Bánh xe đúng cỡ là bánh xe mà khi hamster chạy, lưng của nó thẳng hoặc chỉ hơi cong nhẹ, không uốn lên thành hình chữ U. Với hamster Syria, mức thường được khuyến nghị là đường kính khoảng 28–30 cm trở lên, con to cần lớn hơn nữa; hamster lùn như Winter White, Campbell khoảng 20–22 cm trở lên; Roborovski khoảng 17–20 cm trở lên. Mặt chạy phải kín, không có nan hay lưới.
Bánh xe là món đồ quan trọng nhất trong chuồng sau lót, vì hamster chạy rất nhiều mỗi đêm, có những quan sát ghi nhận quãng đường tính bằng km. Một bánh xe sai cỡ được dùng hằng đêm suốt hai ba năm có thể gây vấn đề cột sống và chân. Bài này giúp bạn chọn đúng ngay lần đầu, hiểu vì sao các bánh xe bán kèm thường quá nhỏ và tự kiểm bánh xe đang dùng.
Vì sao hamster cần chạy nhiều đến vậy
Ngoài tự nhiên, hamster đi một quãng dài mỗi đêm để kiếm hạt, côn trùng và mang về hang. Nhu cầu vận động đó vẫn còn nguyên ở hamster nuôi. Trong chuồng, bánh xe là cách chính để hamster đáp ứng nhu cầu chạy liên tục, vì dù chuồng rộng đến đâu cũng không đủ dài để chạy một mạch.
Người nuôi thường ngạc nhiên khi thấy hamster chạy hàng giờ, từ chập tối đến gần sáng, có khi xen kẽ ăn, đào, rồi quay lại chạy tiếp. Đó là hành vi bình thường. Một số nghiên cứu về động vật gặm nhấm trong phòng thí nghiệm còn cho thấy chúng tự chọn chạy bánh xe ngay cả khi không bị thiếu vận động, gợi ý rằng việc chạy có giá trị tự thân với chúng.
Vì dùng nhiều như vậy, sai sót nhỏ ở bánh xe tích luỹ thành vấn đề lớn. Một bánh xe nhỏ làm cột sống uốn cong hàng nghìn lần mỗi đêm. Một mặt chạy có nan làm chân lọt vào khe. Một chân đế lỏng làm bánh xe lắc và kêu. Đầu tư đúng một bánh xe ngay từ đầu tiết kiệm hơn thay đi thay lại nhiều chiếc nhỏ.
Ngược lại, tháo bánh xe ra vì lý do ồn hay vì sợ hamster "nghiện chạy" là không nên. Hamster không có bánh xe trong chuồng thường chuyển sang các hành vi lặp lại khác như gặm song, cào góc.
Đường kính bánh xe tham khảo theo giống
Các khoảng dưới đây là mức mà nhiều cộng đồng nuôi hamster và tổ chức phúc lợi thường nêu. Cá thể to hơn trung bình cần lớn hơn; quy tắc cuối cùng vẫn là quan sát lưng khi chạy.
| Giống (tên hay gọi) | Đường kính nên nhắm | Mặt chạy | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hamster Syria (bear, golden, lông dài) | Khoảng 28–30 cm trở lên | Rộng, kín | Con đực to hoặc béo có thể cần trên 30 cm |
| Winter White (ww), Campbell | Khoảng 20–22 cm trở lên | Kín | Bánh xe lớn hơn không có hại nếu hamster quay được |
| Roborovski (robo) | Khoảng 17–20 cm trở lên | Kín, nhẹ | Robo nhẹ, cần bánh xe quay trơn với lực nhỏ |
| Hamster Trung Quốc | Khoảng 20–22 cm trở lên | Kín | Thân dài, nên chọn mức trên của khoảng |
Bánh xe quá lớn hiếm khi là vấn đề, miễn hamster đủ sức đẩy quay và lối lên không quá cao. Bánh xe quá nhỏ thì luôn là vấn đề. Nếu phân vân giữa hai cỡ, chọn cỡ lớn hơn. Các bánh xe treo trên song đi kèm chuồng mini thường chỉ khoảng 12–16 cm, nhỏ hơn mức cần thiết cho hầu hết hamster trưởng thành.
Tự kiểm bánh xe đang dùng trong một tối
Bạn không cần thước để biết bánh xe có vừa không. Chỉ cần quan sát hamster chạy:
- Chờ lúc hamster chạy đều, thường sau khi trời tối khoảng một hai giờ. Đứng ngang tầm bánh xe, nhìn từ bên cạnh.
- Quan sát đường lưng từ gáy đến đuôi. Lưng thẳng hoặc chỉ hơi cong nhẹ như khi đi trên mặt phẳng là đạt.
