả chung chung như "dạo này nó ăn ít".
Đồ gặm theo giống và theo tuổi
Hamster nào cũng cần gặm, nhưng kích thước miệng, sức cắn và thói quen khác nhau. Gợi ý dưới đây mang tính tham khảo.
| Nhóm | Đồ gặm hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hamster Syria trưởng thành | Khối gỗ to, khúc bần, hộp giấy dày, xơ mướp nguyên miếng | Cắn khoẻ, đồ nhỏ bị gặm hết nhanh; tránh đồ có mẩu nhỏ dễ nuốt |
| Winter White, Campbell, hamster Trung Quốc | Que gỗ mảnh, bìa giấy, cỏ khô bện, xơ mướp cắt miếng | Thích đồ có thể vừa gặm vừa chui |
| Roborovski | Bìa giấy mỏng, cỏ khô, que gỗ nhỏ | Ít gặm đồ cứng hơn các giống khác; nhiều con mài răng chủ yếu qua ăn hạt |
| Hamster con mới đón | Bìa giấy, cỏ khô, que gỗ nhỏ mềm | Răng còn nhỏ, chưa cần đồ quá cứng |
| Hamster già | Đồ gặm mềm hơn như bìa giấy, cỏ khô, xơ mướp | Theo dõi răng sát hơn; răng có thể yếu, dễ lệch |
Với hamster già hoặc hamster đã từng có vấn đề răng, nên hỏi bác sĩ thú y về loại đồ gặm phù hợp trong lần khám. Một số hamster sau khi được chỉnh răng cần chế độ ăn và đồ gặm riêng trong một thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Răng hamster màu vàng có phải bị sâu răng không?
Không. Răng cửa hamster trưởng thành có lớp men màu vàng cam tự nhiên, đó là bình thường. Răng hamster con thường nhạt hơn. Răng trắng bệch ở hamster trưởng thành, răng có vết đen hoặc mẻ mới là điều nên hỏi bác sĩ thú y.
Có thể dùng cành ổi, cành xoài trong vườn cho hamster gặm không?
Không nên tự dùng cành của những cây bạn không chắc chắn về độ an toàn với hamster, và cây trong vườn thường có phun thuốc. Nếu muốn dùng cành cây, chỉ dùng loại đã được nhiều nguồn chăm sóc xác nhận an toàn và chắc chắn không phun thuốc; không chắc thì dùng que gỗ dành cho động vật nhỏ.
Hamster không gặm đồ gặm, có sao không?
Không nhất thiết có vấn đề. Nhiều hamster mài răng đủ qua việc ăn hạt và gặm bìa giấy, lót. Thử nhiều loại đồ gặm khác nhau. Nếu răng trông bình thường, hamster ăn tốt và giữ cân, không cần lo.
Đồ gặm bao lâu thì thay?
Thay khi đồ gặm bị dính nước tiểu, mốc, ẩm, hoặc đã nhỏ đến mức hamster có thể nuốt cả mẩu. Đồ gặm khô sạch có thể dùng lâu. Xoay vòng các loại đồ gặm theo tuần cũng giúp hamster đỡ chán.
Xơ mướp khô cho hamster có cần rửa trước không?
Xơ mướp khô mua loại dành cho động vật nhỏ thường dùng ngay được. Nếu tự làm từ quả mướp già, cần bóc vỏ, giũ hết hạt, rửa sạch và phơi thật khô vài ngày cho không còn ẩm, vì xơ mướp ẩm dễ mốc. Không dùng xơ mướp đã tẩy trắng hay dùng rửa bát.