Bông lót dạng sợi như bông gòn, bông xơ tổng hợp, bông "ổ ấm cho hamster" không nên dùng làm vật liệu ổ, vì sợi không đứt khi bị kéo, có thể quấn chặt chân làm tắc tuần hoàn, và nếu hamster nuốt phải thì sợi không tiêu hoá được, có nguy cơ gây tắc ruột. Hamster cũng hay nhét vật liệu ổ vào túi má, và sợi bông có thể dính lại trong đó.
Vật liệu thay thế an toàn rất dễ tìm: giấy vệ sinh hoặc khăn giấy trắng không mùi, không in hoa, xé thành dải; cỏ khô sạch; lót giấy mềm. Những vật liệu này đứt khi bị kéo mạnh và mềm ra khi ướt. Bài này giải thích kỹ vì sao bông lót nguy hiểm, cách cung cấp vật liệu ổ đúng cách, và nên làm gì nếu hamster đã dùng bông lót.
Vì sao sợi bông lại nguy hiểm với hamster
Điểm cốt lõi là độ bền của sợi. Bông gòn, bông polyester, len, chỉ, sợi vải có sợi dài, dai, khi bị kéo thì căng ra chứ không đứt. Hamster làm ổ bằng cách kéo, xé, nhai và nhét vật liệu, lại hay xoay người trong ổ. Một sợi bông quấn quanh chân, càng giãy càng siết, có thể làm tắc máu nuôi chân hoặc ngón chân. Những trường hợp nặng có thể dẫn đến hoại tử và phải can thiệp ngoại khoa.
Rủi ro thứ hai là đường tiêu hoá. Hamster ngậm vật liệu ổ trong miệng và túi má để mang về ổ, có thể nuốt một ít. Giấy và cỏ khô mềm ra, phân huỷ được; sợi tổng hợp thì không. Nuốt đủ nhiều, sợi có thể vón lại trong ruột gây tắc, một tình trạng cấp cứu.
Rủi ro thứ ba liên quan đến túi má. Túi má hamster là hai túi da mỏng kéo dài từ miệng về sau vai. Sợi bông có thể dính vào niêm mạc túi má, không tự nhả ra được, gây viêm hoặc khiến túi má bị phồng kéo dài.
Những sản phẩm ghi "an toàn cho hamster" hay "tự nhiên" vẫn có thể là sợi dài. Cách kiểm đơn giản nhất là thử kéo đứt một sợi bằng tay: nếu khó đứt, hãy bỏ.
Vật liệu làm ổ: nên dùng và nên tránh
Bảng dưới gom các vật liệu người nuôi hay gặp, kèm lý do. Nguyên tắc chung: đứt dễ khi kéo, mềm ra khi ướt, không mùi, không phẩm màu.
| Vật liệu | Đánh giá | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giấy vệ sinh, khăn giấy trắng không mùi | Nên dùng | Xé thành dải, hamster tự xé nhỏ hơn; không dùng loại có hương, có in hoa văn |
| Cỏ khô sạch (loại dùng cho thú gặm nhấm) | Nên dùng | Hamster làm ổ và gặm; kiểm không ẩm mốc, không bụi nhiều |
| Lót giấy mềm dạng sợi ngắn | Nên dùng | Vừa làm lót vừa làm ổ |
| Giấy kraft, giấy gói trơn không in | Dùng được | Xé nhỏ; tránh giấy bóng, giấy có lớp tráng |
| Lá khô sạch đã rõ loại cây an toàn | Dùng được nếu chắc chắn | Phải rõ nguồn, không phun thuốc, phơi khô |
| Bông gòn, bông xơ tổng hợp | Không dùng | Sợi dai, quấn chân, gây tắc ruột |
| Len, chỉ, sợi vải, khăn vải cũ | Không dùng | Sợi dài, tuột chỉ, nguy cơ như bông |
| Khăn ướt, giấy có hương | Không dùng | Hoá chất, hương liệu, ẩm |
| Giấy báo, giấy in nhiều mực | Nên tránh | Mực in, nhanh nhũn khi ướt |
Hamster không cần ổ làm sẵn. Chúng có bản năng tự xây ổ rất tỉ mỉ, và quá trình kéo, xé, sắp xếp vật liệu chính là một hoạt động có ích cho chúng.
Cung cấp vật liệu làm ổ đúng cách
Cách bạn đưa vật liệu vào chuồng cũng ảnh hưởng tới việc hamster làm ổ có thoải mái không.
- Xé giấy vệ sinh thành dải dài khoảng một gang tay, vò nhẹ cho bông lên.
- Đặt một nắm vật liệu gần cửa nhà trú hoặc gần vùng đào, không nhét thẳng vào ổ hamster đang dùng.