- Nếu lưng uốn cong lên rõ rệt, đầu ngửa lên phía trước, phần mông chúc xuống, bánh xe đang quá nhỏ.
- Nhìn bàn chân: chân có lọt vào khe, kẹt vào nan, hay trượt trên mặt chạy không.
- Nghe tiếng: bánh xe quay đều, không giật, không cọ vào giá hay thành chuồng.
- Xem sau một đêm: chân đế có bị xê dịch, bánh xe có nghiêng do lót bị đào bên dưới không.
Có thể quay một đoạn video ngắn bằng điện thoại để xem chậm lại. Đây là cách nhiều người nuôi dùng để nhận ra bánh xe nhỏ mà mắt thường bỏ qua khi hamster chạy nhanh.
Những chi tiết khác của bánh xe cần xem
Mặt chạy kín, không nan, không lưới. Bánh xe kiểu nan song hoặc lưới kim loại có thể làm chân hamster lọt vào khe, gây trầy xước, sưng lòng bàn chân hoặc gãy ngón. Chọn mặt chạy liền, có độ nhám nhẹ để không trơn.
Không có thanh ngang ở phía hở. Một số bánh xe có trục hoặc thanh giằng chạy ngang qua mặt mở. Khi bánh xe quay, thanh này tạo thành điểm kẹp với khung, có thể kẹp chân hoặc đuôi. Chọn bánh xe chỉ có một giá đỡ ở phía sau, mặt trước hoàn toàn mở.
Chân đế chắc và nặng. Bánh xe đứng trên sàn nên có chân đế rộng, đủ nặng hoặc cố định được, để không đổ khi hamster chạy mạnh hay khi lót bị đào xung quanh.
Quay trơn với lực nhỏ. Thử bằng ngón tay: đẩy nhẹ, bánh xe quay đều và tự quay thêm một chút. Bánh xe nặng, rít hay giật làm hamster lùn và robo mau mệt và ít dùng.
Chất liệu dễ vệ sinh. Nhựa cứng dễ rửa; gỗ đẹp và êm nhưng thấm nước tiểu nếu hamster đi vệ sinh khi chạy, cần có lớp chống thấm an toàn hoặc chấp nhận thay khi hỏng.
Mặt chạy đủ rộng. Mặt chạy hẹp khiến hamster Syria to phải chạy khép chân. Thân hamster nên nằm gọn trong lòng mặt chạy mà không cọ hai bên.
Đĩa chạy có thay được bánh xe không
Đĩa chạy, loại đĩa nghiêng quay quanh trục giữa, được bán khá nhiều với lời giới thiệu là an toàn cho lưng. Thực tế, khi chạy trên đĩa nghiêng, hamster phải chạy theo đường cong và thân bị xoay nghiêng, không phải tư thế chạy thẳng tự nhiên. Ở tốc độ cao, hamster nhỏ có thể bị văng ra khỏi đĩa.
Nhiều người nuôi lâu năm coi đĩa chạy là một món đồ chơi phụ cho thêm sự đa dạng, chứ không thay thế bánh xe đứng đúng cỡ. Nếu chuồng đủ rộng, có thể đặt cả hai; nếu chỉ chọn một, chọn bánh xe.
Một số hamster, đặc biệt robo, dùng đĩa chạy khá thích thú. Nếu hamster của bạn dùng, không có lý do phải bỏ đi, chỉ cần đảm bảo đĩa đủ lớn, đặt ở vùng lót phẳng và có bánh xe đúng cỡ bên cạnh. Quan sát xem hamster có bị văng ra hoặc va vào thành chuồng khi chạy không.
Khi nào hamster ít chạy hoặc bỏ bánh xe
Hamster mới về chuồng mới thường chưa dùng bánh xe trong vài ngày đầu, ưu tiên đào hang và làm quen. Hamster già chạy ít dần là tự nhiên. Những lúc thời tiết quá nóng, hamster cũng giảm vận động. Đó là các trường hợp bình thường.
Hamster đang khoẻ mạnh, quen chuồng mà bỗng bỏ hẳn bánh xe thì cần xem lại. Nguyên nhân về bánh xe gồm: bánh xe kêu to bất thường, bị lệch cọ vào giá, chân đế lún nghiêng, mặt chạy bẩn trơn. Nguyên nhân về sức khoẻ có thể là đau chân, đau lưng, béo phì, hoặc một bệnh khác khiến hamster mệt.
Kiểm bánh xe trước; nếu bánh xe ổn mà hamster vẫn không chạy, kèm đi lại khập khiễng, kéo lê chân sau, lòng bàn chân đỏ sưng, ăn ít, sụt cân, hãy đưa hamster đến bác sĩ thú y nhận khám thú nhỏ. Mang theo video quay hamster đi lại để bác sĩ xem dáng đi. Không tự xoa bóp hay bôi thuốc lên chân hamster.
Bánh xe cho hamster già, béo hoặc chân yếu
Bánh xe không chỉ cần đúng đường kính mà còn cần hợp với thể trạng. Hamster già, thường từ khoảng năm thứ hai trở đi với Syria, có thể yếu chân sau và khó trèo vào bánh xe có mép cao. Lúc này, hạ bánh xe xuống thấp hơn, đắp một con dốc bằng lót ấn chặt hoặc một tấm gỗ nghiêng thoải dẫn lên, để hamster bước vào mà không phải nhảy.
Hamster béo, chuyện hay gặp ở các giống lùn được cho ăn nhiều hạt béo và đồ ngọt, cần bánh xe quay thật trơn để không nản. Bánh xe nặng, rít làm hamster béo càng ít chạy, tạo vòng luẩn quẩn. Việc điều chỉnh khẩu phần thuộc về chuyện dinh dưỡng, nên bàn với bác sĩ thú y nếu hamster tăng cân rõ.
Hamster cái lỡ mang thai hoặc đang nuôi con có thể vẫn chạy bánh xe, nhưng không đặt bánh xe sát ổ và không di chuyển bánh xe trong thời gian này. Hamster con có thể bò vào bánh xe khi mẹ đang chạy; nếu thấy có nguy cơ, tham khảo bác sĩ thú y về cách sắp xếp chuồng cho an toàn mà không xáo trộn ổ.
Hamster có vết thương ở chân, hoặc vừa khám vì vấn đề chân, cột sống, nên hỏi bác sĩ thú y có cần tạm hạn chế bánh xe không. Đây là quyết định chuyên môn; đừng tự tháo hay giữ bánh xe dựa trên phỏng đoán.
Thử bánh xe ngay tại cửa hàng
Khi chọn mua, bạn có thể kiểm nhiều điều mà ảnh trên mạng không cho thấy. Mang theo thước dây và dành vài phút:
- Đo đường kính trong của mặt chạy, không phải đường kính ngoài kể cả vành.
- Đo bề rộng mặt chạy, so với chiều ngang thân hamster của bạn.
- Quay thử bằng ngón tay: quay trơn, không rít, không đảo vành, tự quay thêm một chút.
- Nhìn phía trước bánh xe: không có thanh ngang hay trục chắn ngang mặt mở.
- Sờ mặt chạy: kín, hơi nhám, không có khe ghép hở hay gờ sắc.
- Ấn nhẹ lên chân đế: không bập bênh, đủ rộng để đứng vững trên nền phẳng.
Nếu cửa hàng chỉ có bánh xe nhỏ, đừng mua tạm "cho đỡ". Hamster dùng bánh xe hằng đêm, một bánh xe sai cỡ dùng vài tháng vẫn là hàng trăm giờ chạy với lưng cong. Đặt mua đúng cỡ hoặc tìm ở nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Hamster chạy bánh xe cả đêm có sao không?
Chạy nhiều giờ mỗi đêm là hành vi bình thường của hamster khoẻ mạnh với bánh xe đúng cỡ. Điều cần để ý là tư thế lưng khi chạy và sức khoẻ chân. Không cần giới hạn thời gian chạy hay tháo bánh xe vào ban đêm.
Bánh xe 21 cm có dùng cho hamster Syria được không?
Với phần lớn hamster Syria trưởng thành, 21 cm là quá nhỏ, lưng sẽ cong khi chạy. Có thể dùng tạm cho Syria non vài tuần, nhưng nên chuẩn bị sẵn bánh xe khoảng 28–30 cm trở lên vì hamster lớn rất nhanh.
Có nên treo bánh xe vào song chuồng không?
Bánh xe treo song chỉ ổn khi đủ lớn, gắn chắc không lắc và vị trí đủ thấp để hamster lên xuống dễ. Phần lớn bánh xe treo đi kèm chuồng mini quá nhỏ. Bánh xe đứng trên sàn với chân đế chắc thường dễ chọn đúng cỡ hơn.
Hamster đi vệ sinh trên bánh xe, phải làm sao?
Khá nhiều hamster đi vệ sinh khi đang chạy. Lau bánh xe mỗi lần dọn góc vệ sinh, rửa kỹ khi thay lót lớn. Đặt khay cát gần bánh xe đôi khi giúp hamster chuyển sang dùng khay. Không phạt hay tháo bánh xe vì lý do này.
Hai hamster có dùng chung một bánh xe được không?
Hamster Syria không được nuôi chung. Hamster lùn nuôi chung dễ tranh giành bánh xe, có con bị đẩy ra hoặc bị thương khi hai con cùng chạy. Đây là một trong những lý do nhiều người nuôi khuyên mỗi hamster một chuồng riêng.