- Để hamster tự kéo vào. Thường trong một hai đêm, vật liệu sẽ biến mất vào nhà hoặc xuống hang.
- Bổ sung thêm khi thấy hamster đã dùng hết, nhất là khi trời chuyển lạnh.
- Trộn thêm một ít cỏ khô để ổ có kết cấu, hamster thích kéo những cọng cỏ dài.
- Không bổ sung quá nhiều trong mùa nóng; ổ dày quá có thể làm hamster bí nóng.
Đừng lo nếu ổ trông lộn xộn với mắt người. Đó là kiến trúc của hamster: một khối vật liệu được nén chặt, có một khoang rỗng ở giữa vừa cơ thể nó. Mỗi lần bạn "sắp xếp lại cho gọn" là phá đi công trình đó.
Ổ hamster theo mùa ở Việt Nam
Mùa đông miền Bắc, khi nhiệt độ phòng xuống thấp vào ban đêm, hamster tự bổ sung vật liệu vào ổ và cuộn tròn ngủ. Bạn có thể giúp bằng cách đặt thêm vật liệu gần nhà trú, tăng độ sâu lót ở vùng ngủ, và giữ chuồng xa chỗ gió lùa. Không thay bông lót tổng hợp vào với lý do "cho ấm hơn": giấy và cỏ khô với số lượng đủ giữ ấm tốt mà không có rủi ro.
Mùa hè miền Nam, miền Trung, nhiều hamster đẩy bớt vật liệu ra khỏi ổ, hoặc ngủ trong hang có ít vật liệu. Đó là cách chúng tự làm mát. Đừng nhồi thêm vật liệu vào ổ khi trời nóng.
Mùa nồm, vật liệu ổ có thể hút ẩm. Kiểm ổ khi thay lót lớn: nếu ổ ẩm, có mùi mốc, thay một phần vật liệu ổ bằng vật liệu mới khô, giữ lại phần khô để hamster vẫn nhận mùi.
Nếu hamster bỗng không làm ổ, nằm lộ thiên, hoặc ngược lại, chui sâu không ra kèm ăn ít, lạnh người, hãy kiểm nhiệt độ phòng ngay và cân nhắc đưa đến bác sĩ thú y.
Nếu hamster đã dùng bông lót: kiểm gì và làm gì
Nếu bạn đã lỡ dùng bông lót, đừng hoảng. Lấy bông ra khỏi chuồng và theo dõi:
- Lấy toàn bộ bông ra, kể cả phần hamster đã kéo vào ổ và kho. Làm vào buổi tối khi hamster thức, nhẹ nhàng, thay bằng vật liệu an toàn ngay.
- Kiểm chân: quan sát hamster đi lại, xem có sợi quấn ở chân, ngón chân, chân có sưng, đổi màu, hamster có kéo lê hay liếm chân liên tục không.
- Kiểm túi má: túi má có phồng mãi không xẹp, có mùi hôi từ miệng không.
- Kiểm ăn uống và phân: hamster có ăn bình thường không, phân có đều không, có ít đi hoặc ngừng không.
- Kiểm dáng vẻ: hamster có lờ đờ, bụng chướng, ngồi khom, lông xù không.
Nếu thấy sợi quấn chặt ở chân, không tự cắt bằng kéo nếu sợi đã ăn sâu vào da, vì rất dễ cắt vào chân hamster. Đưa ngay đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ. Bỏ ăn, không đi ngoài, bụng chướng, túi má phồng mãi cũng là lý do đưa đi khám sớm, không chờ.
Những sản phẩm "ổ ấm" làm sẵn khác
Ngoài bông lót, thị trường còn có túi ngủ vải, võng vải, nệm bông, ổ len đan cho hamster. Phần lớn có cùng vấn đề: sợi vải, chỉ khâu có thể tuột ra khi hamster gặm, và hamster vẫn sẽ gặm vì đó là bản năng. Ổ treo, võng treo còn tạo độ cao không cần thiết.
Vải dệt chặt, không xổ sợi được một số người nuôi dùng cho thú gặm nhấm khác, nhưng với hamster, vốn là loài đào hang và tự làm ổ, những sản phẩm này hầu như không mang lại lợi ích so với giấy và cỏ khô. Nếu đã có và muốn dùng, kiểm mỗi ngày xem có sợi tuột, lỗ thủng không, và bỏ ngay khi có dấu hiệu bị gặm.
Nguyên tắc cuối cùng: hamster tự làm ổ tốt hơn bất kỳ sản phẩm nào. Việc của bạn là cung cấp vật liệu an toàn, đủ số lượng, rồi để nó tự làm.
Vì sao hamster cần được tự làm ổ
Làm ổ là một trong những hành vi bản năng mạnh nhất của hamster. Ngoài tự nhiên, ổ ngủ nằm sâu trong hang, được lót bằng cỏ khô, lá, sợi thực vật mà hamster thu gom từng chút một. Ổ giữ nhiệt độ ổn định, che chắn khỏi kẻ săn mồi, và là nơi hamster thấy an toàn nhất.
Trong chuồng, quá trình thu gom và sắp xếp vật liệu ổ chiếm một phần thời gian thức của hamster mỗi đêm. Bạn sẽ thấy nó ngồi xé giấy, nhét vào má, chạy về nhà, nhả ra, rồi quay lại lấy tiếp. Đó là một hoạt động có mục đích, giúp hamster bận rộn theo cách tự nhiên, giảm những hành vi lặp lại do buồn chán.
Vì vậy, một chiếc ổ làm sẵn dù an toàn cũng lấy đi một phần hoạt động đó. Tốt hơn là cung cấp vật liệu thô và để hamster tự làm. Mỗi con làm ổ một kiểu: có con làm ổ to tròn kín mít, có con chỉ làm một ổ phẳng mỏng. Cả hai đều bình thường.
Sự thay đổi trong cách làm ổ có khi là thông tin. Hamster cái bỗng làm ổ rất to, gom vật liệu điên cuồng có thể là dấu hiệu mang thai nếu trước đó từng tiếp xúc với hamster đực. Hamster bỏ hẳn việc làm ổ có thể đang mệt, đau hoặc quá nóng.
Kiểm một món vật liệu ổ trước khi cho vào chuồng
Trước khi đưa bất kỳ vật liệu mới nào vào chuồng, dù mua sẵn hay tận dụng trong nhà, hãy kiểm nhanh năm điểm:
- Kéo thử: cầm hai đầu một sợi hay một mẩu và kéo. Đứt dễ là đạt; giãn ra, dai không đứt là bỏ.
- Nhúng thử: thả một mẩu vào cốc nước. Giấy, cỏ khô mềm ra, nhũn dần; sợi tổng hợp vẫn nguyên.
- Ngửi: không có mùi hương, mùi hoá chất, mùi ẩm mốc.
- Nhìn màu: trắng, nâu tự nhiên hoặc màu cỏ; tránh phẩm màu đậm, giấy in, giấy tráng bóng.
- Rõ nguồn: biết vật liệu là gì, từ đâu ra. Lá, cỏ nhặt ngoài đường hoặc vật liệu không rõ thành phần thì không dùng.
Năm điểm này áp dụng được cho cả những sản phẩm ghi "dành cho hamster". Nhãn trên bao bì không thay được việc bạn tự kiểm bằng tay. Mất một phút kiểm còn hơn một lần đưa hamster đi cấp cứu vì sợi quấn chân.
Câu hỏi thường gặp
Bông lót có ghi "tiêu hoá được" có an toàn không?
Nhiều tổ chức phúc lợi và người nuôi lâu năm vẫn khuyên tránh mọi loại bông dạng sợi, dù ghi tiêu hoá được, vì rủi ro quấn chân không phụ thuộc vào việc tiêu hoá. Thử kéo đứt một sợi; nếu khó đứt, không dùng.
Giấy vệ sinh có làm hamster bị ngứa hay dị ứng không?
Giấy vệ sinh trắng không mùi, không in hoa thường an toàn. Một số loại có hương, có lotion, có phẩm màu thì nên tránh. Nếu hamster có dấu hiệu hắt hơi, ngứa sau khi đổi vật liệu, đổi sang cỏ khô hoặc lót giấy khác.
Có nên cắt nhỏ giấy trước khi cho hamster không?
Không cần cắt quá nhỏ. Hamster thích tự xé giấy, đó là một phần của việc làm ổ. Dải giấy dài khoảng một gang tay là vừa. Chỉ cần tránh cuộn nguyên cả đoạn giấy dài quấn vào nhau.
Hamster nhét đầy giấy vào má có sao không?
Đó là hành vi bình thường khi hamster mang vật liệu về ổ. Túi má sẽ xẹp sau khi nó nhả ra ở ổ. Nếu túi má phồng mãi nhiều giờ không xẹp, hoặc một bên phồng, có mùi hôi, đưa đến bác sĩ thú y.
Mùa lạnh có nên dùng máy sưởi cho ổ hamster không?
Không tự đặt máy sưởi, túi chườm, đèn sưởi trong chuồng. Giữ phòng ấm vừa phải, đủ vật liệu ổ, lót sâu, chuồng xa gió lùa. Nếu hamster lạnh, cứng người, bất động bất thường, làm ấm từ từ và đưa ngay đến thú y.